ሀገር በቀል ኢኮኖሚን ማበረታታት ለኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ ነው!!

በአለማችን ያደጉት ሀገራት በቢሊየን ዶላሮች (እንደየ ኢኮኖሚው ቁመና ከመቶ ቢሊየኖች እስከ ትሪሊየን ዶላሮችም ሊደርስ ይችላል) የሚቆጠር ገንዘብ እንደአስፈላጊነቱ በየጊዜው ኢኮኖሚውን ለማንቀሳቀስ (to stimulate the economy) ወደ ኢኮኖሚያቸው ይረጫሉ (inject ይደረጋሉ):: ይኸውም የሀገራቸውን ማክሮ ኢኮኖሚ (macro-economy) የሚዘውሩትን ትላልቅ ሀገር-በቀል ኩባንያዎች (giant homegrown multinational corporate companies) በማነቃቃት (stimulate በማድረግ) ከኪሳራ ለመታደግና በአለም አቀፉ ገበያ ላይ ተወዳዳሪ ሆነው እንዲቀጥሉ በማስቻል የሀገራቸውን ኢኮኖሚ ከአደጋ ለመታደግ ሲባል ነው:: በተዘዋዋሪ ያንን በማድረጋቸው ደግሞ ሀገር-በቀል ኩባንያዎች ተዳክመው ሀገራቸው በሌሎች ሀገሮች የኢኮኖሚ ጫና እንዲሁም በተያያዥ የውጭ ሀገራት የፖለቲካ ጫና ውስጥ ወድቀው ሀገራዊ ሉዓላዊነታቸው ላይ አደጋ እንዳይፈጥርባቸው ነው:: ይኼ አይነት አሰራር ሊኖር የሚችለው ግን ሀገራዊ የፖለቲካ መግባባት (national concensus) ሲኖረንና ጥቃቅን ቡድናዊ ቁርሾዎችን ቢያንስ ሀገር በሁለት እግሯ እስክትቆም ባላየ-ማለፍ (looking the other way) ሲቻል ነው::

አገራችን በያዝነው አስርት አመት በተለይም ደግሞ ካለፉት አምስት አመታት ወዲህ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን (FDIs) የመሳብ አቅሟ እየጨመረ መምጧቱ ይታወቃል:: በዚህም የተነሳ [እርግጠኛ መሆን ባልችልም] የቻይና ኩባንያዎች ብቻ እንኳን ወደ አንድ ሚሊየን የሚገመቱ የቻይና ዜጎችን (ከሹፌር እስከ CEO) በሀገራችን በሚሰሩ የተለያዩ ፕሮጀክቶች ውስጥ ቀጥረው እንደሚያሰሩ ይነገራል:: ይህ የሆነው እኛ በቂ የተማረና ወጣትና ብቁ የሰው ሀይል ስለሌለን ሳይሆን ኢኮኖሚያችን ላይ ካላቸው የቀጥታ ኢንቨስትመንት መጠንና ሀገራችን ካለባት ከፍተኛ የቻይና ኤግዚም ባንክ (Exim bank) የብድር እዳ መጠን የተነሳ ያላቸው የፖለቲካ ጫና (political leverage) በፈጠረው ተፅእኖ የተነሳ ነው:: ሌሎችም ብዙ እንደ ቱርክ: ህንድና ፖኪስታን ያሉ የመካከለኛው ምስራቅና የኤዥያ ሀገሮች ቀላል የማይባሉ ዜጎቻቸውን በኢንቨስትመንቶቻቸው ሰበብ ልክ እንደ ቻይኖቹ ከወዛደር እስከ የካምፓኒ ሀላፊዎች እኛው ሀገር ቀጥረው እያሰሩና ካመጡት የኢንቨስትመንት ቀጥተኛ የውጭ ምንዛሪ አብዛኛው ሊባል በሚችል መልኩ በከፍተኛ ደሞዝና ታክስ ወደ ሀገራቸው መልሰው እየወሰዱ ያለበት ሁኔታ ነው ያለው::

የዚህም ውጤት ቢያንስ አንድ ሚሊየን የሀገራችንን የተማሩ (ቢያንስ የኮሌጅ ዲግሪ ያላቸው) ስራ-አጥ ወጣቶች ስራ ይዘው ከአምስት እስከ ሰባት ሚሊየን የሚደርስ ቁጥር ያላቸው ሌሎች ኢትዮጵያውያን ዜጎችን ከድህንነት የማውጣት እድል ያጨናገፈ ሆኗል:: ይህን ስል ግን ለFDI ምቹ ሁኔታዎች እየፈጠርን በሀገር ውስጥ ያለውን የተማረ የሰው ሀይል ብቃት (deliver የማድረግ አቅም) ውጤታማ በሆኑ አጫጭርና ወቅታዊና አለም አቀፍ ደረጃዎች የጠበቁ ስልጠናዎች እየሰጠን እናብቃ ማለቴ ነው:: በዚህም ሂደት ወጣት ዜጎቻችን ተያይዘው የሚመጡ የስራ እድሎች ተጠቃሚ የሚሆኑበትን መንገድ እንፍጠር እንጂ ሌሎች ሀገሮች በእኛው ሀገር እና በእኛው ኢኮኖሚ ለራሳቸው ሀገር ስራ-አጥ ዜጎች ስራ የሚፈጥሩበት እንዲሆን በፖለቲካ ጫና አሳልፈን አንስጥ ለማለት ነው:: አንድ ምርታማነትና ትርፍ ላይ ላተኮረ (profit oriented) ኩባንያ ደግሞ ሌላ ተልዕኮ ከሌለው በስተቀር በሀገሬው የሰው ሀብት (local man power) መጠቀም አስተዳደራዊ የምርት ወጪዎችን (administrative operational costs) በመቀነስ የበለጠ ትርፋማ እንዲሆን ስለሚያደርገው ተመራጭም ነው::

ከእንደዚህ አይነት ሀገራዊ የኢኮኖሚ ሞኖፖሊ (economic monopoly) ሁኔታ የተነሳ ኢኮኖሚያቸው በውጭ ሀገር ዜጎች እጅ ላይ ስለሚወድቅ ብዙ የአፍሪካ ሀገራት ውስጥ በመንግስታቸው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤቶች የሚረቀቁ የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች በሀገራቱ ለሚኖሩና ኢኮኖሚውን በበላይነት ለሚዘውሩ የውጭ ሀገር ዜጎች በሚመችና ከሀገሬው ሰው ይልቅ ለእነሱ በሚያደላ መልኩ ሲጠመዘዙ እያስተዋልን ነው:: ለዚህም ጥሩ ማሳያ የሚሆኑት የመካከለኛው ምስራቅና አውሮፓ ሀገራት ዜጎች ሆነው በምዕራብ አፍሪካ ሀገሮች ለረጅም ጊዜ የሚኖሩ ኢንቨስተሮች/ነጋዴዎች በምዕራብ አፍሪካ ሀገራት መንግስታት በሚወጡ ፖሊሲዎች ላይ ከሀገሬው ዜጎች በላይ ያላቸው ተፅዕኖ የበለጠ መሆኑ ነው:: እንዲሁም ህንዶችና ፓኪስታኖች በአጠቃላይም የደቡብ ምስራቅ ኤዢያ አገራት (South East Asian countries) ዜጎች ሆነው ብዙ አመታት በደቡባዊና ምስራቃዊ አፍሪካ ሀገራት የኖሩ ኢኮኖሚያቸው ላይ የበላይነትን የያዙ ነጋዴዎች በተመሳሳይ መልኩ በሀገራቱ የሚወጡ ፖሊሲዎችን ከሀገሬው ሰው ይልቅ ለእነሱ በሚያደላ መልኩ ሲጠመዘዙ እያየን ነው::

ይህ የሆነው ሀገራቱ በአብዛኛው ሀገራዊ ሀብታቸው በጊዜ ሂደት በውጭ ዜጎች ቁጥጥር ስር በመውደቁና ከዚህም የተነሳ ከተፈጠረው የሀገሬው መንግስትና ዜጎች በገዛ ሀገራቸው በሚኖራቸው ደካማ በኢኮኖሚ የመደራደር አቅም እንዲሁም መንግስት በገዛ ሀገሩ የዜጎቹን የስራ እድልና የሀገራዊውን ሀብት እንቅስቃሴን በፖሊሲና በህግ ማዕቀፎች መከላከልና መጠበቅ ባለመቻሉ ነው:: የዚህም ውጤት በጊዜ ሂደት በተፈጠረ የኢኮኖሚው ሀይል ሚዛን በውጭ ዜጎች እጅ መውደቁ (economic power shift out of the hands of the locals/citizens) ከዚሁም ጋር ተያይዞ የሀገራቱ ሉዓላዊነት በውጭ ሀገራት ዜጎች እጅ መውደቅን ያስከትላል:: ይህ ማለት ደግሞ የእነዚህ አፍሪካ ሀገራት በየትኛውም አለም አቀፍ መድረክ እንደ አንድ ሉዓላዊ አገር ማንኛውም ውሳኔ የመውሰድ አቅም በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ በእነዛው አገሮች ተፅእዕኖ ስር ይወድቃል ማለት ነው::

አንድ ኢትዮጵያዊ (Domestic Private Investor) በገዛ ሀገሩ ኢንቨስት ማድረግና ለዜጎች ስራ መፍጠር እንዲሁም እሴት መጨመር ሲችል ይህ ሁሉ ኢኮኖሚው ላይ ነው የሚጨመረው:: ድምር ውጤቱም ከሀገር የማይወጣ: በኢኮኖሚው ውስጥ የተመዘገበ እንዲሁም አጠቃላይ GDPን በመጨመር ሀገሪቱ ለልማት የመበደርም ሆነ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን የመሳብ አቅሟን የማጎልበት (ለFDI አጥጋቢና ምቹ ሁኔታ የመኖሩ አስፈላጊነት እንዳለ ሆኖ ማለቴ ነው) ባጠቃላይም ጠንካራ ሀገራዊ ኢኮኖሚ የመፍጠር አቅሙ ከፍ ያደርገዋል::

ሀገራችን እስከ አሁን ስትጓዝበት በቆየችበት የፖለቲካዊው ኢኮኖሚ (political econmy) መስመርና ባለንበት ነባራዊ እውነታ ግን አንድ ኢትዮጵያዊ ከውጭ የሀብት ፈሰስ በራሱ የግል ጥረት ይዞ መጥቶም (ይህ ሀገራችን አሁን እንደ ቁንጣ ያጠራትን የውጭ ምንዛሪ እጥረት ለመቅረፍ ያለውን አስተዋፅኦ ልብ ይሏል) ይሁን እዚሁ ሀገር ውስጥ ለፍቶ ያካበተውን ሀብት ጥሩ ሊባል የሚችል (sizable) ኢንቨስትመንት ለማድረግ ከአንድ የመንግስት ስልጣን ላይ ካለ ግለሰብ ጋር በጥቅም ካልተሞዳመደ መስራት የማይችልበት እውነታ ነው ያለውም የነበረውም:: በሌላ መልኩ ደግሞ የቢሮክራሲው ማነቆ ባለመፅዳቱና የንግዱ ሁኔታ (business environment) በራሱ ከግለሰቦችና ቡድኖች የተፅዕኖ (monopoly) ሴራ ነፃ ባለመሆኑ እኔ በግሌ የማውቃቸው እንኳ ለሀገሪቱ በብዙ አስርት ቢሊየኖች የሚቆጠር ካፒታል ሊያመጡ የሚችሉ ኢንቨስትመንቶችን ሊፈጥሩ የሚችሉ አጋጣሚዎች የእንደዚህ አይነት ሴራዎችና የቢሮክራሲ ማነቆዎች ሰለባ ሆነው መክነው ቀርተዋል::

ሀገራችን ውስጥ ያለው የኢንቨስትመንት ሁኔታ ሙሉ በሙሉ ከፖለቲካ የፀዳ ቢሆንና ፖለቲካችን ከብሔርና ከአከባቢያዊ ቡድን ፖለቲካ የፀዳ ቢሆን ኖሮ በውጭው አለም የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ትላልቅ (በመቶዎች ሚልየኖችና በቢሊየን ዶላሮች የሚቆጠር ካፒታል ያላቸው) ኢንቨስተሮች ብቻ ኢትዮጵያ ውስጥ የመንግስት ዋስትና እና ከለላ ተሰጥቷቸው ኢንቨስት ማድረግ ቢችሉ አሁን ካለው የFDI ፍሰት ጋር ተደምሮ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ በአጭር ግዜ ውስጥ ትልቅ እመርታን ይፈጥራል:: በተመሳሳሳይ መልኩ ደግሞ ሰርተውም ይሁን ሰርቀው በሌሎች ሀገራት ከ30 ቢሊየን ዶላሮች በላይ ከሀገሪቱ ኢኮኖሚ ያሸሹ ግለሰቦች (ሰርቀው ካሸሹት ጋር ኋላ ላይ ሂሳብ ማወራረዳችን የማይቀር ቢሆንም ማለቴ ነው) ከመንግስት ጋር የፖለቲካ ድርድር ተደርጎበትና ጠንከር ያለ የቁጥጥር ስርዓት (regulatory system) ተዘርግቶላቸው ይህን በኢኮኖሚው ያልተመዘገበ የሀገር ሀብት መልሰው ሀገር ውስጥ ኢንቨስት ማድረግ የሚችሉበት አግባብ ቢመቻችላቸው የበለጠ ጠንካራ ኢኮኖሚን መፍጠር ያስችላል::

የዚህ ሁሉ ድምር ውጤት ደግሞ በአስር አመት ግዜ ውስጥ ሀገራችንን መካከለኛ ገቢ ካላቸው ሀገሮች ተርታ ማሰለፍ ያስችለናል የሚል በመላምት ሳይሆን data ላይ የተመረኮዘ ምልከታ (projection) አለኝ:: ይህ ማለት ደግሞ ከ30 (ሰላሳ) ሚሊየን ያላነሰ በድህነት ውስጥ የሚማቅቅ የሀገራችንን ህዝብ ከድህነት ጉድጓድ (the pits of povery) አስፈንጥረን ማስወጣት ያስችለን ነበር ማለት ነው:: ስለዚህ መንግስት በተቻለው አቅምና ፍጥነት ተለምዷዊውን የቢሮክራሲ ማነቆዎች (bureaucratic deadlocks ) እንዲሁም ከገዢው ፓርቲና ከባለስልጣናቱ ጋር የሚኖርን የፖለቲካ ትስስር ቅድመ ሁኔታነት (political affiliations with ruling party or its elites) ጠንከር ያሉ አሰራሮችን በመዘርጋት እነዚህን ችግሮች መቅረፍ አለበት:: በአጠቃላይም በዚህች ሀገር ትርጉም ያለውና ፈጣን የኢኮኖሚ ለውጥ ለማምጣት ከላይ የተጠቀሱ መዋቅራዊ የሙስና ሰንሰለቶች እንደ ቅድመሁኔታ (pre-requisite) የሚወሰድበትን የተበላሸ የንግድ ስርዓት (bad business culture) አስወግዶ የቢዝነስ አሰራርን (ease of doing business) ቢያሻሽል ለፈጣን የኢኮኖሚው እመርታ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ይኖረዋል ባይ ነኝ::

ቸር እንሰንብት!!

Advertisements

2 thoughts on “ሀገር በቀል ኢኮኖሚን ማበረታታት ለኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ ነው!!

ምላሽ ይስጡ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.