Category Archives: Apartheid

ብሔርተኝነት እና አንድነት

ብሔርተኝነት ራስ-ወዳድነት ነው!!!

አንዳንድ ሰዎች በብሔርተኝነትና ዘረኝነት ወይም በብሔር እና በዘር ልዩነት ላይ በተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት መካከል ሰፊ ልዩነት እንዳለ አድርገው ሲያቀርቡ ሳይ በጣም ይገርመኛል። ነገር ግን፣ ብሔርተኝነትና ዘረኝነት ተለያይተው አያውቁም። “ዘረኛ” የሚለው ቃል “በዘር ምክንያት ለአንዱ የሚያደላ፣ ሌላውን የሚጎዳ፣ የዘረኝነት አስተሳሰብን፥ አመለካከትን የሚያራምድ” ማለት ነው። “ብሔርተኛ” ደግሞ “ለብሔሩ (ጎሳው) ብቻ የሚስብና የሚያደላ፣ በሌላ ላይ ጥላቻ የሚያሳይ” ነው። “ዘረኝነት” የዘረኛ አቋምን የያዘ አመለካከት ሲሆን “ብሔርተኛ” ደግሞ የብሔርተኛ አቋምን የያዘ አመለካከት ነው። በዚህ መሰረት፣ ዘረኛ ሆነ ብሔርተኛ ሁለቱም በአድልዎ ላይ የተመሰረቱ አመለካከቶች ናቸው። በሁለቱም ውስጥ ለራስ ዘር/ብሔር ማድላት፥ መደገፍና ክፍ ክፍ ማድረግ አለ። በተመሳሳይ፣ በሁለቱም ውስጥ የሌላን ዘር/ብሔር ማግለል፥ መለየትና መጥላት አለ። በዘረኝነትና ጠባብነት ውስጥ ራስን መውደድ ብቻ ሳይሆን ሌሎችን መጥላት፣ ለራስ ማዳላትና መጥቀም ብቻ ሳይሆን ሌሎችን ማግለልና መጉዳት አለ። በአጠቃላይ፣ ብሔርተኝነት ማለት ራስ-ወዳድነት ነው!!! በራስ-ወዳድነት ወይም ብሔርተኝነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ መጨረሻው አድሏዊና ጨቋኝ የሆነ ፖለቲካዊ ስርዓት መዘርጋት ነው።

አንድነት እኩልነት ነው!!!

ብዙውን ግዜ “አንድነት” የሚለው ቃል የተዛባ ትርጉምና ፍቺ ሲሰጠው ማየት የተለመደ ነው። በአብዛኞቹ የፖለቲካ ልሂቃን ዘንድ በስፋት የሚንፀባረቀው የአህዳዊ አንድነት ፅንሰ-ሃሳብ ነው። በዚህ መሰረት “አንድነት” ሲባል የአንድ ብሔር፥ ቋንቋ፥ ባህል፥…ወዘተ ተመሳሳይነት ተደርጎ ይገለፃል። ይህ ደግሞ በብሔርተኛ ቡዱኖች ዘንድ የአንድ ብሔር፥ ቋንቋና ባህል የበላይነት እንደሆነ ይገልፃሉ። ነገር ግን፣ የሁለቱም ወገኖች አመለካከት የተሳሳተ ነው። ምክንያቱም፣ የአንድነት ፅንሰ-ሃሳብ በብሔር፥ ቋንቋ ወይም ባህል ተመሳሳይነት ላይ የተመሰረተ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ፖለቲካዊ አንድነት በሰብዓዊነት እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። እንደ ሰብዓዊ ፍጡር ሁለም ሰው እኩል መብትና ነፃነት አለው። በመሆኑም፣ “ለእኔ የሚገባኝ መብትና ነፃነት ለሁሉም ሰው ይገባል” በሚል እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። በዚህ መሰረት፣ “አንድነት” ሲባል “ሁላችንም እኩል መብት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ይገባል” ማለት ነው። በአጠቃላይ፣ አንድነት ማለት እኩልነት ነው!!! በአንድነት ወይም እኩልነት መርህ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ የብዙሃን መብትና ነፃነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመዘርጋት ያስችላል። 

ዘረኝነትን ሲያቆላምጧት “ብሔርተኝነት” አሏት!

አንዳንድ ሰዎች በአክራሪ ብሔርተኝነትና በዘረኝነት መካከል፣ እንዲሁም በብሔር ልዩነት እና በዘር ልዩነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት የተለያዩ ናቸው ሲሉ ይገርሙኛል። ነገር ግን፣ የብሔርተኝነትና ዘረኝነት ፅንሰ-ሃሳብ ፍፁም ተመሳሳይ ናቸው። የዓለም ታሪክን ስንመለከትም ብሔርተኝነትና ዘረኝነት በጭራሽ ተለያይተው አያውቁም። በዚህ ፅሁፍ የሁለቱን የብሔርተኝትና ዘርኝነት ፅንሰ-ሃሳብን ከታሪክ ጋር አቀናጅተን በዝርዝር እንመለከታለን።  

በቅድሚያ “ዘረኛ” የሚለው ቃል “በዘር ምክንያት ለአንዱ የሚያደላ፣ ሌላውን የሚጎዳ፣ የዘረኝነት አስተሳሰብን፥ አመለካከትን የሚያራምድ” የሚል ፍቺ አለው። “ብሔርተኛ” ደግሞ “ለብሔሩ (ጎሳው) ብቻ የሚስብና የሚያደላ፣ በሌላ ላይ ጥላቻ የሚያሳይ” ማለት ነው። “ዘረኝነት” የዘረኛ አቋምን የያዘ አመለካከት ሲሆን፣ “ብሔርተኛ” ደግሞ የብሔርተኛ አቋምን የያዘ አመለካከት ነው። “ብሔር” የሚለው ቃል “አንድ ዓይነት ቋንቋ፣ ባህልና ስነልቦናዊ አመካከት ያለው፣ በታሪክ፣ በኢኮኖሚ፥…የተሳሰረና በተወሰነ ክልል ውስጥ የሚኖር ሕዝብ” የሚል ፍቺ አለው። “ብሔረሰብ” የሚለው ቃል ደግሞ “ከደም አንድነት ይልቅ በክልል፥ በቋንቋና በባህል አንድነት ላይ የተመሰረተ፣ የተለያዩ ነገዶች የተዋሃዱበት ማህብረሰብ” ማለት ነው።

በመሰረቱ፣ ዘረኝነት እና ብሔርተኝነት በአድልዎ ላይ የተመሰረቱ አመለካከቶች ናቸው። ሁለቱም ውስጥ ለራስ ዘር/ብሔር ማድላት፥ መደገፍና ክፍ ክፍ ማድረግ፣ የሌላን ዘር/ብሔር ደግሞ ማግለል፥ መለየትና መጥላት አለ። በዘረኝነትና ብሔርተኝነት ውስጥ ራስን መውደድ ብቻ ሳይሆን ሌሎችን መጥላት፣ ለራስ ማዳላትና መጥቀም ብቻ ሳይሆን ሌሎችን ማግለልና መጉዳት አለ። ስለዚህ ሁለቱም በተመሳሳይ የተሳሳተ አመለካከት ላይ የተመሰረቱ ናቸው።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በዘረኝነት ላይ የተመሰረቱ ፖለቲካዊ ስርዓቶችን ታሪካዊ አመጣጥ ስንመለከት ደግሞ ዘረኝነትና ብሔርተኝነት የአንድ ሣንቲም ሁለት ገፅታዎች መሆናቸውን እንገነዘባለን። ምክንያቱም፣ በዘረኝነት ላይ የተመሰረቱ ፖለቲካዊ ስርዓቶች በሙሉ መነሻቸው አሳፋሪ ሽንፈት፣ አክራሪ ብሔርተኝነት እና የጎሳ ፖለቲካ ናቸው። “የጎሳ ፖለቲካ” ማለት ደግሞ “በዘር፥ በጎሳ፥ በብሔረሰብ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ነው።

በዘረኝነት ታሪካዊ አመጣጥ ዙሪያ ጥልቅ ትንታኔ በመስጠት የሚታወቀው “George M Fredrickson”፣ እስከ መካከለኛው ዘመን ድረስ በአውሮፓ “ዘረኝነት” (Racism) የሚባል ነገር ታይቶ እንደማይታወቅ ይገልፃል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ የዘረኝነት ምልክት ለመጀመሪያ ግዜ የታየው በ13ኛውና 14ኛው ክ/ዘመን በስፔን ሲሆን እሱም አይሁዶችን ከሰይጣንና ባዕድ አምልኮ ጋር በማያያዝ ነበር የተከሰተው። ነገር ግን፣ በ16ኛው ክ/ዘመን የስፔን መንግስት ይህን የተሳሳተ አመለካከት በይፋ በማገዱ ተወግዷል። ከዚያ በኋላ፣ ዘረኝነት ማቆጥቆጥ የጀመረው በ17ኛው ክ/ዘመን ሁለተኛ አጋማሽ በአሜሪካ ነው። ለዚህ ደግሞ እ.አ.አ. በ1667 በደቡባዊ አሜሪካ ቨርጅኒያ ግዛት የጥቁር አሜሪካዊያንን ጉልበት ለመበዝበዝ የወጣው ሕግ ተጠቃሽ ነው። ይሁን እንጂ፣ ዘረኝነት ተንሰራፍቶ ከፍተኛ ደረጃ ላይ የደረሰው በ19ኛው ክ/ዘመን ማብቂያ ላይ ነው።

“George M Fredrickson” የ19ኛው ክ/ዘመን በአሜሪካና አውሮፓ የነፃ-መውጣት፣ የብሔርተኝነት እና የኢምፔሪያሊዝም (Emancipation, Nationalism and Imperialism) ዘመን እንደነበር ይገልፃል። በተለይ ከ1870 – 1880 ያሉት ዓመታት በምዕራብ አውሮፓ ሀገራት ለዘረኝነት መነሻ የሆነው የዘውግ ብሔርተኝነት (Ethnic Nationalism) በከፍተኛ ሁኔታ የተስፋፋበት ነበር። በዚህ ወቅት በጀርመን በርሊን የተፈረመው “The scramble of Africa” የተሰኘው አፍሪካን የመቀራመት ስምምነት የምዕራብ ሀገራት የአክራሪ ብሔርተኝነት ውድድርን አጥናክረው የቀጠሉበት እንደነበር፤ “…an assertion of the competitive ethnic nationalism that was existed among European nations” በማለት ግልፆታል።

በመጨረሻም፣ “Fredrickson” ዘረኝነት ጫፍ ደርሶ ጨቋኝ ፖለቲካዊ ስርዓት ለመሆን የበቃው በ20ኛው ክፍለ ዘመን እንደሆነ ይጠቅሳል። በዚህ ወቅት ከተፈጠሩት “በግልፅ ዘረኛ የሆኑ መንግስታት” (Overtly Racist Regimes) የሚባሉት በአሜሪካ፣ በጀርመንና በደቡብ አፍሪካ የነበሩት ናቸው። እነዚህ ዘረኛ መንግስታዊ ስርዓቶች በዘር ላይ የተመሰረቱ ጨቋኝ ሕጎችና መመሪያዎች ከማውጣታቸው በፊት በግልፅ ብሔርተኛ ቡድኖች ነበሩ፡፡ ይህን “Fredrickson” እንዲህ ሲል ገልፆታል፦

“racist principles were not fully codified into laws effectively enforced by the state or made a central concern of public policy until the emergence of what I will call ‘overtly racist regimes’ in the last century.”

ከላይ የተጠቀሱት በዘረኝነት የተመሰከረላቸው ፖለቲካዊ ስርዓቶች ፍጹም ተመሳሳይ የሆነ መሰረት አላቸው። እነሱም፣ አንደኛ፡- አሳፋሪ ሽንፈት (Humiliating defeat)፣ ለሽንፈቱ ሌሎች ብሔሮችን፥ ብሔረሰቦችን ተጠያቂ ማድረግ (Scapegoating) እና የአንድን ብሔር የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሌሎችን ብሔሮች መብትና ነፃነት የሚገድቡ ሕጎችን ማውጣትና ተግባራዊ ያደረጉ ናቸው።

እንደ “Fredrickson” አገላለፅ፣ በአሜሪካ የዘረኝነት ስርዓት መዘርጋት የተጀመረው በደቡባዊ የአሜሪካ ግዛቶች ሲሆኑ ዋና መነሻ ምክንያቱ በበደቡባዊ አሜሪካ የሚገኙ ነጮች በአሜሪካ የእርስ-በእርስ ጦርነት ወቅት አሳፋሪ ሽንፈት ስለገጠማቸው እንደሆነ ይጠቅሳል። እነዚህ ነጭ አሜሪካዊያን በጦርነቱ ለደረሰባቸው አሳፋሪ ሽንፈት በጥቁሮች ላይ አሳብበዋል (Scapegoat)። በመጨረሻም፣ በ20ኛው ክ/ዘመን በአሜሪካ የከተሞች መስፋፋት በእርሻ ማሳዎች ላይ የሚውሉ ጥቁሮችን ለመቆጣጠር አመቺ ባለመሆኑና የጥቁሮችን ጉልበት ብዝበዛ ለማስቀጠል በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ ሕግና ደንብ በማውጣት ተግባራዊ አደረጉ። በተመሳሳይ፣ ጀርመኖች በአንደኛው የዓለም ጦርነት ለጋጠማቸው አሳፋሪ ሽንፈት አይሁዳዊያንን ተጠያቂ አድርገዋል። ከዚያ በመቀጠል፣ አይሁዶችን በዘር በመለየትና በመነጠል የዘር ማጥፋት ጭፍጨፋ ፈፅመዋል። በመጨረሻም፣ የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች በእንግሊዝ ጦር ለደረሰባቸው አሳፋሪ ሽንፈት ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያንን ተጠያቂ አድርገዋል። የእንግሊዝ ጦር ከደቡብ አፍሪካ ሲወጣ በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት በመዘርጋት በጥቁሮች ላይ ግፍና በደል ፈፅመዋል።

በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት የሚዘረጋው፣ አንድ ብሔር ወይም ሀገር በታሪክ ካጋጠመው አሳፋሪ ሽንፈትና ፀፀት ራሱን ለማውጣት ሲል በሚያራምደው የጎሳ ፖለቲካ ነው። በዚህ መሰረት፣ አንድ ብሔር፥ ሕዝብ ከዚህ ቀደም ካጋጠመው አሳፋሪ ሽንፈትና ቀውስ ራሱን ለማውጣትና በሌሎች ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች ወይም ሕዝቦች ላይ የበላይነቱንና ተጠቃሚነቱን ለማረጋገጥ ጨቋኝ የሆነ ፖለቲካዊ ስርዓት ይዘረጋል። ዘረኝነት እንዲኖር የተለየ ቋንቋ፣ ባህልና ስነልቦናዊ አመካከት ያለው ማህብረሰብ መኖር አለበት።

ብሔርና ብሔርተኝነት በሌለበት ዘረኝነት ሊኖር አይችልም። የዘር ልዩነት ቢኖርም እንኳን በቋንቋ፣ ባህልና ስነልቦናዊ አመለካከት ተመሳሳይ በሆኑ ሕዝቦች መካከል ዘረኝነት ሊኖር አይችልም። ስለዚህ፣ ዘረኝነት እንዲኖር በቅድሚያ የቋንቋ፣ የባህልና የስነልቦናዊ አመለካከት ልዩነት መኖር አለበት። በመሆኑም፣ ዘረኝነት እንዲኖር በቅድሚያ ብሔርና አክራሪ ብሔርተኝነት መኖር አለበት። በዚህ መሰረት፣ ብሔርተኝነት እና ዘረኝነት የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታዎች ናቸው። 

በመጨረሻም፣ አሁን በሀገራችን የተዘረጋው በብሔር ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ስርዓት በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ መሆኑንና አለመሆኑን ለማወቅ ከጥንት ጀምሮ በአማራና ትግራይ መካከል የነበረው የዘውግ በሔርተኝነት፣ የአፄ ሚኒሊክ ወደ ስልጣን መምጣት (የትግራይና ሸዋ ዘውዳዊ አገዛዝ)፣ እንዲሁም የሕውሃት የትግል ማኒፌስቶ እና ስለ አማራ ሕዝብ የነበረው አቋምና አመለካከትን በማየት በራሳችሁ መፍረድ ትችላላችሁ። ለዚህ ያግዛችሁ ዘንድ “Fredrickson” የዘረኛ ስርዓት ዋና መለያ ባህሪ ያለውን የመጀመሪያ መስፈርት በመጥቀስ ፅሁፌን እቋጫለሁ፡- 

“First there is an official ideology that is explicitly racist. Those in authority proclaim insistently that the difference between the dominant group and the one that is being subordinated or eliminated are permanent or unbridgeable. Dissent from this ideology is dangerous and is likely to bring legal or extralegal reprisals, for racist egalitarianism is heresy in an overtly racist regime.” 

  

የዛሬ “አሸባሪነት” ለቀጣይ ትውልድ የሃፍረት ስንቅ ይሆናል!

“ዝሆኖች ሲጣሉ ሆነ ፍቅር ሲሰሩ የሚጎዳው ሳሩ ነው” የሚል የስዋህሊኛ አባብል አለ። አባባሉ እንደ አሜሪካ ያሉ ኃያላን ሀገራት የውጪ ግንኙነት ፖሊሲን በደንብ ይገልፀዋል። ኃያሏ አሜሪካ በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት ከሶቬት ሕብረት ጋር ስትጣላ ሆነ በአለም-አቀፉ የፀረ-ሽብር ጦርነት ከኢትዮጲያ ጋር ፍቅር ስትሰራ በሁለቱም አጋጣሚ ተጎጂዎቹ ጭቁን ሕዝቦች ናቸው።

በእርግጥ አሜሪካ የዴሞክራሲና ብልፅግና ተምሳሌት ናት። የሀገሪቷ መሪዎችም በአለም ላይ ትልቅ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ናቸው። ባለፈው ግማሽ ክ/ዘመን እንኳን ሀገሪቷ ካፈራቻቸው መሪዎች ውስጥ ፕረዜዳንት ጆሴፍ ኬኔዲ እና ባራክ ኦባማ ተጠቃሽ ናቸው። እነዚህ ሁለት መሪዎች ከስራዎቻቸው ሁሉ የጥቁሮችን እኩልነት (Equality) ከማረጋገጥ አንፃር ያበረከቱት አስተዋፅዖ ጎልቶ የሚጠቀስ ነው። “የእናት ሆድ ዥንጉርጉር ነው” እንዲሉ ፕ/ት ኬኔዲና ኦባማን ያፈራች ሀገር ፕ/ት ሮናልድ ሬገን እና ጆርጅ ቡሽ (ትንሹ) አፍርታለች። እነዚህ ሁለት መሪዎች ደግሞ ከስራዎቻቸው ሁሉ የሽብርተኝነት (Terrorism) ፖሊሲያቸው ተጠቃሽ ነው። ፕ/ት ኬኔዲና ኦባማ የጥቁሮችን እኩልነት ከማረጋገጥ አንፃር በፈፀሟቸው ተግባራት እና ባላቸው የግል ስብዕና አማካኝነት የሀገሪቱን መልካም ገፅታ ገንብተዋል። በተቃራኒው፣ ፕ/ት ሬገንና ቡሽ ደግሞ ሽብርተኝነትን ለመታገል በሚል የፈጸሟቸው ተግባራት የሀገሪቱን መልካም ገፅታ ጥላሸት ቀብተውታል።

በእርግጥ የፕ/ት ሬገንና የፕ/ት ቡሽ አስተዳደር በሽብርተኝነት ስም የፈፀሟቸው ተግባራት አሜሪካ ከዴሞክራሲያዊ ስርዓት አንፃር የነበራትን የሞራል የበላይነት አሳጥቷታል። ይሁን እንጂ፣ የአሜሪካኖች በፕ/ት ኬኔዲና ኦባማ መልካም አስተዋፅዖ ተጠቃሚ የሆኑትን ያህል በፕ/ት ሬገን እና ቡሽ የፀረ-ሽብርተኝነት ፖሊሲ ተጎጂ አልሆኑም። በጨቋኝ ስርዓት ስር ለሚኖሩ ዜጎች ግን ነገሩ ሁሉ የተገላቢጦሽ ነው።

በመሰረቱ የጨቋኝ ስርዓት መሪዎች ልክ እንደ ዋልጌ (ባለጌ) ልጅ ከሌላ መንግስት መጥፎ-መጥፎውን እንጂ ጥሩ ልምዱን አይቀስሙም። እንደ አሜሪካ ካሉ የበለፀጉ ሀገራት ዴሞክራሲያዊ እሴቶችን ከመቅሰም ይልቅ የጨቆና ስልቶችንና ዓይነቶችን መቅሰም ይቀናቸዋል። ለምሳሌ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ አገዛዝ ከፕ/ት ኬኔዲ የጥቁሮችን እኩልነት ከመቅሰም ይልቅ የፕ/ት ሬገንን የሽብርተኝነት ፖሊሲን ተቀብሎ ተግባራዊ አድርጓል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ፕ/ት ባራክ ኦባማ ስለ ነፃነትና እኩልነት ከተናገረው ይልቅ የፐ/ት ጆርጅ ቡሽ የፀረ-ሽብርተኝነት ትግልን በታላቅ “ሞራል” ተቀብሎ ተግባራዊ እያደረገ ይገኛል።

በደቡብ አፍሪካ እና በኢትዮጲያ ብቻ ሳይሆን በአጠቃላይ ሁሉም ጨቋኝ መንግስታት የፀረ-ሽብርተኝነት ስልትን እንጂ የእኩልነት መርህን ተቀብለው ተግባራዊ አያደርጉም። ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- ጨቋኝ ስርዓት በባህሪው ፀረ-እኩልነት ስለሆነ፣ ሁለተኛ፡- ፀረ-ሽብርተኝነት የእኩልነት ጥያቄን ማፈኛ መሳሪያ ስለሆነ።

የፕ/ት ሬገን አስተዳደር በአንድ በኩል በደቡብ አፍርካ የነበረው የአፓርታይድ አገዛዝ በጥቁሮች ላይ የሚፈፀመውን በደልና ጭቆና አጥብቆ ይቃወማል፣ በሌላ በኩል ደግሞ በፀረ-ኮሚኒዝም ትግሉ አፓርታይድን ይደግፋል። በተመሣሣይ፣ የፕ/ት ጆርጅ ቡሽ አስተዳደር በአንድ በኩል የኢህአዴግ መንግስት በዜጎች ላይ የሚፈፅመውን በደልና ጭቆና አጥብቆ ይቃወማል፣ በሌላ በኩል ደግሞ በፀረ-ሽብርተኝነት ትግሉ ኢህአዴግን ይደግፋል። ሆኖም ግን፣ ሁለቱም የአሜሪካ መሪዎች በፀረ-ሽብርተኝነት ስም የሀገራቸውን ጥቅም ከማስከበር ባለፈ በደቡብ አፍሪካ ሆነ በኢትዮጲያ ያለውን የእኩልነት ጥያቄ ለመገንዘብ ፍላጎትና ተነሳሽነት የላቸውም።

የአሜሪካ መንግስት ጨቋኝ ስርዓትን በአንድ በኩል እየደገፈ በሌላ በኩል የሚቃወመው የአሜሪካን ጥቅም ለማስከበር ብቻ ነው። ፕ/ት ሬገን ከኮሚኒዝም፣ ፕ/ት ቡሽ ደግሞ ከአልቃይዳ ውጪ ያለው ነገር አያሳስባቸውም። ለምሳሌ፣ የቀድሞ የካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር “Brian Mulroney” የቀድሞ የአሜሪካና የእንግሊዝ መሪዎች ስለ ፀረ-አፓርታይድ ትግሉ የነበራቸውን አቋምና ግንዛቤ እንዲህ ገልፀውታል፡-

“Over the years, he (Reagan) and Margaret continually raised with me their fears that Nelson Mandela and other anti-apartheid leaders were communists. My answer was always the same. ‘How can you or anyone else know that?’ I’d ask again and again. ‘He’s been in prison for 20 years and nobody knows that, for the simple reason no one has talked to him — including you.’” Brain Biography

የአሜሪካ ከፊል ተቃውሞ ለጨቋኝ ስርዓት እንደ ሙሉ ድጋፍ ነው። በእርግጥ በአሜሪካ “እኩልነት” የዜጎች መብት ሲሆን ለመንግስት ደግሞ ግዴታ ነው። በአሜሪካ ላይ የሚቃጣው የሽብር ጥቃትም ቢሆን በዋናነት በውጪ ሀገር ዜጎች እንደመሆኑ ውጫዊ ስጋት ነው። ለምሳሌ፣ አንድ የአሜሪካ ዜጋ በሽብር ወንጀል ተጠርጥሮ ቢያዝ የሚዳኘው በመደበኛ የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ እንጂ በፀረ-ሽብር አዋጅ አይደልም። በጨቋኝ ስርዓት ውስጥ ሲሆን ግን የእኩልነትና ሽብርተኝነት ሚና የተገላቢጦሽ ይሆናል። እኩልነት በአሜሪካ መብት ሲሆን በጨቋኞች ዘንድ ደግሞ ጥፋት (ወንጀል) ነው። የዜጎችን እኩልነት ለማረጋገጥ የሚደረግ የአመፅና ተቃውሞ ንቅናቄን የመሩ ሰዎች ስማቸው በአረዓያነት ይጠቀሳል። በአፓርታይዷ ደቡብ አፍርካ እና በኢህአዴጓ ኢትዮጲያ ግን በሽብርተኝነት ወንጀል ያስከስሳል።

በአፓርታይድ ዘመን የጥቁሮችን እኩልነት ለማረጋገጥ የሚደረገውን ትግል ሲመሩ የነበሩ ሰዎች በአብዛኛው በአሸባሪነት ተፈርጀው ነበር። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ የዜጎች መብትና ነፃነት እንዲከበር ሲታገሉ የነበሩ የፖለቲካ መሪዎች፣ የመብት ተሟጋቾችና ጋዜጠኞች በሽብርተኝነት ወንጀል ተከሰው በእስርና ስደት ላይ ይገኛሉ።

በደቡብ አፍሪካ ሲካሄድ የነበረውን የፀረ-አፓርታይድ ትግል ሲመሩ ከነበሩት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱት የቀድሞ የሀገሪቱ መሪ ኔልሰን ማንዴላ ናቸው። የጥቁሮች የነፃነት ቀንዲል የሆነው ማንዴላ በአፓርታይድ አገዛዝ በአሸባሪነት ተፈርጀው ነበር። የፕ/ት ሬገን አስተዳደር ይህን ውሳኔ በመደገፍ ማንዴላንና ከሌሎች የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪዎች ጋር በአሸባሪነት ፈርጇቸው ነበር።

በዚህ ምክንያት፣ ኔልሰን ማንዴላ እ.አ.አ. በ2008 ዓ.ም ወደ አሜሪካ ለጉበኝት ሲሄዱ በቀድሞ አስተዳደር በአሸባሪነት ተፈርጀው ስለነበር የፕ/ት ቡሽ አስተዳደር ልዩ የይለፍ ፍቃድ ሊሰጣቸው ይገባ ነበር። ታዲያ በወቅቱ የአሜሪካ ውጪ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት ኮንዶሊዛ ራይስ ለማንዴላ የይለፍ ፍቃዱን ከሰጠች በኋላ ሁኔታውን “አሳፋሪ” (embarrassing) በማለት ነበር የገለፀችው። የፕ/ት ሬገን አስተዳደር የፈፀመው ስህተት ለፕ/ት ቡሽ አስተዳደር ባለስልጣናት ሃፍረትን አከናንቧቸዋል። በተመሳሳይ፣ ዛሬ በሀገራችን የፖለቲካ መሪዎች፣ የመብት አቀንቃኞች እና ጋዜጠኞች ላይ “በሽብርተኝነት” ስም እየተፈፀም ያለው ግፍና በደል ለቀጣዩ ትውልድ የሃፍረት ስንቅ ይሆናል   !
image

ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በጀርመንና ኦስትሪያ የቀኝ-አክራሪ ብሔርተኞች ከእነሱ በስተቀር ሌላ ማንም ትክክል ሊሆን አይችልም በሚል ፅንፍ ረገጡ። ራሳቸውን ከሰው ዘር ሁሉ “ምርጥ” መሆናቸውን ለራሳቸው መሰከሩ። በመጀመሪያ ከሁሉም የተሻሉ ምርጦች መሆናቸውን ደጋግመው ለፈፉ። ቀጠሉና እነሱ ከሌሎች ሁሉ የተሻሉ ምርጦች ስለሆኑ ሌሎች ደግሞ ከእነሱ እኩል ምርጦች ሊሆኑ እንደማይችሉ ማሰብ ጀመሩ። እንዲህ እያለ ሄዶ በመጨረሻ ከምርጦች መሃል ተመራጮችን ለይተው አወጡ። በመጨረሻ ሰብዓዊ ክብራቸውን ከፍፈው በዓለም ታሪክ አሰቃቂ የሆነውን የዘር-ማጥፋት ፈፀሙ።

አክራሪ ብሔርተኞች ከመጨረሻው የሞራል ዝቅጠት ላይ ከመድረሳቸው በፊት ያደረጉት ነገር ቢኖር ከእነሱ እስተሳሰብ ጋር አብሮ የማይሄድ፣ ፅንፍ አክራሪነትን የሚቃወም ፅንሰ-ሃሳብ ያላቸው መጽሃፍትን ሰብስቦ ማቃጠል ነው። በወቅቱ ሁኔታውን የታዘበው የስነ-ልቦና ልሂቁ ሲግመንድ ፍሮይድ፤ “በጣም ተሻሽለናል…ኧረ በጣም ተሻሽለናል! ድሮ ድሮ ፀኃፊዎችን ነበር የምናቃጥለው! ዛሬ ግን መፅሃፍቶቻቸውን እያቃጠልን ነው” ብሎ ነበር። በእርግጥ ይሄ መሻሻል ከሆነ እኛም በጣም ተሻሽለናል። ደርግ ፊደል የቆጠረን ሁሉ መንገድ ላይ በጥይት ዘርሮ ይፎክር ነበር። ኢህአዴግ ደግሞ ፊደል የፃፈን እስር ቤት አስገብቶ ሰብዓዊ ክብሩን ይገፈዋል። ከዚህ አንፃር በጣም ተሻሽለናል!

ሲግመንድ ፍሮይድ የስነ-ልብና ተመራማሪ (psychoanalyst) ነበር። ከዚህ ጋር የተያያዘ ደግሞ የታሪክ ስነ-ልቦና “Psychohistory” የሚባል የጥናት ዘርፍ አለ። የዚህ ዘርፍ ግንባር ቀደም ተመራማሪ የሆኑት እንደ “Hans Meyerhoff” and “H. Stuart Hughes” ያሉ ምሁራን እንደሚሉት ታሪክ (history) እና የስነ-ልቦና ምርምር (psychoanalysis) በአስገራሚ ሁኔታ ፍፁም ተመሳሳይ የሆነ ግብ ነው ያላቸው። ለምሳሌ፣ David E. Stannard” የተባለው ፀኃፊ “Shrinking History” በተሰኘ መፅሃፉ ገፅ 45 ላይ የታሪክና የስነ-ልቦና ምርምር ግብን “to liberate man from the burden of the past by helping him to understand that past” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ እንደተጠቀሰው የታሪክ እና የስነ-ልቦና ምርምር ግብ መሆን ያለበት ሰውን ስላለፈው ግዜ እንዲያውቅ በማድረግ በአመለካከቱ ውስጥ የተቀረፀውን ጠባሳ ማስወገድ ነው። በቀድሞ ታሪክ በተፈፀመ በደልና ጭቆና በግልና በማህበራዊ ስነ-ልቦናችን ላይ ያሳረፈውን ጠባሳ መፋቅና ማስወገድ ያስፈልጋል። ይህን ማድረግ ከተሳነን ጤናማ የሆነ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት ሊኖረን አይችልም። የታሪክ ጠባሳን ዘወትር እያወሳን፤ መጥፎ-መጥፎውን በሌሎች ላይ እየለጠፍን፥ ስለራሳችን በጎ-በጎውን እያሰብን፣ የሌሎችን ጥፋት እየዘከርን የራሳችንን ጥፋት ከዘነጋን፣ ሌሎችን ለሁሉም ነገር ተጠያቂ፥ እኛ ደግሞ በሁሉም ነገር ተጠቂ አድርገን የምናስብ ከሆነ፣ እውነታን ማየት፥ ማስተዋል ይሳነናል፣ የሌሎችን መከራና ስቃይ መገንዘብ ይከብደናል። በቀድሞ ታሪክ በእኛ ላይ የተፈጸመውን በደልና ጭቆና ዳግም በሌሎች ላይ እየፈፀምን እንደሆነ በትክክል ማወቅ ቀርቶ በትንሹ እንኳን መገመት ይሳነናል።

ያለፈ ታሪክ የወደፊት ተስፋችንን ማጨለም የለበትም። የታሪክ ጠባሳን እያሰብን ዛሬ ሌሎችን ማቁሰል የለብንም። የዛሬ ቁስል ነገ ላይ ሌላ ጠባሳ ይፈጥራል። የትላንት ቁስል እያከክን ዛሬ ላይ ያቆሰልነው ሰው ነገ በተራው ቁስሉን እያከከ ሊያቆሰለን ይመጣል። ያኔ ዛሬ ላይ እኛ ያላደረግነውን ነገ ላይ ሌሎች እንዲያረጉት መጠበቅ የዋህነት ነው። ዛሬ ላይ በጥፋቱ ሳይሆን ያለፈ ታሪክ እየቆጠርክ የዘራህው ቂም ነገ ላይ በቀል ሆኖ ይጠብቅሃል። የትላንቱን ቂም ይዘህ ዛሬ ላይ ስትበቀለው እሱም ነገ እንዲበቀልህ ቂም እየጠነሰስክ ነው።

ይሁን እንጂ፣ አሁን በኢትዮጲያ ያለው ሁኔታ ከዚህ ፍፁም ተቃራኒ ነው። በጥላቻ ክፉኛ የታመመው ማህበራዊ ስነ-ልቦናችን የታሪክ ጠባሳችንን ከማከም ይልቅ ቂም-በቀል እየደገሰልን ይገኛል። የጥላቻ ፖለቲካን ለማስወገድ በቅድሚያ ስለ ቀድሞ ታሪካችን፣ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካችን፣ ስለ የወደፊት ተስፋችን በግልፅ መነጋገር አለብን። በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ ተደብቆ ያለውን ቂምና ጥላቻ ፍቆ ለማስወገድ ሁላችንም ሃሳብና ስሜታችንን ያለገደብ መግለጽ መቻል አለብን።

እንደኛው ወገን ለብቻው የታሪክ ጠባሳን እያከከ የተቀረው የሕብረተሰብ ክፍል ግን እንኳን ስላለፈው ታሪክ፣ ዛሬ በእውን ያየውን፣ ስለ ወደፊቱ ያሰበውን እንዳይናገር የሚታፈን ከሆነ ነገ ላይ ሌላ ትልቅ ጠባሳ ይኖረናል። እንደ ሀገርና ሕዝብ፣ የቀድሞ ታሪካችን የነገ ተስፋችንን እያጨለመ ነው። ስለ ቀድሞ ታሪክ መፃፍና መናገር ዘረኝነትና ጥላቻ ከሆነ፣ ስለ ዛሬው ፖለቲካ መፃፍና መናገር ወንጀል ከሆነ፣ ነገ ላይ ምን አለን? ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

አፓርታይድ ክፍል-10፡- በአንድ ሕዝብ ላይ የተለየ ጥላቻ የሚኖረው የአፓርታይድ መደበቂያ ሲሆን ነው!

በወቅታዊ የሀገራችን ፖለቲካዊ ሁኔታ ላይ ሃሳብና አስተያየት መስጠትና በምክንያት ላይ የተመሰረተ ውይይት ማድረግ እጅግ በጣም ከባድ እየሆነ መጥቷል። በተለይ ደግሞ ከሕወሃት/ኢህአዴግ ጋር በተያያዘ የሚሰነዘሩ ሃሳቦችና አስተያየቶች ብዙውን ግዜ አቅጣጫቸውን ይስታሉ። በተመሣሣይ፣ በትግራይ ክልል የሚስተዋሉ ማህበራዊ፥ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን በማንሳት በጥሞና መወያያት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል። ከሌሎች ብሔሮች እና ፓርቲዎች ጋር በተያያዘ ተመሳሳይ የተዛባ አመለካከትና አለመግባባት ሊኖር ይችላል። ነገር ግን፣ ከትግራይ ሕዝብና ከሕወሃት/ኢህአዴግ ጋር በተያያዘ የሚስተዋለው ችግር ከሁሉም የከፋ ይመስለኛል። የሚከተሉት ሦስት ነጥቦች ለዚህ ፅሁፍ እንደ መነሻ የተወሰዱ ናቸው፡-

1ኛ) በአብዛኞቹ የትግራይ ልሂቃን (የሕወሃት ደጋፊዎችና ተቃዋሚዎች) ዘንድ ከሕወሃት/ኢህአዴግ ላይ የሚሰነዘሩ ትችቶችና ነቀፌታዎች በትግራይ ሕዝብ ላይ የተቃጣ የዘረኝነትና ጥላቻ ጥቃት አድርጎ የመውሰድ ዝንባሌ በስፋት ይስተዋላል።

2ኛ) በአብዛኛው የአማራና ኦሮሞ ልሂቃን ዘንድ ደግሞ በኢህአዴግ መንግስት የተፈፀመን ስህተት ሁሉ ከሕወሃት (ወያነ) ጋር የማያያዝና ለስርዓቱ ያላቸውን ጥላቻና ነቀፌታ በትግራይ ሕዝብ ላይ የመለጠፍ ዝንባሌ በስፋት ይስተዋላል።

3ኛ) ሕወሃት ገና ከአመሰራረቱ ጀምሮ ሌሎች የፖለቲካ ድርጅቶችን ከትግራይ በማጥፋት ራሱን ብቸኛ የኃይል አማራጭ አድርጎ ከማቅረቡ በተተጨማሪ፣ የፓርቲው ሕልውናን ከትግራይ ሕዝብ ሕልውና እና ደህንነት ጋር የማቆራኘት ዝንባሌ ይስተዋላል። ለምሳሌ፣ አንዳንድ የድርጅቱ ከፍተኛ አመራሮች በይፋ ከተናገሩት ውስጥ፤ “የትግራይ ሕዝብ ከሌላ ሕወሃት የለም፣ ሕወሃት ከሌለ የትግራይ ሕዝብ የለም” የሚለው አባባል እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል።  

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት በአብዛኛው የሀገራችን የፖለቲካ ልሂቃን ዘንድ ሕወሃትን ከትግራይ ሕዝብ ነጥሎ አለማየት፣ ምክንያታዊ ሃሳብና አስተያየትን እንደ ዘረኝነትና ጥላቻ መውሰድ፣ እንዲሁም የትግራይ ሕዝብን ከትግራይ ገዢ ፓርቲ የመደበላለቅ ችግር ይስተዋላል። በመሆኑም፣ በሕዝብ ስም የፖለቲካ ፓርቲን ከትችትና ነቀፌታ መከላከል፣ በፖለቲካ ስም ደግሞ በሕዝብ ላይ ዘረኝነትና ጥላቻ መስበክ በስፋት ይዘወተራል። በዚህ ምክንያት፣ ከትግራይ ሕዝብና ከተጋሩዎች ጋር በተያያዘ የሚሰነዘር ሃሳብና አስተያየት በአብዛኛው እንደ ጥላቻና ዘረኝነት ወይም ጭፍን ብሔርተኝነት ስለሚወሰድ መጨረሳ ዛቻና ስድብ ብቻ ሆኖ ይቀራል። የችግሩን መሰረታዊ ምክንያት ለመረዳት በሀገሪቱ ያለውን የብሔር-አፓርታይድ በእስራኤል ካለው የአይሁዶች አፓርታይድ እና በደቡብ አፍሪካ ከነበረው የነጮች አፓርታይድ ጋር አያይዞ መመልከት ያስፈልጋል።   

በመሰረቱ “አፓርታይድ” የአንድን ዘር/ብሔር/ሕዝብ የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ አብላጫ ድምፅ ያለውን ዘር/ብሔር/ሕዝብ የሚጨቁን ስርዓት ነው። የአፓርታይድ ስርዓት እንደ ሌሎች ጨቋኝ ስርዓቶች ተቃዋሚዎችን ከመግደልና ከማስር ባለፈ ሰብዓዊ ክብራቸውን በመግፈፍ ያዋርዳቸዋል። ለዚህ ደግሞ በኢትዮጲያ የፌዴራል መንግስት የእስረኞች አያያዝ አዋጅን፣ በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ዘመን እስር ቤቶችን፣ እንዲሁም በፍልስጤም የሎሬት ዋሌ ሶይንካ ትዝብትን በማሳያነት ጠቅሰናል።ስለዚህ፣ ውርደት (humiliation) “በአይሁዶች አፓርታይድ”፣ “በነጮች አፓርታይድ” ሆነ “በብሔር አፓርታይድ” ቋሚ መርህና መመሪያ ነው።

በክፍል ዘጠኝ እንደተገለፀው፣ ለአንድ ፍልስጤማዊ “ውርደት” ማለት ከአያት – ቅድመ አያቶቹ የወረሰውንና የቤተሰቡ ሕልውና የተመሰረተበት የወይራ ዛፍ በእስራኤል ለሚገነባው የግንብ አጥር ተብሎ በኤሌክትሪክ መጋዝ እየቆረጠ ሲጣል፣ ከቤተሰቦችህ ጋር ቆመህ እያየህ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው። በተመሣሣይ፣ ለአንድ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ “ውርደት” ማለት 24 ዓመታት (እ.አ.አ. ከ1963 – 1987) 3.4 ሚሊዮን ጥቁሮች ከአያት-ቅድመ አያታቸው ከወረሱት መሬት ላይ ተፈናቅለው በርሃብና ድህነት ሲማቅቁ እያየ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው። ለአንድ ኢትዮጲያዊ ደግሞ “ውርደት” ማለት በከተሞች መስፋፋት (ማስተር ፕላን) እና በኢንቨስትመንት ስም ዘመድ አዝማዶቹ ከመሬታቸው እየተፈናቀሉ በድህነት አዝቅት ውስጥ ሲገቡ እያየ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው።

ከላይ በተጠቀሱት ሦስት አጋጣሚዎች በማህብረሰባቸው ላይ እየደረሰ ባለው በደልና ጭቆና ምክንያት የሽንፈትና ውርደት ስሜት እየተሰማቸው ከአፓርታይድ ስርዓት የሚደርስባቸውን መከራና ስቃይ እያሰቡ ይፈራሉ። ነገር ግን፣ በደልና ጭቆናው ሲበዛ ፍርሃቱን ስብረው ይወጣሉ። የማህብረሰባቸው እኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት እንዲረጋገጥ ይጠይቃሉ። በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ያላቸውን ተቃውሞ ይገልፃሉ። የአፓርታይድ ስርዓት ደግሞ የአንድ ዘር/ብሔር/ሕዝብ የበላይነትና ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት እንደመሆኑ የእኩልነትና ነፃነት ጥያቄ ባነሰው የሕብረተሰብ ክፍልን በፍርሃትና ሽብር ያርዳል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን እና የመብት ተሟጋቾችን ለሞት፣ እስራትና ስደት በመዳረግ፣ ሰብዓዊ ክብራቸውን በመግፈፍ ያዋርዳቸዋል። ዋሌ ሶይንካ፣ በፍልስጤሞች ላይ የደረሰው ውርደት (humiliation) በውስጡ እጅግ አስፈሪ የሆነ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ እንዳለው እንዲህ ገልፆታል፡-

“I witnessed the reality of this humiliation in domestic settings on which the contempt of an occupying force had been visited. I witnessed it at checkpoints, I heard it in the numerous recitations of personal experiences across all classes, in numerous episodes, on the campus of Bir Zeit university. Most depressing of all, I read it in the eyes of the young where humiliation had hardened into a resolve not to abandon that ineffable possession, dignity, the loss of which would finally affirm the nullification of their human status. Most frightening of all, I saw it congealed into a hard, cold, unremitting hatred.” Climate of Fear, Lecture 4: The Quest for Dignity, 2004

በውርደት ሰብዓዊ ክብርህን ስታጣ ሰብዓዊነትን ታጣለህ፣ ውስጥህ በቂምና ጥላቻ ይሞላል። ነገር ግን፣ ይህ ቂምና ጥላቻ በማን ላይ ነው? ለምሳሌ ዋሌ ሶይንካ በፍልስጤሞች ፊት ላይ የታዘበው ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ በማን ላይ ያነጣጠረ ነው? በደልና ጭቆናውን በቀጥታ በፈፀሙት የእስራኤል ወታደሮች፥ የጦር ጀቶች፥ ወታደራዊና ሲቭል ባለስልጣናት፣ ወይስ በመላው የአይሁድ ሕዝቦች ላይ ያነጣጠረ ነው? በእርግጥ የአብዛኞቹ ፍልስጤማዊያን ቂምና ጥላቻ በአንድ ወይም ሌላ ወገን ላይ ሳይሆን በመላው የአይሁድ ሕዝቦች ላይ ያነጣጠረ ነው።

እስራኤል በፍልስጤሞች ላይ ለፈፀመችው በደልና ጭቆና እንደ ሀገርና መንግስት ተጠያቂ መሆኗ አያጠራጥርም። ነገር ግን፣ በመንግስት አስተዳደር ወይም በወታደራዊ እንቅስቃሴ በተፈፀመው በደልና ጭቆና ውስጥ ምንም ዓይነት ድርሻ በሌላቸው፣ በፍልስጤማዊያን ላይ የሚደርሰውን በደልና ጭቆና የሚቃወሙትን ጨምሮ፣ በአጠቃላይ በመላው የአይሁድ ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ የሚቋጥሩበት ምክንያት ምንድነው? በእርግጥ የእስራኤል መንግስትና ወታደሮች ለፈፀሙት በደልና ጭቆና በመላው የአይሁድ ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ መያዝ ምክንያታዊ አይደለም። ይሁን እንጂ፣ ምክንያታዊ ቢሆንም-ባይሆንም “የአይሁዶች አፓርታይድ” እስካለ ድረስ ቂምና ጥላቻው በነበረበት ይቀጥላል። ለምን?

የአይሁዶች አፓርታይ ስርዓት የተመሰረተው የአይሁዶችን የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ነው። በሀገሪቱ አረቦችን ጨምሮ ሌሎች ሕዝቦች ቢኖሩም፣ እስራኤል እንደ ሀገርና መንግስት የአይሁዶችና የአይሁዶች ብቻ ናት። በዚህ መሰረት፣ የእስራኤል ወታደር አንድ ፍልስጤማዊን ተኩሶ ሲገድል፤ አንደኛ፡- ወታደሩ አይሁድ ነው፣ ሁለተኛ፡- ወታደሩ የተቀጠረው በአይሁዶች መንግስት ነው፣ ሦስተኛ፡- ወታደራዊ ግዴታ የአይሁዶችን ሰላምና ድህንነት ማስጠበቅ ነው። ስለዚህ፣ በፍልስጤሞች ላይ የሚደርሰው በደልና ጭቆና በአይሁዶች፥ ለአይሁዶችና ስለ አይሁዶች በሚል የተፈጸመ ነው። ታዲያ እያንዳንዱ ፍልስጤማዊ አይሁድ እና የአይሁድ በተባለ ነገር ላይ ሁሉ እጅግ አስፈሪ የሆነ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ቂምና ጥላቻ ቢኖረው ምን ይገርማል?

በደቡብ አፍሪካ የነበረው የነጮች አፓርታይድ ስርዓት ገና በ1948 ዓ.ም ሲመሰረት ነጮች ብቻ በተሳተፉበት ምርጫ አሸናፊ የሆነው “Nationalist Party” ሊቀመንበር ድሉን አስመልክቶ ባደረገው ንግግር እንዲህ ነበር ያለው፡- “Our motto is to maintain white supremacy for all time to come…by force if necessary.” ከዚያ ቀጥሎ ባሉት አራት አስርት አመታት በጥቁሮች ላይ የደረሰው በደልና ጭቆና በነጮች፥ ለነጮች እና ስለ ነጮች በሚል የተፈፀመ ነው። በዚህ ምክንያት፣ አብዛኛው ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ ጥላቻው ለአፓርታይድ መሪዎችና ወታደሮች ብቻ ሳይሆን ነጭና የነጭ በተባለ ነገር ላይ ይሆናል። ታዲያ፣ አንድ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ በሁሉም ነጭ ሰፋሪዎች ላይ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ ቢኖረው ምን ይገርማል?

በቀጣዩ ክፍል ከላይ የተጠቀሰውን በኢትዮጲያ ካለው ነባራዊ ሁኔታ ጋር አያይዘን እንመለከታለን። ይህን ፅሁፍ ለማጠቃለል ያህል፣ እርግጥ ነው፣ በአንድ ዘር/ብሔር/ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ መቋጠር ምክንያታዊ አይደልም። ነገር ግን፣ በደልና ጭቆና ባስከተለው ውርደት ሰብዓዊ ክብሩን ከተገፈፈ ሰው ምክንያታዊነት (rationality) መጠበቅ በራሱ ከመጀመሪያው የባሰ የዋህነት ነው። በመሰረቱ፣ ምክንያታዊነት ከሰብዓዊነት አይበልጥም። ስለዚህ፣ ሰብዓዊነት ባልተከበረበት ከጥላቻ የፀዳ ምክንያታዊ አመለካከት መጠበቅ ፍፁም ስህተት ይመስለኛል። ከዚያ ይልቅ፣ የችግሩን መሰረታዊ ምክንያት አውቆ ለመፍትሄው መረባረብ የሚበጅ ይመስለኛል። 

አፓርታይድ ክፍል-9፡- ጨቋኝ ስርዓት እየገደለ ያስፈራራል! አፓርታይድ ግን እያዋረደ ይገድላል!!

በእርግጥ አፓርታይድ ጨቋኝ ስርዓት ነው። አንደ ማንኛውም ጨቋኝ ስርዓት የብዙሃንን መብትና ነፃነት አያከብርም። አፓርታይድ ግን የብዙሃንን መብትና ነፃነት አለማክበሩ እንዳለ ሆኖ የአንድን ማህብረሰብ የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት ነው። በከፍል ስምንት እንደተገለፀው፣ “እኩልነት” (equality) የሰው ልጆች ተፈጥሯዊ ባህሪ ሲሆን “ፍርሃት” (fear) ደግሞ የጨቋኞች መርህና መመሪያ ነው። የአፓርታይድ ስርዓት ግን ከፍርሃት በተጨማሪ ሌላ አንድ መርህና መመሪያ አለው። እሱም፣ “ውርደት” (humiliation) ይባላል። 

የሁሉም መብትና ነፃነት እስካልተከበረ ድርስ ዜጎች የእኩልነት ጥያቄን ከማንሳት ወደኋላ አይሉም። ጨቋኞችም የመብትና ነፃነት ጥየቄ ባነሳው የሕብረተሰብ ክፍል ላይ የኃይል እርምጃ በመውሰድ ጥያቄው ዳግም እንዳይነሳ ለማድረግ ጥረት ያደርጋሉ። ይሁን እንጂ፣ እነሱ ከሚፈጥሩት ሽብርና ፍርሃት ይልቅ ተፈጥሯዊ ባህሪን ማጣት ይበልጥ ያስፈራል። በጉልበት ለማዳፈን ጥረት በተደረገ ቁጥር ሕዝባዊ ንቅናቄው በስፋትና ዓይነት እየጨመረ ይሄዳል። ስለዚህ፣ አንድ አከባቢ በኃይል ያዳፈኑት የሕዝብ ንቅናቄ በሌላ ግዜ እና/ወይም ቦታ ተመልሶ ብቅ ይላል። ጨቋኞችም ከቀድሞ የበለጠ ፍርሃትና ሽብር በመፍጠር ጥያቄውን በኃይል ለማዳፈን ይሞክራሉ … እንዲህ እያለ የእኩልነት ጥያቄ ከቀን ወደ ቀን አድማሱን እያሰፋ ሲሄድ የጨቋኙ ስርዓት እድሜው እያጠረ ይሄዳል።

በኢትዮጲያ ያለው የብሔር አፓርታይድ እና በደቡብ አፍሪካ የነበረው የዘር አፓርታይድ በተመሣሣይ ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ዜጎችን ይገድላሉ፣ እስር ቤቶች ከመደበኛ አቅማቸው በላይ በእስረኞች ይሞላሉ። ለምሳሌ፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ እ.አ.አ. በ1960 ዓ.ም የ”Sharpeville Massacre” እና በ1976 ዓ.ም ደግሞ በ¨Soweto Uprising” በተቃውሞ አደባባይ የወጡ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያንን ገድሏል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ፣ እንዲሁም ባለፈው የ2008 ዓ.ም እና በ2009 ዓ.ም መጀመሪያ ላይ ተመሳሳይ ግድያ ፈፅሟል።

በአፓርታይድ ዘመን አንዳንድ የደቡብ አፍሪካ እስር ቤቶች ከመደበኛ የመቀበል አቅማቸው 200% የሚሆኑ እስረኞች ይታጎሩባቸው ነበር። ለምሳሌ በቃሊቲ እስር ቤት ለ20 እስረኞች በተሰራ ክፍል ውስጥ እስከ 200 ሰዎች እንደሚታሰሩ አንዳንድ ዘገባዎች ይጠቁማሉ። እ.አ.አ. በ2000 ዓ.ም ከ100000 ኢትዮጲያዊ 85 እስረኞች የነበሩ ሲሆን ከአስር አመት በኋላ 124 እስረኞች አድጓል። “World Prison Brief” ባቀረበው ሪፖርት በኢትዮጲያ የእስረኞች ብዛት የጨመረበት ፍጠነት ከታች ካለው ምስል ላይ መመልከት ይቻላል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ የሕዝቡ አመፅና ተቃውሞ እየጠነከረ ሲሄድ የአፓርታይድ ስርዓት ከተመሰረተ ከ23 ዓመታት በኋላ እ.አ.አ. በ1985 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ አመፅና ተቃውሞ እየተስፋፋ በመሄዱ የብሄር አፓርታይድ ከተመሰረተ ከ26 ዓመታት በኋላ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። እነዚህ ሁሉ በድልና ጭቆናዎች በሌላ ጨቋኝ ስርዓት ሊፈፀሙ የሚችሉ ናቸው። በአጠቃላይ ጨቋኞች ለአመፅና ተቃውሞ አደባባይ የወጡ ዜጎችን እየገደሉና እያሰሩ በብዙሃኑን የሕብረተሰብ ክፍል ላይ በፍርሃት ያርዳሉ። አመፅና ተቃውሞ እየተባባሰ ሲሄድ ደግሞ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ በማወጅ የመብትና ነፃነት ጥያቄን በወታደር ጉልበት ለማፈን ጥረት ያደርጋሉ። 

የኢትዮጲያና የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓቶች እንደ ጨቋኝ ስርዓት በመግደልና በማስር፣ አንዲሁም በአስቸኳይ ግዜ አዋጅ በማስፈራራት ተመሳሳይ መርህና መመሪያ እንዳላቸው ያሳያል። ነገር ግን፣ ከጨቋኝ ስርዓቶች በተለየ እንደ አፓርታይድ ስርዓት የሚፈፅሙት የተለየ በደልና ጭቆና አለ። ጨቋኝ ስርዓት የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የመብት ተሟጋቾችን፣ እንዲሁም ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ወጣቶች በማሰርና በመግደል ብዙሃኑን የሕብረተሰብ ክፍል ያስፈራራል። የአፓርታይድ ስርዓት ግን እነዚህን የፖለቲካ ልሂቃንን ለሞት፥ ለእስርና ስደት ከመዳረግ ባለፈ ሰብዓዊ ክብራቸውን ገፍፎ ያዋርዳቸዋል።

ጉዳዩን በዝርዝር ለመረዳት እንዲያግዙን ሁለት ዘገባዎችን በማጣቀሻነት እንመልከት። በመጀመሪያ “Untold_Stories” የተባለው ድረ-ገፅ በኢትዮጲያ ስላለው የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ያቀረበውን ዘገባ እንመልከት፡-

“the way political prisoners are being treated [in Ethiopia] is much worse than just substandard; it is torture… The principle of respect human dignity is limited by adding the phrase “unless restricted by the penalties imposed on them” [in] Regulation No. 138/ 2007: Treatment of Federal Prisoners. This restriction on human dignity is in contravention of the constitution which states that everyone has the right to respect for his human dignity, reputation and honour” 

በመቀጠል ደግሞ የደቡብ አፍሪካ የታሪክ ድረ-ገጽ    እና “Independent” የተባለው ሚዲያ በአፓርታይድ ስርዓት ዘመን ስለነበረው የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ካቀረቡት ዘገባ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“The Black community of South Africa filled the prisons during apartheid. Even in prisons Whites and Blacks were segregated because of the racial discrimination. Other than the prisons being overcrowded and the inmates being tortured, Black South Africans were given lesser and in some cases unwashed clothes. ….everything about the regime was designed to punish and humiliate black leaders who had had the temerity to demand equality with whites.” 

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ በዛሬዋ ኢትዮጲያ እና በአፓርታይድ ዘመን በነበረችው ደቡብ አፍሪካ የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። በኢትዮጲያ የፌዴራል እስረኞችን አያያዝ ሁኔታ የሚደነግገው አዋጅ – “Regulation No. 138/ 2007: Treatment of Federal Prisoners” በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉትን ሰብዓዊ መብቶች በምንም አግባብ ሊጣሱ የማይገቡ መሆናቸው እየታወቀ “unless restricted by the penalties imposed on them” የሚትለዋን ሐረግ በማስገባት በፖለቲካ አስረኞች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭቆና ይፈፅማል። በዋናነት እንደ ማዕከላዊ ባሉ እስር ቤቶች የሚካሄደው የስቃይ ምርመራ ዓይነት ለመስማት እንኳን ይዘገንናል። በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በጥቁሮች ላይ ተመሳሳይ በደልና ጭቆና ይፈፅም ነበር።

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓት የፖለቲካ መሪዎችን ለመቅጣትና ለማዋረድ የተቀረፀ እንደነበረ ተጠቅሷል። በተመሳሳይ፣ በኢትዮጲያ ያለው የእስረኞች አያያዝን የሚደነግገው አዋጅ ሕገ-መንግስቱን በሚጥስና የፖለቲካ አስረኞችን ሰብዓዊ ክብር (human dignity) ለመግፈፍ በሚያመች መልኩ ፀድቆ ተግባር ላይ ውሏል። በኢትዮጲያ ያለው እና በደቡብ አፍሪካ የነበረው የፖለቲካ እስረኞችን ሰብዓዊ ክብር የሚጥስ ስርዓት የዘረጋበት ዋና ምክንያት በሌሎች ላይ የሚደርሰው ሞትን፥ እስራትንና ስደትን ሳይፈሩ በድፍረት የሚጋፈጡትን የመብትና ነፃነት ታጋዮች ለማዋረድ (humiliate) ነው።

አዎ…ለፍርሃት ያልተሸነፉ ጥቂቶችን ሰብዓዊ ክብራቸውን በመንካት ውርደት እንዲሰማቸው ለማድረግ ነው። መሪዎቹን በማዋረድ ብዙሃኑን የፍርሃትና ውርደት ማቅ ለማልበስ ነው። አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መብቱና ነፃነቱ እየተጣሰ እያየ፣ ማንም ምንም ሊያደርግልኝ አይችልም በሚል ተስፋ መቁረጥ ውስጥ እንዲገባ፣ በዚህም ለአንድ ዘር/ብሔር የበላይነት ፍፁም ተገዢ እንዲሆን ለማድረግ ነው። የአፓርታይድ ስርዓት ሕዝብን በፍርሃት ቆፈን፣ የፖለቲካ መሪዎችን በውርደት ማቅ ውስጥ ለመክተት የሚጥርበትን ምክንያት ሎሬት ዋሌ ሶይንካ (Wole Soyinka) “የአይሁዶች አፓርታይድ” በፍልስጤማዊያን ላይ እያደረሰ ካለው ሽንፈትና ውርደት አንፃር እንዲህ ሲል ገልፆታል፡-   

“The kind of power that humiliates is that which compels the head of a Palestinian family to sit helplessly under Israeli guns, drenched in tears, as he watches his ancestral olive grove, the sole family source of livelihood, fall under the electric saw, tree by tree, to make way for the very wall that will, from then on, reduce his space of volition. Or else wake up suddenly in the middle of the night to find strangers in your bedroom – a battering ram has knocked a huge hole in your wall, and a group of armed men are hustling you, your wife and your children into a holding pen – such experiences must rank as the ultimate erosion of one’s self-esteem.”  Climate of Fear, Lecture 4: The Quest for Dignity, 2004

አፓርታይድ ክፍል-8፡ የእኩልነት እና የፍርሃት ትግል

በእርግጥ የአንድ ሀገር ሕዝብ በብዙ ነገር ይለያያል። ለምሳሌ፣ በዘር፥ በብሔር፥ በጎሣ፥ በቋንቋ፥ በሃይማኖት፥ ባህል፥ ልማድ፥…ወዘተ። ስለዚህ፣ በተለያዩ ማህብረሰቦች መካከል ልዩነት መኖሩ እርግጥ ነው። በአንድ በኩል “በአንድነት” ስም እነዚህን ልዩነቶች በመጨፍለቅ ለማስተዳደር መሞከር ጨቋኝነት ነው። በሌላ በኩል “በብዙሃንነት” ስም በልዩነት መከፋፈል ደግሞ ሌላ የጭቆና ዘዴ ነው። ስለዚህ፣ ለፖለቲካዊ አስተዳደር ያለው ብቸኛ አማራጭ በልዩነት ውስጥ አንድነትን መፍጠር መቻል ነው።

የደቡብ አፍሪካ ዜጎች በዘር፥ በቀለም፥ በቋንቋ፥…ወዘተ ይለያያሉ፣ እንዲሁም ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን ደግሞ በጎሣና ነገድ ይለያያሉ። በተመሣሣይ፣ የኢትዮጲያ ሕዝብ በብሔር፥ ቋንቋ፥ ባህል፥ ልማድ፥ አሰፋፈር፥ …ወዘተ ይለያያል። እያንዳንዱ ማህብረሰብ ከሌሎች ጋር ያለውን ልዩነት እንዳለ ይዞ በአንድ ሀገር ውስጥ በጋራ አብሮ ለመኖር መስማማትና መግባባት መቻል አለበት። ስለዚህ፣ በእንዲህ ያለ ሀገር ውስጥ በስልጣን ላይ ያለው የፖለቲካ ቡድን በልዩነት ውስጥ አንድነትን ለመፍጠር መጣር አለበት። አንድነትን ከማጠናከር ይልቅ ልዩነትን በማስፋት ላይ ትኩረት የሚያደርግ ከሆነ የፖለቲካ ስልጣኑ በብዙሃን ዘንድ ቅቡልነት እንደሌለው ያሳያል። ከዚህ በተጨማሪ፣ የፖለቲካ ቡድኑ በዋናነት ከአንድ ዘር/ብሔር የተወጣጣና የዚያን ማህብረሰብ የስልጣን የበላይነትና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ ትኩረት የሚያደርግ ከሆነ በእርግጥ እሱ የአፓርታይድ ስርዓት ነው።   

ከዚህ አንፃር፣ የአፓርታይድ ስርዓት ሁለት መሰረታዊ ባህሪያት አሉት። የመጀመሪያው ባህሪ ብዙሃኑን የሕብረተሰብ “መከፋፈል” ነው። “አፓርታይድ” (Apartheid) የሚለው ቃል በራሱ በራሱ “መለየት” (Separatedness) ወይም “መለያየት” (the state of being apart) ነው። በዚህ መሰረት፣ የደቡብ አፍሪካው የዘር-አፓርታይድ ስርዓት ዜጎችን በመጀመሪያ በዘርና ቀለም ለአራት ከፈላቸው። በመቀጠል ደግሞ አብላጫ ድምፅ ያላቸውን ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን በጎሣና ነገድ ለአስር ከፋፈላቸው። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ ያለው የብሔር-አፓርታይድ የሀገሪቱን ዜጎች በብሔርና በክልል ከፋፈላቸው።

ሁለተኛው የአፓርታይድ ባህሪ ደግሞ የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ነው። የደቡብ አፍሪካ የዘር-አፓርታይድ ዓላማ የነጭ ሰፋሪዎችን በራስ-የመወሰን መብትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ፣ እንዲሁም በእንግሊዞች የተፈፀመባቸው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም እንዳይከሰት ማድረግ ነው። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ የብሔር-አፓርታይድ ዓላማ የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ፣ እንዲሁም በደርግ ስርዓት የተፈፀመባቸው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም እንዳይከሰት ማድረግ ነው።

በክፍል ስድስት በዝርዝር እንደተገለፀው፣ የአፓርታይድ ስርዓት ዓላማ የአንድን ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ሲሆን የአተገባበር ስልቱ ደግሞ አብላጫ ድምፅ ያለውን የሕብረተሰብ ክፍል መከፋፈል ነው። የመከፋፈል መሰረታዊ ዓላማ ደግሞ በተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ወይም ቡድኖች መካከል የሚደረገውን ትግል ማሸነፍ ነው። የትግሉ ማህበራዊ ፋይዳ ደግሞ ስልጣን (power) ነው። “Bourdieu” (1984) የተባለው ፈረንሳዊ ምሁር የመከፋፈልን መርሆች (Principles of division) እና የመጨረሻ ዓላማ እንዲህ ገልፆታል፡-  

“Principles of division, inextricably logical and sociological, function within and for the purposes of the struggle between social groups; in producing concepts, they produce groups, the very groups which produce the principles and the groups against which they are produced. What is at stake in the struggles about the meaning of the social world is power over the classificatory schemes and systems which are the basis of the representations of the groups and therefore of their mobilization and demobilization: …which modifies the schemes of perception, shows something else, other properties, previously unnoticed or relegated to the background (such as common interests hitherto masked by ethnic or national differences); a separative power, a distinction, diacrisis, discretio, drawing discrete units out of indivisible continuity, difference out of the undifferentiated” Distinction. A social critique of the judgement of taste, Harvard University Press, Cambridge, Mass

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ ከዚህ ቀድም በማህብረሰቡ ዘንድ ብዙም ትኩረት ያልተሰጣቸውን “ልዩነቶች” አጉልቶ በማውጣት ሕዝብን የመከፋፈሉ ፋይዳ የፖለቲካ ስልጣንን መቆጣጠር ነው። በተለይ የዘር/ብሔር አፓርታይድ የፖለቲካ ስልጣንን የሚቆጣጠረው አብላጫ ድምፅ ያለውን የሕብረተሰብ ክፍል በመከፋፈል ሲሆን ዓላማውም የአንድን ዘር/ብሔር የበላይነትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ነው። ይህ የአንድን ዘር/ብሔር የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጠጥ የተቋቋመ ፖለቲካዊ ስርዓት የብዙሃኑን እኩልነት የሚገድብ ስለሆነ ጨቋኝ ስርዓት መሆኑ እርግጥ ነው። እንዲህ ያለ ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ እንቅስቃሴው ሁሉ በፍርሃት (fear) የሚመራ ነው። ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ እኩልነት (equality) የእያንዳንዱ ሰው ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው።

በከላይ እንደተገለፀው፣ “እኩልነት” የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ሲሆን “ፍርሃት” ደግሞ የጨቋኝ ስርዓት ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው። ለምሳሌ፣ ፈረንሳዊው ምሁር “Montesquieu” “እኩልነት” (equality) የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ እንደሆነ እና ራስን ከሌሎች አብልጦ መውደድ ግን ጤናማ አለመሆኑን እንዲህ ሲል ይገልፃልገ፡- -“[The] natural love of equality includes love of others as well as love of self, and egoism, loving one’s self at the expense of others, is an unnatural and perverted condition.” ከዚህ በተጨማሪ፣ “Montesquieu” “ፍርሃት” (fear) የጨቋኞች የተግባር መርህና መመሪያ ነው ይለናል፡-

“These moving and guiding principles— equality and fear —are principles insofar as they rule both the actions of the government and the actions of the governed… Fear in a tyranny is not only the subjects’ fear of the tyrant, but the tyrant’s fear of his subjects as well.” An Essay(pdf) in Understanding the Nature of Totalitarianism

“Why Men Rebel” በተሰኘው መፅሀፉ የሚታወቀው “Ted Gurr” የአንድ ሀገር ዜጎች ወደ ፖለቲካዊ አመፅ፤ ሁከት፥ ብጥብጥና ነውጥ ውስጥ የሚገቡበትን ምክንያት “relative deprivation” በማለት ይገልፀዋል። እንደ እሱ አገላለፅ፡- “relative deprivation is the discrepancy between what people think they deserve, and what they actually think they can get.” በዚህ መሰረት፣ ዜጎች ማግኘት ይገባናል ብለው በሚያስቡት እና በተግባር እናገኛለን ብለው በሚያስቡት መካከል ያለው ልዩነት እየሰፋ በሄደ ቁጥር አመፅና አለመረጋጋት የመከሰቱ እድል በዚያው ልክ እየጨመረ ይሄዳል።

ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ አመፅና ተቃውሞ በተነሳ ቁጥር በአመፁ መሪዎችና ደጋፊዎች ላይ የሚወስደው የኃይል እርምጃ ከከዚህ ቀደሙ የበለጠ ነው። ለዚህ ዋናው ምክንያት ጨቋኞች ከቀድሞ የበለጠ የኃይል እርምጃ በወሰዱ ቁጥር በተቃዋሚዎችና በደጋፊዎቻቸው ላይ የላቀ ፍርሃትና ሽብር በመፍጠር የፖለቲካ እንቅስቃሴውን በኃይል መግታት ወይም መቀነስ ይቻላል በሚል መርህ ስለሚመሩ ነው። ነገር ግን፣ ከበፊቱ የበለጠ አስፈሪና አሸባሪ ተግባር በፈፀሙ ቁጥር የአመፅና ተቃውሞ እንቅስቃሴ ይበልጥ እየተጠናከረና እየተስፋፋ ይሄዳል። ማህብረሰቡም ጨቋኞችን እየተቃወመ፣ ስርዓቱ ተቀባይነት እያጣና አመፅና ተቃውሞው እየተጠናከረ ይሄዳል።
አንድ ማህብረሰብ በደልና ጭቆና እየበዛበት በሄደ ቁጥር እኩልነትና ነፃነቱን ለማረጋገጥ የሚያደርገው ትግልና የሚከፍለው መስዕዋትነት እየጨመረ ይሄዳል። ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ አዲስ አመፅና ተቃውሞ በተነሳ ቁጥር ከቀድሞ የበለጠ ኃይልና ጉልበት ተጠቅሞ የበለጠ ፍርሃትና ሽብር ለመፍጠር ጥረት ያደርጋል። የሕዝብ ንቅናቄ በኃይልና በጉልበት ለማጥፋት የሚጥረው ጨቋኝ ስርዓት በሂደት ራሱን የሚያጠፋ አዲስ ኃይል ይፈጥራል። “Ted Gurr” ይሄንን “….exclusive reliance on force eventually rises up the forces that destroy it” በማለት ይገልፀዋል።

በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የነጮች አፓርታይድ የጠፋው በዚህ ኃይል አማካኝነት ነው። በተመሣሣይ፣ በእስራኤል “የአይሁዶች አፓርታይድ” በዓለም ላይ ሽብርተኝነትን እየፈለፈለ ያለው በዚህ ምክንያት ነው። በኢትዮጲያ ያለው የብሔር.አፓርታይድ ከዚህ አንፃር የት ደረጃ ላይ እንዳለ በሚቀጥለው ክፍል እንመለስበታለን።