ያልታደለ ሕዝብ “የቀብር ቀን” ሲጠብቅ “የፍቅር ቀን” ይመጣበታል! 

ነገ፥ ነሃሴ 26/2009 ዓ.ም “የፍቅር ቀን” ነው። ቀኑ “በፍቅር የተሳሰረ ሕዝብ እናት ኢትዮጲያ” በሚል መሪ ቃል በተለያዩ ዝግጅቶች እንደሚከበር ተገልጿል። በመርሃ ግብሩ ከተጠቀሱት ዝርዝር ተግባራት ውስጥ የሚከተለው ይገኝበታል፡- “ሁለት ታዋቂ ሞዴሎች በባህላዊ ልብስ ተውበው በሁሉም ክፍለ ከተሞች እየዞሩ የአበባ ስጦታ ያበረክታሉ። በሆስፒታል ለሚገኙ ሕሙማን፣ ለሕግ ታራሚዎች፣ ለሕፃናት፣ እናቶችና አዛውንቶች “የፍቅር ስጦታ ፖስት ካርድና አበባ ያበረክታሉ…” እነዚህ ተግባራት እንግዲህ የሚፈፀሙት በኢህአዴግ መንግስት ነው። ሌላው ቀርቶ አምና እና ዘንድሮ ብቻ በሰራው ስራ እጅግ ብዙ አዛውንቶች ረግመውታል፣ እናቶች አልቅሰውበታል፣ ሕፃናት እንደ ጭራቅ ይፈሩታል። “የሕግ ታራሚዎች’ማ…” የፈፀመባቸውን በደል ራሳቸው ያውቁታል።   

“የህግ ታራሚዎች” ስትሉ አንድ ነገር ትዝ… አለኝ። በነገው ዕለት “የፍቅር ስጦታ” ከሚበረከትላቸው ውስጥ፤ እንደ እስክንድር ነጋ፣ ተመስገን ደሳለኝ፣ ዮናታን ተስፋዬ፣…ወዘተ፣ ወይም ደግሞ በፍርድ ቤት ቀጠሮ እየተንገላቱ ያሉትን እነ ዶ/ር መረራ ጉዲና፣ በቀለ ገረባ፣ ንግስት ይርጋ፣…ወዘተ፣ በማዕከላዊ፥ ቃሊቲ፥ ቂሊንጦ፥ ዝዋይ፥ ሸዋ ሮቢት፥… በአጠቃላይ በታወቁና ባልታወቁ እስር ቤቶች መከራና ስቃይ እየደረሰባቸው ያሉ የፖለቲካ እስረኞች ይገኙበታል? ኧረ ለመሆኑ፣ ከእነዚህ ሰዎች ፊት ቆሞ “ኑ እስኪ ዛሬ ‘የፍቅር ቀን’ እናክብር?” የሚል የኢህአዴግ ባለስልጣን አለ? ይህን ለማድረግ የሚያስችል ከፀፀት የፀዳ ሕሊና ያለው ባለስልጣን ይገኛል? በእርግጥ የለም! እንዲህ ያለ ስብዕና ያለው የኢህአዴግ ባለስልጣን በባትሪ ቢፈለግ አይገኝም። የኢትዮጲያ ሕዝብን “‘የፍቅር ቀን’ እናክብር?” ለማለት ደፍረቱን ከየት አገኛችሁ? ነው ወይስ በሕዝቡና በፖለቲካ እስረኞቹ መካከል ያለው ግንኙነት በግልፅ አልታያችሁም?

በአሁኑ ግዜ በሀገራችን በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ የፖለቲካ እስረኞች ይገኛሉ። እነዚህ እስረኞች ተራ ወንጀለኞች አይደሉም። ሁሉም በሞያቸው የተከበሩ፤ የፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፥ ፀሃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሃይማኖት መሪዎች፥…ወዘተ ናቸው። ከሞላ-ጎደል ሁሉም በአሸባሪነት ወንጀል ተከሰው የተፈረደባቸው፣ አሊያም በተንዛዛ የፍርድ ቤት ቀጠሮ እየተንገላቱ ያሉ ሰዎች ናቸው። ዋና ጥፋታቸው ደግሞ “የሕዝብ መብትና ነፃነት ይከበር!” ማለታቸው ነው። ስለዚህ፣ ሁሉም የፖለቲካ እስረኞች የሕዝብ ድምፅ እና አሌኝታ ናቸው። አዎ…በእነሱ መታሰር የሕዝብ ድምፅ ነው የታፈነው። እንግዲህ ነገ በዚህ መልኩ ካፈናችሁት ሕዝብ ጋር “የፍቅር ቀን” ልታከብሩ ነው። 

ሕዝብ ያሰበውን የሚናገረው፣ ፍቅርና ጥላቻውን የሚገልፀው በግልፅ መናገር ሲችል ነው። የኢትዮጲያ ህዝብ ግን እንኳን መናገር መተንፈስ ተስኖታል። በፍርሃት ልጓም አንደበቱ ተለጉሟል። ድምፁን የሚያሰሙለት፣ ብሶትና አቤቱታውን የሚገልፁለት የፖለቲካ መሪዎች፥ ጋዜጠኞች፥ ፀሃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥…ወዘተ ለእስርና ስደት ተዳርገዋል። ሕዝቡ የኢህአዴግን የፍቅር ስጦታ ለመቀበል ወይም ለመተው የሚናገርበት አንደበት ያስፈልገዋል። የህዝቡ አንደበት ግን ከፖለቲካ እስረኞቹ ጋራ አብሮ ታስሯል። እነሱ ከእስር ካልተፈቱ ሕዝቡ የእናንተን “የፍቅር ስጦታ” በአክብሮት ይቀበለው፣ አሊያም አሽቀንጥሮ ይጣለው በፍፁም ማወቅ አትችሉም። 

ሕዝባዊ ተቃውሞ

የፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፥ ፀኃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሃይማኖት መሪዎች፥ …ወዘተ በሌሉበት ሕዝብ አፍ አውጥቶ እውነቱን አይናገርም። ምክንያቱም፣ በኢህአዴግ ካድሬ ጋር መጣላት፥ መጠቆር አይሻም። “ለምን?” ቢባል፤ ነገ ልጆቹን በሰላም ማሳደግ ይፈልጋል! ነገ በስራው መቆየትና ማደግ ይፈልጋል! ነገ ስኳርና ዘይት ይፈልጋል!… በአጠቃላይ፣ እውነቱን ከተናገረ የኢህአዴግ ጋሻ-ጃግሬዎች ነገ መውጫ-መግቢያ ያሳጡታል። ስለዚህ፣ ሕዝቡ የይመስል ውሸቱን ለኢህአዴግ ይነግረዋል። እውነተኛ ብሶትና ምሬቱን ግን፤ ለተቃዋሚ መሪዎች፣ ለታማኝ ጋዜጠኞች፣ ለሃቀኛ ፀሃፊዎች፣ ለመብቱ ለሚሟገቱ ወይም ለነፍስ አባቱ ይነግራል። እነዚህ ሁሉ በአሸባሪነት ከተከስሰው ሲታሰሩ እውነት ነው የታሰረው፣ የብዙሃን ድምፅ ነው የታፈነው። ሕዝቡን መተንፈሻ ነው ያሳጣው። እንዲህ በፍርሃት ከታፈነ ሕዝብ የመከራ ሲቃ እንጂ የፍቅር ሳቅ መጠበቅ ፍፁም አላዋቂነት ነው። 

በአጠቃላይ፣ ሕዝብ የእናንተን የፍቅር ስጦታ ለመቀበልና ላለመቀበል የሚናገርበት አንደበት ያስፈልገዋል። በማዕከላዊ፥ ቃሊቲ፥ ቂሊንጦ፥ ዝዋይ፥ ሸዋ ሮቢት፥…በመሳሰሉት እስር ቤቶች መከራና ፍዳ እያዩ ያሉ የፖለቲካ እስረኞች ሲፈቱ የህዝቡ አንደበት ይፈታል። የእናንተን የፍቅር ስጦታ በአክብሮት መቀበሉን አሊያም በንቀት አሽቀንጥሮ መጣሉን በግልፅ ይነግራችኋል። ይህ ካልሆነ ግን በፍርሃት የተለጎመ ማህብረሰብ ቢያፈቅሩት አያፈቅርም፣ ሲጠላም አይታወቅም። ለምሳሌ፣ ነገ የምትሰጡትን “የፍቅር ስጦታ” የተቀበለ እናንተን ፈርቶ፣ ያልተቀበለም እናንተን ሸሽቶ ነው። ከነገ ወዲያም በየስብሰባው ስትጠሩት የሚመጣው፣ የእናንተን የተለመደ ወሬ የሚሰማ መስሏችሁ ነው? አይደለም! ብሶትና ምሬቱን ለፈጣሪ እየነገረ ነው። አሁን ነገ “የፍቅር ቀን” ስትሉ ሕዝቡ “’የቀብር ቀን’ አርግላቸው” እያለ ፈጣሪውን ይማፀናል፡፡ 

Advertisements

የሰሞኑ የግብር ጭማሪ እና የፀረ-ሽብር ሕጉ የአንድ ሣንቲም ሁለት ገፅታዎች ናቸው!

እንደሚታወቀው ሰሞኑን ከግብር ተመን ጭማሪ ጋር ተያይዞ በተለያዩ አከባቢዎች ተቃውሞና አድማ እየተካሄደ ይገኛል። በእርግጥ አብዛኞቹ የሀገራችን የፖለቲካ ልሂቃን የተቃውሞው መንስዔ ከፍተኛ የግብር ጭማሪና መፍትሄውም የተመን ቅናሽ ይመስላቸዋል። ነገር ግን፣ የግብር አወሳሰኑ እና የሕዝቡ ብሶትና አቤቱታ የሚያሳየው ሌላ ነገር ነው። የግብር ጭማሪ የተወሰነበት አግባብ የፀረ-ሽብር ሕጉ ከፀደቀበት ጋር ፍፁም ተመሳሳይ ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን ይህና ሌሎች ተመሣሣይ ችግሮችን በዘላቂነት መቅረፍ የሚቻለው በሌላ ሳይሆን የፀረ-ሽብር ሕጉን በማስወገድ ነው። ምክንያቱም፣ የግብር ተመን አወሳሰን እና የፀረ-ሽብር ሕጉ አተገባበር በሀገሪቱ መንግስትና ሕዝብ መካከል ያለው ማህበራዊ ውል (Social Contract) ከመፍረሱ ጋር በቀጥታ የተያያዘነው፡፡ በዚህ ፅኁፍ የ“Jean-Jacques Rousseau” – “The Social Contract and Discourses [1761]” መፅሃፍ ዋቢ በማድረግ የግብር አወሳሰኑ እና የፀረ-ሽብር ሕጉ የአንድ ሳንቲም ሁለት ግፅታዎች መሆናቸውን በዝርዝር ለማሳየት እሞክራለሁ።   

“Jean-Jacques Rousseau” የመንግስት መሰረታዊ ዓላማ የሕዝብን ሕልውና ማረጋገጥ ነው ይላል። በዚህ መሰረት፣ የግብር ተመን አወሳሰንም ከዚሁ መሰረታዊ ዓላማ ጋር የተቆራኘ እንደሆነ “the State as a body aiming at the well-being of all its members and subordinates all his views of taxation to that end” በማለት ይገልፃል። በመሆኑም፣ መሰረታዊ ፍላጎትን ለማሟላት የሚያስፈልገው ገቢ ከግብር (ከታክስ) ነፃ መሆን አለበት፡፡ በተቃራኒው ከፍተኛ ገቢ ያላቸው ባለሃብቶችና የቅንጦት ዕቃዎች ላይ ከፍተኛ ግብር ሊጣል ይገባል።

በእርግጥ በመንግስትና በሕዝብ መካከል ያለው ግንኙነት በቤተሰብ ሊመሰል ይችላል። ነገር ግን፣ እንደ “Rousseau” አገላለፅ፣ መንግስት ወግ-አጥባቂ (patriarchal) ወላጅ ሊሆን አይችልም። ምክንያቱም፣ የመንግስት ህልውና የተመሰረተው በብዙሃኑ ፍቃድ (General Will) ላይ ስለሆነ የቤተሰቡን አባላትን ነፃነት መጋፋት አይችልም። በዚህ መሰረት፣ የመንግስት ሕልውና የሚረጋገጠው ስራና አሰራሩን ከሕዝብ ነፃነት ጋር እንዲጣጣም በማድረግ ነው። በመሆኑም፣ የመንግስት ዋና ዓላማ ራሱን ከዜጎች ነፃነት ጋር የተጣጣመ ማድረግ “reconciling its existence with human liberty” እንደሆነ ይገልፃል፡፡

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ ከመንግስት ተግባራት ዋናው ኢ-ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል እንዳይኖር ማድረግ ነው። ይህንንም ባለሃብቶች ያከማቹትን ሃብትና ጥሪት በመቀማት ሳይሆን ያልተገባ የሃብት ክምችት እንዳይፈጠር በማድረግ ነው፡ መንግስት ለድሆች ሆስፒታል ከመገንባት ይልቅ ድህነትን ለማስወገድ መስራት አለበት። በአጠቃላይ ከመንግስት አስተዳደር፣ በተለይ ደግሞ ከግብር ተመን አወሳሰን እና አጠቃቀም ጋር በተያያዘ የሚስተዋሉ ዋና ዋና ችግሮችን “Rousseau” እንደሚከተለው ይገልፃል፡-

“…the encouragement of the arts that minister to luxury and of purely industrial arts at the expense of useful and laborious crafts; the sacrifice of agriculture to commerce; the necessitation of the tax-farmer by the maladministration of the funds of the State; and in short, venality pushed to such an extreme that even public esteem is reckoned at a cash value, and virtue rated at a market price: these are the most obvious causes of opulence and of poverty, of public interest, of mutual hatred among citizens, of indifference to the common cause, of the corruption of the people, and of the weakening of all the springs of government.” Jean-Jacques Rousseau, The Social Contract and Discourses [1761]: Online Library of Liberty, Page 219.

ከላይ የተጠቀሱት ችግሮች በኢህአዴግ መንግስት አስተዳደር እና በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ላይ በግልፅ የሚስተዋሉ ችግሮች ናቸው። አዲሱ የግብር ተመን አወሳሰን፣ የመንግስት የበጀት አጠቃቀም፣ ግልፅነትና ተጠያቂነት የጎደለው አሰራር፣ የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት፣ የሙስና እና ብልሹ አሰራር መስፋፋት፣ የፍትህ ስርዓቱ ውድቀት፣ ሕገ-መንግስታዊ ዴሞክራሲ እየጠፋ አምባገነንነት መስፈኑ፣ በዜጎች ላይ የሚፈፀሙ የሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ጥሰት፣ …ወዘተ የኢህአዴግ መንግስትን በሕዝብ ዘንድ ተዓማኒነትና ተቀባይነት አሳጥቶታል። ሕዝቡ በገዢው ፓርቲና በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ያለው ተስፋ ተሟጥጦ በማለቁ፣ ብሶትና አቤቱታውን በአመፅና አድማ እየገለፀ ይገኛል። ይህን ችግር ከሥረ-መሰረቱ ለመከላከልና ለማስወገድ ዋናው ነገር የዜጎችን ነፃነትና እኩልነት ማረጋገጥ እንደሆነ “Rousseau” እንደሚከተለው ይገልፃል፡- 

“Such are the evils, which are with difficulty cured when they make themselves felt, but which a wise administration ought to prevent, if it is to maintain, along with good morals, respect for the laws, patriotism, and the influence of the general will. But all these precautions will be inadequate, unless rulers go still more to the root of the matter. There can be no patriotism without liberty, no liberty without virtue, no virtue without citizens; create citizens, and you have everything you need; without them, you will have nothing but debased slaves, from the rulers of the State downwards. To form citizens is not the work of a day; and in order to have men it is necessary to educate them when they are children.”  Jean-Jacques Rousseau, The Social Contract and Discourses [1761]: Online Library of Liberty, Page 219.

ከላይ እንደተገለፀው፣ በአጠቃላይ የመንግስት አስተዳደርን ለማሻሻል፣ በተለይ ደግሞ ከግብር አወሳሰንና አጠቃቀም ጋር ተያይዞ የሚነሱ ችግሮችን በዘላቂነት ለማስወገድ የዜጎችን ነፃነት (liberty) እና እኩልነት (virtue – equality) ማረጋገጥ የግድ ነው። ስለዚህ፣ የኢህአዴግ መንግስት ራሱን እንደ ወግ-አጥባቂ አባት ሳይሆን እንደ ሁሉን-ቻይ እናት ሆኖ ሕዝቡን ማገልገል ይጠበቅበታል። በዚህ ላይ “Rousseau” እንዲህ ብሏል፡-

“Let our country then show itself the common mother of her citizens; let the advantages they enjoy in their country endear it to them; let the government leave them enough share in the public administration to make them feel that they are at home; and let the laws be in their eyes only the guarantees of the common liberty. These rights, great as they are, belong to all men: but without seeming to attack them directly, the ill-will of rulers may in fact easily reduce their effect to nothing. The law, which they thus abuse, serves the powerful at once as a weapon of offence, and as a shield against the weak; and the pretext of the public good is always the most dangerous scourge of the people.” Jean-Jacques Rousseau, The Social Contract and Discourses [1761]: Online Library of Liberty, Page 219.

በአጠቃላይ፣ በኢህአዴግ መንግስት እና በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት በዘላቂነት ለመቅረፍ የዜጎችን ነፃነትና እኩልነት ማረጋገጥ የግድ ነው። ይሁን እንጂ፣ “መብትና ነፃነት ይከበር!” በማለት ድምፃቸውን ያሰሙ አካላት በሙሉ እየተከሰሱ ለእስራትና እንግልት፣ እንዲሁም ስደት እየተዳረጉ ያሉት ደግሞ በፀረ-ሽብር ሕጉ አማካኝነት ነው። ከሞላ-ጎደል ሁሉም ጋዜጠኞች፥ የፖለቲካ መሪዎች፥ ጦማሪያ፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሃይማኖት መሪዎች፥ ተቃውሞና አቤቱታ ለማሰማት አደባባይ ሰላማዊ ሰልፍ ያደረጉ ዜጎች፣ ሌላው ቀርቶ “የግብር ተመን በዛብን!” በሚል አቤቱታና ቅሬታቸውን የሚገልፅ ነጋዴዎች ሳይቀር የሚከሰሱት የፀረ-ሽብር ሕጉን በመጥቀስ ነው። በፀረ-ሽብር አዋጁ አማካኝነት በዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ላይ እየተፈፀመ ያለው ግፍና በደል ደግሞ በሙሉ “Rousseau” እንዳለው “የሕዝብን ሰላምና ደህንነት ለማስከበር” በሚል ሰበብ ነው።

በመጨረሻም፣ የግብር ተመን ማስተካከያ የአጭር ግዜ መፍትሄ ነው። የችግሩ ሥረ-መሰረት ያለው ግን የዜጎቹን ነፃነትና እኩልነት የማያከብር መንግስታዊ ስርዓት ነው። ስለዚህ፣ ለችግሩ ዘላቂ መፍትሄ ለመስጠት የመጀመሪያው እርምጃ የፀረ-ሽብር ሕጉ ማስወገድ ነው። ያም ሆነ ይህ ግን፣ የግብር ጭማሪ እና የፀረ-ሽብር ሕጉ የአንድ ሳንቲም ሁለት ግፅታዎች ናቸው! ሁለቱም የተፈጠረበትን መሰረታዊ ዓላማ የሳተ መንግስት በሕዝብ ላይ የሚፈፅማቸው ግፍና በደሎች ናቸው! የሁለቱም መንስዔ የዜጎች ነፃነትና እኩልነት የማያረጋግጥ ስርዓት ነው። መፍትሄውም የሁሉንም ዜጎች ነፃነትና እኩልነት ማረጋገጥ ነው።   

ሰው ወይም አውሬ፡ እስከ መቼ እንደ አውሬ እያደናችሁን፣ እንደ ሰው እየተሰቃየን እንኖራለን?

በመጀመሪያ ለዚህ ፅኁፍ መነሻ ከሆነኝ የሰቆቃ ታሪክ የተወሰነ ቀንጭቤ ላካፍላችሁ፡-

“…ሴትነቴን ተመስርተው ጥቃት ፈፅመውብኛል፤ ሴት ሆኜ መፈጠሬን እንድጠላ የሚያደርጉ ተግባራትን ፈፅመውብኛል፣ እርቃኔን አቁመው ተሳልቀውብኛል፣ የእግር ጥፍሮቼን መርማርዎቼ ነቃቅለዋቸዋል። ጥፍሮቼን ከነቀሉ በኋላም ጥፍሮቼ የነበሩበትን ቦታ ቁስል እየነካኩ አሰቃይተውኛል፣…”

በእርግጥ ይህ ነፍስህ ሲዖል ስትገባ የሚያጋጥማት ስቃይና መከራ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ የኢህአዴግ መንግስትን በመቃወምህ ብቻ ተይዘህ መሃል አዲስ አበባ በሚገኘው የማዕከላዊ እስር ቤት የሚያጋጥምህ ነው። ይህ ስቃይ የደረሰባት ንግስት ይረጋ ናት። ይህን አሰቃቂ ተግባር የፈፀሙት ደግሞ የሳጥናኤል መልዓክቶች አይደሉም። በማዕከላዊ እስር ቤት የሚገኙ ወንጀል መርማሪዎች ናቸው። የማዕከላዊ መርማሪዎችና እስረኞች በአንድ ሀገርና መንግስት ስር የሚገኙ ሰዎች ናቸው። ከሁሉም በላይ ደግሞ ሁለቱም በአንድ አምሳል የተፈጠሩ ሰብዓዊ ፍጡራን ናቸው።

ንግስት ይርጋ

ጥያቄ፤ ሰው በሰው ላይ እንዴት እንዲህ ይጨክናል? ሰብዓዊ ፍጡር እንዴት እንዲህ ያለ ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት ይፈፅማል? ሰው እንዴት በአንድ ግዜ “ሰብዓዊ” እና “ኢ-ሰብዓዊ” መሆን ይቻለዋል? ንግስት ይርጋን እርቃኗን አስቁሞ ሲሳለቅባት የነበረው መርማሪ ፖሊስ እንዴት ማታ የሚስቱን ገላ አቅፎ ያድራል? የእሷን የእግር ጥፍሮች እየነቃቀለና ቁስሉን እየነካካ ሲያሰቃያት የነበረ ሰው ዘወትር ጫማውን ሲያጠልቅና ሲያወልቅ ምንም አይሰማውም? እንዴት በአንድ ግዜ ሰውም፥ አውሬም መሆን ይቻላል?  

ወዳጄ… እንኳን “ከፀረ-ሰላም ኃይሎች፥ አሸባሪዎች ጋር በመመሳጠር አመፅና ብጥብጥ ለማስነሳት ወይም የኢህአዴግ መንግስትን ለመጣል ይቅርና እኔን ለመግደል ስትዘጋጅ፣ በጥርጣሬ ሳይሆን እጅ-ከፍንጅ ተያዘች ቢሉኝ በንግስት ላይ የተፈፀመውን አሰቃቂ ተግባር ለመፈፀም አቅሙ የለኝም። ይሄ የፍርሃትና ድፍረት፣ የቆራጥነትና ፈሪነት ጉዳይ አይደለም። ይሄ ሰው የመሆንና ያለመሆን ጉዳይ ነው።  በቃ እንደ ሰብዓዊ ፍጡር በሰው ላይ እንዲህ ያለ ኢ-ሰብዓዊ ተግባር መፈፀም አልችልም። በማዕከላዊ እንዳሉት መርማሪዎች የሴት ልጅን ጥፍርና ፀጉር ለመንቀል፣ ወንድ ልጅን ለሦስት ቀናት ሰቅሎ ለማንጠልጠል በቅድሚያ ሰብዓዊነቴን ከላዬ ገፍፌ መጣልና ወደ አውሬነት መቀየር አለብኝ።

የዩንቨርሲቲ ተማሪ ሆንኩ አስተማሪ፣ የቀበሌ ሊቀመንበር ወይም ጠ/ሚኒስትር በማዕከላዊ የሚፈፀመውን ግፍና በደል ከማውገዝ፣ እስር ቤቱ እንዲዘጋ የበኩሌን ጥረት ከማድረግ ወደኋላ አልልም። ባለፈው ዓመት “ከጓንታናሞ እስከ ማዕከላዊ” በሚል ርዕስ አራት ተከታታይ ፅሁፎችን አውጥቼ ነበር። በዚህ ፅኁፍ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጁ በተሳሳተ እሳቤ ላይ የተመሰረተ እንደሆነ፣ በዚህ አዋጅ ተከስሰው በታሰሩ ሰዎች ላይ በማዕከላዊ የሚካሄደው የስቃይ ምርመራ ምንም ጠቃሚ መረጃ እንደማይገኝበት፣ ከዚያ ይልቅ እስር ቤቱ የቀይ-ሽብር ማስታወሻ ሙዝዬም መሆን እንዳለበት እና እስካሁን ድረስ በማዕከላዊ የሰቆቃ ድምፅ መሰማቱ እንደ ሀገርና መንግስት ትልቅ የፖለቲካ ኪሳራ እንደሆነ በዝርዝር ለማስረዳት ሞክሬያለሁ። ነገር ግን፣ በማዕከላዊ የሚፈፀመውን ግፍና በደል ለማስቆም ግን ይሄን ማወቅ  ብዙም አስፈላጊ አይደለም።

የሴት ልጅን እግር ጥፍር እየነቀሉ ላለማሰቃየት ሰው መሆን ብቻ በቂ ነው። በማዕከላዊ እስር ቤት የሚካሄደውን የስቃይ ምርመራ ለማስቆምና ይሄን የስቃይ አምባ ለመዝጋት ሰብዓዊ ርህራሄ ብቻውን በቂ ነው። ታዲያ ከሀገሪቱ ጠ/ሚኒስትር እስከ የእስር ቤቱ አዛዥ ድረስ ያሉት የመንግስት ኃላፊዎች እንደ ንግስት ይርጋ ባሉ እስረኞች ላይ የሚፈፀመውን ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት እንዴት አውቀውና ፈቅደው ዝም አሉ? ኧረ ለመሆኑ ለትኛው አጣዳፊ ጉዳይ ቅድሚያ ሰጥታችሁ ነው? ምግብ፥ መጠጥ፥ መኖሪያ ቤት፣… መንገድ፥ መብራት፥ ፋብሪካ፥ ንግድ፥ ኢንዱስትሪ፣… መሬት፥ ድንበር፥ ሀገር፣… ሰላም፥ ልማት፥ ዴሞክራሲ፣… ፓርቲ፥ ፖለቲካ፥ ኢኮኖሚ፣… ወዘተ፣ ሰው የሌለበት ነገር ከቶ ምን አለ? ስለ ሰው ልጅ መብትና ተጠቃሚነት ከማሰብ፥ መስራትና ከማውራት በስተቀር ቅድሚያ የሚሰጠው ሌላ ምን አለ? የመንግስት ባለስልጣናት የስብሰባ አጀንዳ፣ የእቅዳቸው ዓላማ፣ የሥራቸው ውጤት፣… በአጠቃላይ የመንግስት የሆነ ነገር በሙሉ ሕዝብ፥ ሰው ላይ ማዕከል ያደረገ አይደለም እንዴ? እና ታዲያ… ሰው ሆናችሁ ለሰውና ሰለ ሰው እየሰራችሁ፣ የሰው ስቃይና መከራ የማይሰማችሁ እንዴት ነው? ስንቱ ኢትዮጲያዊ በማዕከላዊ ሰብዓዊ ክብሩ ተገፈፈ? እንኳን በአካል ለመሸከም በጆሮ ለመስማት የሚከብድ ስቃይ ተፈፀመበት። ይሄን የሰቆቃ ድምፅ ሰምታችሁ እንዳልሰማ ለማለፍ እንዴት ተቻላችሁ?

በንግስት ይርጋ ላይ የተፈፀመውን ስቃይና መከራ ለአንድ የዱር አምበሳ ብነግረው አይሰማኝም፥ አይረዳኝም። ምክንያቱም፣ የዱር አንበሳ እንደ እናንተ ሰው አይደለም፣ ሰብዓዊ ርህራሄ አልፈጠረበትም። ሁለት አንበሶች ሲጣሉ አሸናፊ ለመሆን አንዱ በሌላው ላይ ጥቃት ይፈፅማል። ነገር ግን፣ በምንም ዓይነት ተዓምር ቢሆን፣ አንዱ አንበሳ ተሸንፎ ከወደቀ በኋላ አሸናፊው የእግር ጥፍሩን እየነቃቀለና ፀጉሩን እየነጨ አያሰቃየውም። አንበሳ ብቻ ሳይሆን በአጠቃላይ ሁሉም እንስሳት የማዕከላዊ መርማሪዎች በንግስት ይርጋ ላይ የፈፀሙትን ግፍና በደል በራሳቸው ዝርያ ላይ አይፈፅሙትም።

በእርግጥ የዱር አንበሳ ንግስትን ጫካ ውስጥ ቢያገኛት ፀጉር ነጫጭቶ፥ ጥፍሬን ነቃቅሎ፣ ስጋዋን በጫጭቆ ይበላታል። ልክ እኛ ሰዎች በግን አርደን ጥፍሩን ነቅለን፥ አጥንቱ ግጠን እንደምንበላው ሁሉ፣ አንበሳም የንግስት ፀጉርና ጥፍር ነቃቅሎ አጥንቷን እየጋጠ ይበላል። ምክንያቱም፣ ሰው፥ በግ እና አንበሳ የተለያዩ የእንስሳት ዝርያዎች ናቸው። አንበሳ የሰው ወይም በግን እንጂ የሌላ አንበሳን ጥፍርንና ፀጉር እየነቀለ ለስቃይና መከራ አይዳርገውም። የማዕከላዊ መርመሪዎች ግን የዱር አውሬ የማይፈፅመውን ግፍና ስቃይ በእህታቸው ላይ ይፈፅማሉ፡፡

ከማዕከላዊ እስር ቤት አዛዥ እስከ ሀገሪቱ ጠ/ሚኒስትር ያሉ የመንግስት ባለስልጣናት ይሄ ግፍና ስቃይ በሰብዓዊ ፍጡራን ላይ ሲፈፀም አውቀውና ፈቅደው ዝም ብለዋል። ከሰው በስተቀር ሌሎች እንስሳት በራሳቸው ዝርያ ላይ የማፈፅሙትን ስቃይና መከራ በማዕከላዊ ሰው በሰው ላይ እየፈፀመ ይገኛል። ነገር ግን፣ ሰው በሰው ላይ እንዲህ ያለ ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት ለመፈፀም በቅድሚያ ሰብዓዊነቱን ገፍፎ መጣል አለበት። ይሄ የአንስሳት ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው። ይህን መሰረታዊ ባህሪ “Edmund Leach” እንዲህ ሲል ይገልፆታል፡-  

“One thing you can be sure about: it isn’t a matter of instinct. No species could ever have survived at all if it had an unmodified built-in drive to kill off all members of its own kind…. The general pattern in the animal kingdom is that aggression is directed outwards, not inwards. Only in rare situations do animals behave like cannibals or murderers; predators kill members of other species, not their own…” A Runaway World፡ Lec.3: Ourselves and Others, 1967.

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ በማዕከላዊ እስር ቤት የሚፈፀመው ግፍና ስቃይ ሰው የመሆን እና ያለመሆን ጉዳይ ነው። በማዕከላዊ ያሉ መርማሪዎች እንደ ንግስት ባሉ ሰዎች ላይ የስቃይ ምርመራ ከመጀመራቸው በፊት በቅድሚያ የራሳቸውን ወይም የእስረኞችን ሰብዓዊ ክብር ገፍፈው መጣል አለባቸው። በመሆኑም፣ መርማሪዎቹ የንግስትን የእግር ጥፍሮች ከመነቃቀላቸው በፊት ከሰብዓዊ ፍጡርነት ወደ አውሬነት ይቀየራሉ፣ አሊያም ደግሞ ሰብዓዊ ፍጡር የሆነቸውን ሰው እንደ አውሬ ማየት ይጀምራሉ። ምክንያቱም፣ ሰብዓዊ ፍጡር በአምሳሉ ላይ እንዲህ ያለ ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት ሊፈፅም አይችልም።

በአጠቃላይ፣ እንደ ንግስት የስቃይ ምርመራ የተፈፀመባቸውና ስቃያቸውን የተጋራን በሙሉ ሰብዓዊ ፍጡራን አይደለንም። አሊያም ደግሞ ይህን ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት የፈፀሙትና አውቀውና ፈቅደው በቸልታ ያለፉት ሰዎች ሰብዓዊ ፍጡራን አይደሉም። ያም ሆነ ይህ፣ ከሁለት አንዳችን ከሰውነት ወደ አውሬነት ተቀይረናል። ስለዚህ፣ ማን ምን እንደሆነ አይታወቅ አንጂ “ሰው” እና “አውሬ” ሆነን ተለያይተናል።

በማዕከላዊ እስር ቤት አሰቃቂ ግፍና በደል የምትፈፅሙ መርማሪዎች፣ ሁኔታውን አውቃችሁና ፈቅዳችሁ ዝም ያላችሁ በሁሉም ደረጃ ያላችሁ የመንግስት የፖሊስ፥ የደህንነትና ሲቭል ባለስልጣናት፣ እንዲሁም በማዕከላዊ ሰብዓዊ ክብራቸው የተገፈፉ ሰዎች ሰቆቃ ያልተሰማችሁ፥ በስቃያቸው የሳቃችሁ፣ እንደ ሰው ሰብዓዊ ርህራሄ ያልተሰማችሁ፥… እስኪ የሆናችሁትን ንገሩን? “አውሬ ነን” ካላችሁ እኛ ሰዎች ነንና እናድናችሁ! “ሰው ነን” ካላችሁ እኛ አውሬዎች ነንና እንሽሻችሁ። “እኛም፥ እናንተም ሰዎች ነን” እንዳትሉን ብቻ….። ያለ ሰብዓዊ ርህራሄ በሰው ላይ ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት መፈፀም ሰብዓዊነት ሳይሆን አውሬነት ነው። ሰውነት በራሱ ሰብዓዊነት ነው! “ሰው” ወይም “አውሬ” ብላችሁ ራሳችሁን ለዩልን? ታዲያ እንደ አውሬ እያደናችሁን፣ እንደ ሰው እየተሰቃየን እስከ መቼ አብረን እንኖራለን?

አብረን እየኖር ተለያይተናል: ነፃነት ያስፈልገናል! (ክፍል-2)

እስኪ ልጠይቅህ ወዳጄ፣…”ኢትዮጲያዊ ነህ?” መልስህ “አዎ” ከሆነ አንዴ ቆየኝ፣ “አይደለም” ከሆነ ደግሜ ልጠይቅህ፣ “እሺ…ምንድን ነህ?” ከዜግነት ይልቅ ብሔር አስቀድመህ፤ “መጀመሪያ ኦሮሞ ነኝ፥ አማራ ነኝ፥ ትግራዋይ ነኝ፥ … ቀጥሎ ደግሞ ‘ኢትዮጲያዊ ነኝ’” ከሚሉት ጎራ ነህ። አሁንም መልስህ “አዎ” ከሆነ መልካም፣ አይደለም ከሆነ ደግሞ “ታዲያ አንተ ማን ነህ?” ከደርግ ቀይ-ሽብር ወይም ከኢህአዴግ ፀረ-ሽብር በተዓምር ተርፈህ አሊያም በዲቪ-ሎቶሪ ወይም በስዳት ሀገር ጥለህ የወጣህ? ….ማንነትህን የገለፅከው በተወለድክበት/በኖርክበት ሀገር፥ ብሔር፥ ሰፈር፥… ለእኔ ልዩነት የለውም።

ከአንተ ጋር አንድ ዓይነት ዜግነትና ዘውግ፣ የፖለቲካ እምነትና አመለካከት ላይኖረን ይችላል። ነገር ግን፣ የጋራ የሆነ የቀድሞ ታሪክ እና የወደፊት መፃዒ እድል አለን። ወደድነውም-ጠላነውም፣ ተቃወምነው-ደገፍነው፣ ጥሩም ሆነ መጥፎ የጋራ ታሪክ አለን። ስኬት ሆነ ውድቀት መፃዒ እድላችን የጋራ ነው። ዛሬ ላይ ብዙ ብንሆንም በቀድሞ ታሪካችንና በወደፊት እድላችን ግን አንድ ነን። በቃ ይሄው ነው! – “አንድነት” ማለት የዛሬ ልዩነት ሳይሆን የጋራ የሆነ ታሪክና የወደፊት ተስፋ ነው።

የጋራ የሆነ ታሪክና የወደፊት እጣ-ፈንታ ይኑረን እንጂ ትላንት በሆነው፣ ዛሬ ላይ እየሆነ ባለው እና ነገ በሚሆነው ነገር ላይ ተወያይተን፥ ተግባብተን ሆነ ተስማምተን አናውቅም። በቀድሞ ታሪካችን፣ በዛሬ ሕይወታችን አና በወደፊት ተስፋችን ዙሪያ መግባባት ቀርቶ መደማመጥ ተስኖናል። በእርግጥ ሁላችንም ቤተሰብ ብንሆንም ቤተሰባችን ግን “ደስተኛ” አይደለም። የቀድሞ ታሪካችን እና የወደፊት ዕድላችን አንድ ላይ የተሳሰረ ቢሆንም ዛሬ ላይ ግን ተለያይተናል።

አዎ…እኛ ኢትዮጲያኖች ልክ እንደ ሊዮ ቶልስቶይ (Leo Tolstoy) “Broken Family” ሆነናል – “All happy families are alike; each unhappy family is unhappy in its own way.” አዎ…አንድ ላይ እየኖርን ተለያይተናል። እያንዳንዱ የቤተሰቡ አባል ራሱን ተበዳይ፣ ሌላውን ደግሞ በዳይ አድርጓል። ሁሉም በራሱ መንገድ ደስተኛ አይደለም። ይሁን እንጂ፣ ሁላችንም የተሻለ ሕይወት የመኖር ተስፋና ምኞት አለን። ሁሉም የሚፈልገው ልውጥና መሻሻል፣ ሰላምና ደህንነት፣ እድገትና ብልፅግና፣ እኩልነት፥ ነፃነት፥ ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሰፈነበት ፖለቲካዊ ስርዓት ነው፣…በዚህም እንደ ሌሎች “ደስተኛ ቤተሰብ” (happy family) መሆን እንሻለን። 

በእርግጥ ሁሉም “ደስተኛ ቤተሰብ” ግን ተመሳሳይ (alike) ነው። በተመሳሳይ፣ ሀገራችን እንደ በለፀጉ ሀገራት የዳበረ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ስርዓት ቢኖራት የእኛም ቤተሰብ ልክ እንደነሱ ደስተኛ በሆነ ነበር። ስለዚህ፣ የበለፀጉ ሀገራት አሁን ካሉበት የእድገትና ብልፅግና ደረጃ ላይ የደረሱበት መሰረታዊ ምክንያት ምንድነው? እኛስ እነሱ ከደረሱበት የብልፅግና ደረጃ ላይ መድረስ የምንችለው፣ በዚህም ደስተኛ የሆነ ቤተሰብ የሚኖረን መቼና እንዴት ነው? ይህን ጥያቄ በአግባቡ ለመመለስ የምዕራባዊያን እድገትና ስልጣኔ ቁልፉን ፈልገን ማግኘት አለብን።

የምዕራባዊያን ስልጣኔ በስነ-እንቅስቃሴ (mechanization) ላይ የተመሰረተ ነው። ዛሬ ላይ በስፋት የምንጠቀምባቸው ውስብስብ ማሽንኖች የሁለትና ከዚያ በላይ ቀላል ማሽኖች ስብጥር ናቸው (Complex machines are merely combination of two or more simple machines)። ከሁሉም ማሽኖች የመጀመሪያው ደግሞ የግሪካዊው የሂሣብ ሊቅ “Archimedes” የማሽን መርህ ¨Lever Machine” የሚባለው ነው። ይህ ቀላል ማሽን በስነ-እንቅስቃሴ ብቻ ሳይሆን ለሁሉም የተፈጥሮ እና ማህበራዊ ሳይንስ ዘርፎች መነሻ ነው። ከታች በምስሉ ላይ እንደሚታየው፣ “Archimedes” ይህን ቀላል የሥነ-እንቅስቃሴ መርህ ተጠቅሞ መሬትን ብቻውን ማንቀሳቀስ እንደሚችል እንዲህ ሲል ገልጿል፤ ¨Give me a place to stand on, and I will move the earth.”

እ.አ.አ. በ1550ዎቹ ላይ በግሪክና ላቲን ቋንቋ ተፅፈው የተገኙት የ“Archimedes” መፅሃፍት በ16ኛውና 17ኛው ክፍለ ዘመን በነበሩት የሂሳብና ፊዝክስ ልሂቃን ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ አሳድረገዋል። የአውሮፓ ሥልጣኔ የተመሰረተው በሳይንሳዊ ዘዴ (Scientific Method) ላይ ሲሆን የሳይንሳዊ አብዮት (Scientific Revolution) ከጀመሩት ውስጥ ደግሞ Galileo Galilei (1564-1642)፣ Rene Descartes (1596 – 1650) እና Johannes Kepler (1571 – 1630) በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱ ናቸው።  ሲሆን ከላይ እንደተገለፀው ሁለቱም የ“Archimedes” ተፅዕኖ ያረፈባቸው ናቸው። በአጠቃላይ፣ የ“Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ንድፈ-ሃሳብ ባይገኝ ኖሮ በምዕራብ አውሮፓ ከ1550 –  1650 ዓ.ም (እ.አ.አ.) በሂሳብና ሳይንስ የታይው እድገት በፍፁም አይታሰብም ነበር። 

በሥነ-አንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ላይ የተመሰረተው ሳይንሳዊ ዘዴ በምዕራብ አውሮፓ በ16ኛውና 17ኛው ክፍለ ዘመን ለታየው የሳይንስ አብዮት ዋና ምክንያት መሆኑን ተመልክተናል። በተመሣሣይ፣ በ18ኛው ክፍለ ዘመን በአሜሪካና በአውሮፓ የታየው የፖለቲካ አብዮት በ”Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ላይ የተመሰረተ ነው። “Edmund Burke” እ.አ.አ. የተባለው ልሂቅ የፈረንሳይ አብዮት እየተካሄደ በነበረበት ወቅት በፃፈው ፅሁፍ የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ እንዴት በፖለቲከኞች ተግባራዊ ሊደረግ እንደሚችል እንደሚከተለው ይገልፀዋል፡-

“A politician, to do great things, looks for a power… and if he finds that power, in politics as in mechanics, he cannot be at a loss to apply it.” Reflections On the Revolution in France, Page 121

እንደ “Edmund Burke” አገላለፅ፣ ልክ እንደ ሳይንሱ ሥር-ነቀል ለውጥ ለማምጣት በሥነ-እንቅስቃሴ (mechanics) ውስጥ የተገኘው ኃይል በፖለቲካ ውስጥም ሊኖር ይገባል። ግሪካዊው “Archimedes” በ“Lever” ወይም “Simple mechanics” የሥነ-አንቅስቃሴ ዘዴ መሬትን ማንቀሳቀስ ይቻላል እንዳለው ሁሉ በፖለቲካውም ዘረፍ ሁሉንም ነገር በአንዴ ለማንቀሳቀስ የሚያስችል ዘዴ ያስፈልጋል። እንግሊዛዊ ፈላስፋ “Thomas Paine” የ“Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ለሳይንሳዊ አብዮት ዋና ኃይል እንደሆነ ሁሉ፣ “ነፃነት” የፖለቲካዊ አብዮት መነሻ ኃይል እንደሆነ እንደሚከተለው ገልፆታል፡-

“What Archimedes said of the mechanical powers, may be applied to Reason and Liberty. The revolution of America presented in politics what was only theory in mechanics. So deeply rooted were all the governments of the old world, and so effectually had the tyranny and the antiquity of habit established itself over the mind, that no beginning could be made in Asia, Africa, or Europe, to reform the political condition of man. Freedom had been hunted round the globe; reason was considered as rebellion; and the slavery of fear had made men afraid to think. But such is the irresistible nature of truth, that all it asks,- and all it wants,- is the liberty of appearing….” The Rights of Man, LONDON, Feb. 9, 1792 Page 89 – 92

የአውሮፓ ሥልጣኔ ግንባር ቀደም ሚና ያላቸው የአውሮፓ ፈላስፎች እና የአብዮት መሪዎች ትግላቸውን በአሜሪካ ነው የጀመሩት። ለዚህ ዋናው ምክንያት አሜሪካን ለፖለቲካዊ አብዮት እንደ ሰርቶ ማሳያ ለመጠቀም ነበር። በአሜሪካ ከተደረገው የተሳካ ሙከራ በኋላ በአውሮፓም ተመሳሳይ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ሥርዓት መገንባት ተችሏል። በዚህም በቤተሰባዊ እና ሃይማኖታዊ መሰረት ላይ የቆመውን የአውሮፓ ፊዉዳላዊ ሥርዓት በግለሰብ ነፃነት (liberty) ላይ የተመሰረተ እንዲሆን አድርገዋል። እዚህ ጋር እ.አ.አ. በ1789 የተካሄደው የፈረንሳይ አብዮት መሪ “Marquis de la Fayette” ስለ ነፃነት ያለውን መጥቀስ ያስፈልጋል፡-

“Call to mind the sentiments which nature has engraved on the heart of every citizen, and which take a new force when they are solemnly recognised by all:- For a nation to love liberty, it is sufficient that she knows it; and to be free, it is sufficient that she wills it.” (The Rights of Man, Part.1, page 14).  

አንድ ሀገር እድገትና ብልፅግና እንድትቀዳጅ፣ በእኩልነትና ነፃነት ላይ የተመሰረተ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ሥርዓት እንዲኖራት በቅድሚያ ነፃነት ሊኖራት ይገባል። በአጠቃላይ፣ የሰው፥ የሀገርና የመንግስት ዓላማና ግብ “ነፃነት” ነው። ለዚህ ደግሞ ዜጎች፣ ሀገርና መንግስት በቅድሚያ ነፃነትን ማወቅና መፍቀድ አለባቸው። እያንዳንዱ ሰው የሕይወትን ትርጉምና ፋይዳ በግልፅ እንዲረዳ፣ ለራሱ የሚሰጠው ግምት እንዲሻሻልና የተሻለ ሕይወት የመኖር ተስፋው እንዲኖረው፣ በቅድሚያ ስለ ነፃነት በእውቀት ላይ የተመሰረተ ግንዛቤ ሊኖረው ይገባል።

እናማ ወዳጄ፤ ከሀገር ዜግነት ይልቅ የብሔር ማንነት ያስቀደምከው፣ በቀይ-ሽብር ዘመቻ ሆነ በፀረ-ሽብር ሕጉ የተገፈፍከው፣ ከተወለድክበት ሀገር ይልቅ ስደት የመረጥከው፣…በነፃነት እጦት ነው። የጋራ ታሪክ እና መፃዒ እድል ይዘን ስለ ትላንት፥ ዛሬ ሆነ ነገ መወያየትና መግባባት ተስኖን፣ አንድ ላይ እየኖርን የተለያየነው ነፃነታችንን ተገፍፈን ነው። ትላንት ያልነበረን፣ ዛሬም ያጣነው፣ ነገም የምንሻው ነፃነትና ነፃነት ብቻ ነው። የዕውቀት መጀመሪያ ነፃነትን ማወቅ ነው!  

ከጨቋኝ መንግስት በፊት ጭቆናን የተቀበለ ሕዝብ መቀየር አለበት (ክፍል-1)

በአራት ተከታታይ ፅሁፎች “ጨቋኝ ስርዓትን ለማስወገድና በምትኩ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመዘርጋት የሚደረገው ትግል ከየትና እንዴት መጀመር አለበት?” በሚለው ጥያቄ ዙሪያ የተለያዩ ሃሳቦችን ለመዳሰስ ተሞክሯል። ከወቅታዊ የሀገራችን ፖለቲካ አንፃር ሲታይ በአብዛኞቹ የፖለቲካ ልሂቃን ዘንድ ቅድሚያ የተሰጠው በብሔርተኝነት ላይ የተመሰረተ የትግል ስልት ነው። ይሁን እንጂ፣ “ብሔርተኝነት” በሚል መሪ ቃል፤ በክፍል አንድ ህዝብን ወደ ጦርነትና ጨቋኝ ስርዓት እንደሚወስድ፣ በክፍል ሁለት የሰው ልጅን ወደ አውሬነት እንደሚቀይር፣ በክፍል ሶስት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመገንባት እንደማይጠቅም፣ እንዲሁም በክፍል አራት በስልጣን ላይ ያለው የኢህአዴግ መንግስት የተካነበት የትግል ስልት እንደሆነ ለማሳየት ተሞክሯል። ከዚህ በመቀጠል ደግሞ “ነፃነት” በሚል መሪ ቃል በነፃነትና እኩልነት ላይ የተመሰረተ ሁሉን-አቀፍ የሰላማዊ ትግል አማራጭን በተከታታይ ክፍሎች እንመለከታለን። 

እርግጥ በነፃነት መኖር የማይፈልግ ሰው ያለ አይመስለኝም። ይሁን እንጂ፣ “የማያውቁት ሀገር አይናፍቅም” እንዲሉ ነፃነት’ም ካላወቁት አይናፍቅም። ነፃነትን የማያውቅ ሰው የነፃነትን ትርጉምና ፋይዳ አይረዳም። የራሱን ነፃነት አያስከብርም፣ የሌሎችን ነፃነት አያከብርም።ስለ ነፃነት ሙሉዕ ግንዛቤ የሌለው ሰው የሕይወትን ትርጉምና ፋይዳ እንኳን መገንዘብ አይችልም።

በመሰረቱ ነፃነት የሕይወት ትርጉም እና ፋይዳ ነው። የሰው-ልጅ ለሕይወት ያለው ስሜት አንፃራዊ ነፃነቱን ለማሳደግ በሚያደርገው ጥረት የሚገለፀው ባለው አንፃራዊ ነፃነት ነው። ሀብት እና ድህነት፤ መፈለግ እና አለመፈለግ፤ ሃይል እና ተገዢነት፤ ጤና እና በሽታ፤ ባህል እና አላዋቂነት፤ ሥራ እና ምቾት፤ ጥጋብ እና ረሃብ፤ መልካም እና መጥፎ፣ ሁሉም አንፃራዊ የነፃነት ማነስ እና መብዛት ውጤቶች ናቸው።

የአማርኛ መዝገበ ቃላት “ነፃነት” የሚለውን ቃል፤ “1ኛ፡- ሌላውን ሳይነኩ የፈለጉትን ነገር የመስራት፥ የመናገር፥ የመፃፍ፣ … መብት። 2ኛ፡- በባዕድ መንግስት ወይም በሌላ ሰው ቁጥጥር ስር አለመሆን። 3ኛ፡- ራስን በራስ የማስተዳደር፥ የመምራት ስልጣን፥ መብት” እንደሆነ ይጠቅሳል። ሰው (person) ማለት ደግሞ በሃሳብ ወይም በተግባር ራሱን ወይም የሌሎች ሃሳብና ተግባር ወክሎ የሚንቀሳቀስ ነው። በራስ ወይም በሌሎች ሰዎች ፍላጎት መሰረት እየሰሩ፥ እየተናገሩ፥ እየፃፉ፣… በራስ ወይም በሌሎች ፍቃድ እየተንቀሳቀሱ እና ራስን-በራስ እያስተዳደሩ ወይም በሌሎች እየተመሩ መኖር ደግሞ “ሕይወት” ይባላል።

በዚህ መሰረት፣ ሕይወት ማለት እንደ ራስ ፍላጎትና ፍቃድ ወይም በሌሎች ፍላጎትና ፍቃድ መሰረት የሚተውኑባት ቤተ-ተውኔት ወይም ቲያትር (theatre) ናት! በሕይወት ውስጥ እያንዳንዱ ግለሰብ ተዋናይ (Actor) ነው። በእንግሊዘኛ “person” የሚለው ቃል ሥርዖ ቃሉ “persona” የሚለው የላቲን ቃል ሲሆን በመድረክ ላይ ያለ ሰው ውጫዊ ገፅታ ወይም መልክ “outward appearance of a man, counterfeited on the stage” የሚል ፍቺ አለው። ስለዚህ፣ ሰው (person) በሕይወት ትያቲር ላይ የራሱን ወይም የሌላን ሰው ገፀ-ባህሪ በመወከል የሚተውን (personate) ነው።

ሰው የተፈጥሮ (Natural Person) እና ሰው-ሰራሽ (Artificial person) በሚል ለሁለት ይከፈላል። የተፈጥሮ ሰው በራሱ የተውኔቱ ደራሲ (author) እና ተዋናይ (actor) ሊሆን ይችላል። “ሰው-ሰራሽ” ሰው ግን የተፈጥሮ ሰዎች ገፀ-ባህሪን በመወከል የሚተውን ተዋናይ (actor) ነው። “Thomas Hobbes” የተፈጥሮ እና ሰው-ሰራሽ ሰዎች በሕይወት ቲያትር ውስጥ ያላቸውን ሚና እንዲህ ሲል ይገልፀዋል፡-

“Of persons artificial, some have their words and actions owned by those whom they represent. And then the person is the actor, and he that owneth his words and actions is the author, in which case the actor acteth by authority. So that by authority is always understood a right of doing any act; and done by authority, done by commission or license from him whose right it is.” Leviathan – Thomas Hobbes, Page 84

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “authority” የሚለው ቃል ሥርዖ-ቃሉ “author” የሚለው ቃል ነው። ስለዚህ፣ በአማርኛ “ስልጣን” (authority) ማለት አንድን ነገር ለማድረግ፣ ለመስራት፣ ወይም ለማሰራት የሚያስችል መብት ነው። “ባለስልጣን” ማለት ደግሞ፤ “አንድን ነገር ለማድረግ፥ ለመስራት፥ ወይም ለማሰራት ኣመራርን ለመስጠት፥ ለመወሰን የሚያስችል መብት ያለው ግለሰብ ወይም ድርጅት” ማለት ነው። በአጠቃላይ፣ “ስልጣን” ማለት በተፈጥሮ ወይም በውክልና የተሰጠና አንድን ነገር ለማድረግ፣ ለመስራት፣ ወይም ለማሰራት የሚያስችል “መብት” (right) ነው።

የመንግስት ስልጣን ከእያንዳንዱና ከሁሉም ዜጎች በውክልና የተሰጠ ሀገሪቷንና ሕዝቡን ለመምራት የሚያስችል መብት (authority) ነው። እንደ “Thomas Hobbes” አገላለፅ፣ “መንግስት” ማለት እያንዳንዱ ዜጋ ከሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች ጋር በመስማማት፤ “1ኛ፡- የሌላውን መብት ሳይነካ የፈለገውን ነገር እየሰራ፣ እየተናገረና እየፃፈ በሰላም በሀገሩ እንዲኖር፣ እና 2ኛ፡- በባዕድ ሀገር መንግስት ወይም በሌላ ሰው በኃይል ተገዢ እንዳይሆን ጥበቃና ከለላ እንዲያደርግለት፣ 3ኛ ላይ የተጠቀሰውን “ራስን በራስ የማስተዳደር፥ የመምራት ስልጣን፥ መብት”ን በውክልና ለተወሰኑ ሰዎች በመስጠት የፈጠረው አካል ነው።

በመጨረሻም ወደ ፅኁፉ ዋና ነጥብ ስንመለስ፣ በስልጣን ላይ ያለው የኢህአዴግ መንግስት በተለይ ባለፉት አስር አመታት የባሰ ጨቋኝና አምባገነን እየሆነ መምጣቱ እርግጥ ነው። በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች የሚኖሩ ዜጎች የነፃነት፥ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ በኃይል ታፍኗል። በመሆኑም፣ ይህን ጨቋኝና አምባገነን መንግስት ከስልጣን በማስወገድ የዜጎች ነፃነትና እኩልነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መዘርጋት አለበት የሚል አመለካከት በሰፊው ይንፀባረቃል። ነገር ግን፣ የኢህአዴግ መንግስት ሆነ ሌላ ማንኛውም መንግስት ከእያንዳንዱና ከሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች ከተሰጠው ፍቃድና ውክልና ውጪ ምንም ነገር የማድረግ ስልጣን የለውም።

በመሰረቱ፣ የኢህአዴግ መንግስት በሕዝብ ከተሰጠው ስልጣን ውጪ የሆነ ተግባር መፈፀም አይችልም። ሕገ-መንግስት ደግሞ በሀገሪቱ ሕዝብና በመንግስት መካከል የተፈረመ የውል ሰነድ ነው። እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ ሰው (person) እንደመሆኑ መጠን በራሱ ፍላጎት መሰረት እየሰራ፥ እየተናገረና እየፃፈ እና በራሱ ፍቃድ እየተንቀሳቀሰ ለመኖር እንዲችል ራሱን በራሱ የማስተዳደር፥ የመምራት መብትና ስልጣኑን ለመንግስት አሳልፎ ሰጥቷል። የኢህአዴግ መንግስት እንዲያስከብር የተሰጠውን ስልጣን የዜጎችን በነፃነት የመስራት፣ የመናገር፣ የመፃፍና የመንቀሳቀስ መብት ለመገደብ አውሎታል። የኢህአዴግ መንግስት ላለፉት አስር አመታት በሕገ-መንግስቱ መሰረት ከተሰጠው ስልጣንና ኃላፊነት ውጪ ሲንቀሳቀስ ውክልና የሰጠው የኢትዮጲያ ሕዝብ ምን ዓይነት እርምጃ ወሰደ?

በእርግጥ የኢህአዴግ መንግስት እንደ መንግስት በእያንዳንዱና በሁሉም ዜጎች ተፅፎ የተሰጠውን ቲያትር ከመተወን ባለፈ አዲስ ተውኔት የመፃፍና የመተውን ስልጣን የለውም። ነገር ግን፣ ለምሳሌ፣ የፀረ-ሽብር ሕጉን ሲያፀድቅና በዚህም በሺህ የሚቆጠሩ ዜጎችን ለእስር፣ ለስቃይና ለስደት ሲዳርግ የኢትዮጲያ ህዝብ “በውል ከተሰጠህ ስልጣንና ኃላፊነት ውጪ አዋጅና መመሪያ አውጥተሃል” በሚል ውክልናውን አነሳ? በውሉ መሰረት ለመንግስት የሚከፍለውን ግብር አቋረጠ? ጥቂቶች ሺህዎች ለሞት፥ እስርና ስደት ሲዳረጉ ብዙ ሚሊዮን የሚሆነው የኢትዮጲያ ሕዝብ መብትና ነፃነቱን ለማስከበር ምን ያህል እርምጃ ተራመደ።

ብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል መብትና ነፃነቱን አውቆ በራሱና ለራሱ ማስከበር እስካልቻለ ድረስ የኢህአዴግ መንግስት ተቀየረ፥ አልተቀየረ ምን ፋይዳ አለው? የደርግ ሆነ የኢህአዴግ መንግስት መብትና ነፃነቱን ከማረጋገጥ ይልቅ በደልና ጭቆና ሲፈፅሙበት አሜን ብሎ የተቀበለ ማህብረሰብ ሌላ መንግስት ቢመጣ-ባይመጣ ምን ለውጥ አለው? ትላንትና ዛሬ መብትና ነፃነቱን መብትና ነፃነቱን በራሱ ማስከበር የተሳነው ማህብረሰብ የኢህአዴግ መንግስት ከስልጣን ቢወገድ-ባይወገድ ምን የተለየ ነገር ይኖራል። መብትና ነፃነቱን እንዲከበር ሆነ እንዳይከበር ያደረገው መንግስት ሳይሆን ዋናው የስልጣን ባለቤት “ሕዝብ” ነው። ጨቋኝ ስርዓት ባለበት ሀገር ጭቆናን አምኖ የተቀበለ ማህብረሰብ አለ። በእርግጥ “ጨቋኝ” መባል ያለበት ጭቆናን ፈቅዶ የተቀበለ ነው። ሰጪ በሌለበት ተቀባይ አይኖርም። ስለዚህ፣ ጨቋኝ ህዝብ እንጂ ጨቋኝ መንግስት ብሎ ነገር የለም።   

በአጠቃላይ፣ መንግስት ሕዝብ እንደፈቀደለት ነው የሚሆነው። ለመብቱና ነፃነቱ የሚከራከር ጠያቂ ማህብረሰብ ባለበት መንግስት ወዶ ሳይሆን በግዱ ዴሞክራሲያዊ ይሆናል። አለበለዚያ ሕዝብ ውክልናውን ስለሚያነሳበት የስርዓቱ ሕልውና ያከትማል። ስለዚህ፣ ዋናው ነገር መንግስትን መቀየር ሳይሆን ሕዝብን መቀየር ነው። ቁም ነገሩ ያለው ሕዝብ መብትና ነፃነቱን አውቆ በራሱ እንዲያስከብር ማድረጉ ላይ ነው። ሕዝብ ስለ መብቱና ነፃነቱ ያለውን ግንዛቤ በመቀየርና ጠያቂ የሆነ ማህብረሰብ መፍጠር እስካልተቻለ ድረስ መንግስት መቀያየሩ “ጉልቻ ቢቀያየር ወጥ አያጣፍጥም” የሚሉት አይነት ነው።

አምባገነኖች የሚጠሉትና የሚፈሩት እውነትን ነው!

ካለፈው ሳምንት ጀምሮ በኒጄር፥ ኒያሜ ከተማ በአፍርካ የሰብዓዊ እና ዴሞክራሲያዊ መብት አያያዝ ዙሪያ የተለያዩ ሰብሰባዎች እየተካሄዱ ይገኛሉ። በመጀመሪያዎቹ አምስት ቀናት በተካሄደው ስብሰባ ከ28 የአፍሪካ ሀገራት የተወጣጡ በሰብዓዊ መብት ዙሪያ የሚሰሩ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች (NGOs) ተሳታፊ ሆነዋል። እኔም በቦታው የተገኘሁት በአፍሪካ ስላለው የኢንተርኔት ነፃነት፡ “Internet Freedom in Africa” በሚል ርዕስ ያለኝን ልምድና ተሞክሮ እንዳካፍል ተጋብዤ ነበር። ዩጋንዳዊው “ፔፔ” እና ኬኒያዊቷ “ሳሎሜ” እንደ እኔ በፓናል ውይይቱ ላይ ልምድና ተሞክሯቸውን አካፍለዋል።

በመጀመሪያ በሀገሩ ስላለው የኢንተርኔት አጠቃቀምና ነፃነት ሁኔታ እንዲናገር እንደል የተሰጠው “ፔፔ” ነበር። “ፔፔ” በቀላሉ ከሰው ጋር መግባባት የሚችልና ጨዋታ አዋቂ ነው። በሀገሩ ዩጋንዳ የሰዎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች እንዲከበሩ ከፍተኛ ጥረት አድርጓል። በዚህም የላቀ ዕውቅና የተለያዩ ሽልማቶች ተበርክተውለታል። በውይይቱ ወቅት የኢንተርኔት ነፃነትን ከግል ሕይወቱ ጋር አቆራኝቶ ያቀረበበት ሁኔታ ደግሞ እጅግ በጣም አስገራሚ ነበር። “እኔና ጓደኞቼ” ይላል ፔፔ፡- 

“ እኔና ጓደኞቼ ከካምፓስ ከተመረቅን በኋላ በአመት አንዴ የመገናኘት ልማድ አለን። ያው እኔ በሰብዓዊ መብት ዙሪያ ስለምሰራ መንግስት ከብዙ ሰዎች ጋር እንድገናኝ አይፈልግም። …አመፅና ሁከት የምቀሰቅስ ስለሚመስላቸው በተደጋጋሚ ያስሩኛል። እስካሁን ድረስ ከስድስት ግዜ በላይ አስረውኛል። አንድ ቀን ታዲያ ከካምፓስ ጓደኞቼ ጋር አንድ ላይ ተሰብስበን እየተወያየን ሳለ ፖሊሶች በሩን በኃይል በርግደው ገቡ። በዚህ ቅፅበት በቲዊተር (Twitter) ገፄ ላይ “Arrested” ብዬ ፃፍኩ። በሀገር ውስጥና በውጪ የሚገኙ የሰብዓዊ መብት ተከራካሪዎችና ዲፐሎማቶች ይህን ፅሁፍ እንዳዩ እኔን ለማስፈታት በየፊናቸው መሯሯጥ ጀመሩ …

ከፖሊስ አዛዡ “በአስቸኳይ ይፈታ” የሚለውን መልዕክት ይዞ የመጣው ፖሊስ በሩን ሲያንኳኳ በታሰርኩበት ክፍል ውስጥ ሁለት ፖሊሶች እጅግ ፀያፍ ተግባር ሊፈፅሙብኝ እየተዘጋጁ ነበር። በግልፅ ልንገራችሁ፤ አንዱ ፖሊስ የውስጥ ሱሪዬን እያወለቀ ነበር፣ ሌላኛው ፖሊስ ደግሞ “he was erecting…” አዎ…በቲውተር ገፄ ላይ የፀፍኳት አንዲት ቃል በግብረ-ሰዶም ፖሊሶች ሊፈፀምብኝ ከነበረው የአስገድዶ መድፈር ታድጋኛለች። ጥቃቱ ተፈፅሞብኝ ቢሆን ኖሮ እንደዚህ ከፊታችሁ ቆሜ ለመናገር የሚያችል የራስ መተማመን አይኖረኝም። በእርግጠኝነት አሁን ያለኝን ስብዕናና የራስ መተማመን ያሳጣኝ ነበር…”

“ፔፔ” ላይ ከደረሰው በደልና ስቃይ አንፃር የእኔ በጣም ቀላል እንደሆነ ተሰማኝ። እኔን በጣም የገረመኝ፣ የትም ሀገር ቢሆን የአምባገነን መንግስታት ሥራና ተግባር አንድና ተመሣሣይ ነው። በኢንተርኔት አማካኝነት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁ ሰዎችን ያስራሉ፥ ይደበድባሉ፥ ያሰቃያሉ፥ ይገድላሉ፥…ወዘተ። እነዚህን አምባገነን መንግስታት ከፊል እና ፍፁም በማለት ለሁለት ክፍሎ ማየት ይቻላል።  

ከፊል አምባገነን የሆኑ መንግስታት የኢንተርኔት አገልግሎት አቅርቦትንና ተጠቃሚዎቹን መቆጣጠር የሚሹት ከብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የሚደብቁት ነገር ስላለ ነው። የተዝረከረከ የመንግስት የአሰራር ግድፈቶችን፣ ከምርጫ ጋር የተያያዙ ማጭበርበሮችን፣ እንደ ሙስና ያሉ አስተዳደራዊ ችግሮችን ወይም ሌሎች ፖለቲካዊ ችግሮችን ከማህብረሰቡ መደብቅ ይሻሉ። ስለዚህ፣ በኢንተርኔት አማካኝነት እነዚህን ችግሮች የሚያጋልጡ ሰዎችን ብዙ ግዜ ያስፈራራሉ፣ አንዳንዴ ደግሞ ያስራሉ።

ከላይ በተተቀሰው የውይይት መድረክ ተሳታፊ የነበረችው ኬኒያዊቷ የሰብዓዊ መብት ተከራካሪ “ሳሎሜ” በኬኒያ ስላለው የኢንተርኔት ነፃነት የሰጠችው አስተያየት እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል። “ሳሎሜ” ቅድሚያ የሰጠችው በቀጣዩ አመት በኬኒያ ስለሚካሄደው ሀገራዊ ምርጫ ነበር። የኬኒያ መንግስት ጎረቤት ዩጋንዳን እንደ ምሳሌ በመውሰድ፣ በምርጫ ወቅት አመፅና ብጥብጥን ለመከላከል በሚል የኢነተርኔት አገልግሎትን ሊዘጋ እንደሚችል ስጋቷን ገልፃለች።

ፍፁም አምባገነን የሆኑ መንግስታት ግን የኢንተርኔት አገልግሎትን ከማቋረጥና መከታተል አልፎ-ተርፎ ተጠቃሚዎቹን ከማስፈራራት፥ ማሰርና መደብደብ እስከ መግደል ሊደርሱ ይችላሉ። የኢንተርኔት ግንኙነት መረቡን በከፊል ሳይሆን ሙሉ-ለሙሉ መቆጣጠር ይሻሉ። የተወሰኑ ሰዎችን ሳይሆን ሁሉም የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች ለመከታተል ይሞክራሉ። ምክንያቱም፣ ፍፁም አምባገነን የሆኑ መንግስታት እንዳይታወቅ የሚሹት የፈፀሙትን ስህተት ወይም ለሕዝብ የተናገሩትን ውሸት ብቻ ሳይሆን ሕዝቡ በእውን የሚያውቀውን እውነት ለመደበቅ ይጥራሉ።

ለምሳሌ፣ እኔ በማህበራዊ ድህረ-ገፆች ላይ “ሕዝብን ለአመፅ በማነሳሳት ወንጀል” ተከስሼ ለ82 ቀን ታስሬያለሁ። ሰብዓዊ ክብሬንና ስብዕናዬን በሚነካ መልኩ ተደብድቤያለሁ፥ ተሰድቤያለሁ። ነገር ግን፣ ስለተፈፀመብኝ በደልና ጭቆና እንኳን በነፃነት ለመናገርና ለመፃፍ እንኳን ያስፈራኛል። ምክንያቱም፣ በእኔ ላይ በእውን የፈፀሙብኝን ነገር ሌሎች በምናብ እንኳን እንዳያውቁት ይፈልጋሉ። አንተ በእውን ስለሆንከው ወይም በገሃደድ ስለምታውቀው ነገር በግልጽ መናገርና መፃፍ በራሱ “ሕዝብን ለአመፅ በማነሳሳት ወንጀል” በሚል ዳግም ሊያስከስስ ይችላል።

በአጠቃላይ፣ አምባገነኖች ከምንም በላይ የሚጠሉትና የሚፈሩት እውነትን ነው። በኢንተርኔት አማካኝነት የእነሱን ውሸት አጋለጥክ ወይም በእውን የምታውቀውን ፃፍክ፣ ዞሮ-ዞሮ ያው እነሱ የሚጠሉትን ተግባር ፈፅመሃልና በሄድክበት መውጫና መግቢያ ያሳጡሃል። ስለዚህ፣ ወይ እነሱን ፍርተህ ትኖራለህ፣ አሊያም ያመንክበትን አድርገህ የሚመጣውን ትቀበላለህ።

የተሳሳተ ሃሳብን መገደብ በራሱ ስህተትና ጎጂ ነው (ለአብርሃ ደስታ)

ለዚህ ፅሁፍ መነሻ የሆነኝ የዓረና ትግራይ ፓርቲ አባል የሆኑት አቶ ዘነበ ሲሳይ በፌስቡክ ገፃቸው ላይ ያወጧት ፅሁፍ እና ይህን ተከትሎ ከፓርቲው ሊቀመንበር አቶ አብርሃ ደስታ የተሰጠው ምላሽ ነው። አቶ አብርሃ ደስታ በፌስቡክ ገፃቸው ላይ በሰጡት ምላሽ የግለሰቡ ተግባር ፍፁም ተቀባይነት እንደሌለውና ፓርቲውንም እንደሚጎዳ ገልፀው፣ በጉዳዩ ላይ ውሳኔ ለመስጠት አስቸኳይ ስብሰባ መጥራታቸውን አስታውቀዋል።

ጉዳዩን አስመልክቶ በፌስቡክ ገፄ ላይ ባወጣሁት ፅሁፍ የዓረና ፓርቲ ተግባሩን ከማውገዝ አልፎ በአቶ ዘነበ ላይ እርምጃ ለመውሰድ የአስቸኳይ ስብሰባ መጥራቱ የግለሰቡን “ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት” የሚገድብና ለዜጎች ዴሞክራሲያዊ መብትና ነፃነት እታገላለሁ ከሚል ድርጅት የማይጠበቅ እንደሆነ ገልጬያለሁ። ሆኖም ግን፣ አቶ አብርሃ ደስታ ለአስተያየቴ የሰጡት ምላሽ በተጨባጭ እውነታና በነፃነት መርህ ላይ የተመሰረተ አይደለም። ስለዚህ፣ በዚህ ፅሁፍ እንግሊዛዊው ፈላስፋ “John Stuart Mill” ስለ ሃሳብና የአመለካከት ነፃነት ጥልቅ የሆነ ትንታኔ የሰጠበት “On Liberty” የተሰኘውን መፅሃፍ ዋቢ በማድረግ በጉዳዩ ዙሪያ በዝርዝር ለማሳየት እሞክራለሁ።

ይህ ፅሁፍ አቶ ዘነበ ሲሳይ በፌስቡክ ገፃቸው ላይ ስላወጡት ፅሁፍ “ትክክለኝነት” ወይም “ስህተትነት” ትንታኔ ለመስጠት ወይም ለማስተባበል የቀረበ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ “አቶ ዘነበ በፌስቡክ ገፃቸው ላይ የፃፉት ሃሳብ ፍፁም ስህተት ነው” በሚል እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። ይሁን እንጂ፣ በዚህ ምክንያት በፓርቲው አመራሮችና ደጋፊዎች እየደረሰባቸው ያለው ጫና እና በቀጣይ ሊወሰድባቸው የሚችለው አስተዳደራዊ እርምጃ ስህተት ከመሆኑ በተጨማሪ ለፓርቲውና ለማህብረሰቡ ጎጂ መሆኑን ለማሳየት የቀረበ ነው። ለዚህ ደግሞ የሚከተሉትን ሦስት የመከራከሪያ ሃሳቦች ቀርበዋል፡-

1ኛ፡- የዓረና ፓርቲ የተሳሳተ ሃሳብን የመከልከል ስልጣን የለውም

ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የዓረና ፓርቲ ሊቀመንበር በሰጡት ምላሽ፤ “የሃሳብ ነፃነት የዴሞክራሲ መርህ ከሆነ፣ ዴሞክራሲ ደግሞ የሕዝብ የበላይነትን ማክበርና ማረጋገጥ ከሆነ፣ ሕዝብን ለማዋረድና ለመሳደብ የሚሰጥ ነፃነት የለም። …ዓረና ለሕዝብ የሚታገል ድርጅት ነው። ፀረ-ሕዝብ ከሆንክ ታዲያ ፀረ-ዓረና ነህ። ፀረ-ዓረና ከሆንክ ደግሞ የዓረና አካል አይደለህም” ብለዋል። የዓረና ፓርቲና የሚወክለው ሕዝብ አንድ መሆናቸውን እና በአቶ ዘነበ ላይ የሚወስደው እርምጃ በዋናነት የሕዝብን የበላይነት ለማስከበርና ለማረጋገጥ እንደሆነ ከአስተያየቱ መረዳት ይቻላል። ነገር ግን፣ በዚህ ጉዳይ ላይ “John Stuart Mill” እንዲህ ብሏል፡-
“Let us suppose, therefore, that the government is entirely at one with the people, and never thinks of exerting any power of coercion unless in agreement with what it conceives to be their voice. But, the power itself is illegitimate. The best government has no more title to it than the worst… They have no authority to decide the question for all mankind, and exclude every other person from the means of judging.” On Liberty – John Stuart Mill, Ch.2: Of the Liberty of Thought and Discussion, Page 13

“የዓረና ፓርቲ የሚወክለውን ሕዝብ የበላይነት ለማስከበር ነው” በሚል አቶ ዘነበ የተሳሳተ ሃሳቡን እንዳይገልፅ ለመገደብና ይህን ተከትሎ አስተዳደራዊ እርምጃ ለመውሰድ የሚያስችል ስልጣን የለውም። አቶ አብርሃ ደስታ ግለሰቡ ፀረ-ሕዝብ የሆነ አቋም በይፋ አንፀባርቋልና በአባልነት መቀጠል የለበትም ማለታቸው ፍፁም ስህተት ነው። ከዚህ በተጨማሪ፣ ይህ ተግባራቸው ያለ በቂ ማስረጃና ጥፋት በተደጋጋሚ ለእስርና እንግልት ከዳረጋቸው ገዢው ፓርቲ ጋር አንድና ተመሳሳይ ያደርጋቸዋል። በአጠቃላይ፣ ኢህአዴግ/ሕወሃት ሆነ ዓረና ትግራይ በአቶ ዘነበ ሲሳይ አዕምሮ ውስጥ ሊነሳ የሚችለውን ጥያቄ ዓይነትና አግባብነት የመወሰን ስልጣን የላቸውም።

2ኛ፡- የተሳሳተ ሃሳብን መከልከል በራሱ ስህተት ነው!

እንደ አቶ አብርሃ ደስታ አገላለጽ፣ ስለ ሃሳብ ነፃነትና የሕዝብ የበላይነት የተሳሳተ ያላቸው ግለሰቦች የዓረና ፓርቲ አባል ሆነው መቀጠል የለባቸውም። በዚህ መሰረት፣ እንደ አቶ ዘነበ ያሉ የሕዝብን ክብር በሚነካ መልኩ የተሳሳተ ሃሳብ የሚያንፀባርቁ ግለሰቦች ከዚህ ተግባራቸው ሊታገዱ እንደሚገባ ጠቁመዋል። ነገር ግን፣ እንደ “John Stuart Mill” አገላለፅ፣ ይህ አመለካከት “ሁሉንም ነገር አውቃለሁ” ከሚል ፍፁማዊነት (infallibility) የመጣ እንደሆነ እንደሚከተለው ይገልፃል፡-
“There is no greater assumption of infallibility in forbidding the propagation of error, than in any other thing which is done by public authority on its own judgment and responsibility. Judgment is given to men that they may use it. Because it may be used erroneously, are men to be told that they ought not to use it at all? An objection which applies to all conduct can be no valid objection to any conduct in particular…”
On Liberty – John Stuart Mill, Ch.2: Of the Liberty of Thought and Discussion, Page 15

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ እንዳንድ ሰዎች ገና-ለገና የተሳሳተ ሃሳብ ሊያስቡ ይችላሉ፣ ወይም ደግሞ ከሕግና የሞራል ስነ-ምግባር ውጪ የሆነ ተግባር ሊፈፅሙ ይችላሉ በሚል በራሳቸው ሕሊና እንዳያስቡና የግል አመለካከታቸውን በነፃነት እንዳይገልጹ ሊከለከሉ አይገባም። እያንዳንዱ ሰው በራሱ ሕሊና ማሰብ እንዲችል ሆኖ የተፈጠረ እንደመሆኑ፣ ሁለትና ሦስት ግዜ የተሳሳተ ሃሳብ ስላንፀባረቀ የሃሳብ ነፃነቱን እስከ መጨረሻው ሊያጣ ይገባል ማለት አይደለም።

አቶ ዘነበ ሲሳይ እንደ ማንኛውም ሰው በራሱ ህሊና የሚያስብ ነው። የራሱን ሕይወት ከመምራት አልፎ-ተርፎ ሀገርና ሕዝብን ወደ ተሻለ ደረጃ ለመምራትበሚያስችለው መልኩ የፖለቲካ ፓርቲ አባል ሆኖ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል። ነገር ግን፣ ከዕለታት አንድ ቀን በውስጡ ሲመላለስ የነበረን ሃሳብ በፌስቡክ ገፁ ላይ በመፃፍ ሃሳቡን ገለፀ። ነገር ግን፣ በዓረና አመራሮችና ደጋፊዎች ዘንድ የፅሁፉ ይዘት “እወክለዋለሁ” የሚለውን ሕዝብ ክብር የሚያጎድፍና የፓርቲውን የሥነ-ምግባር ደንብ የሚጥስ ሆኖ ተገኘ። በዚህ ምክንያት፣ ግለሰቡ የፓርቲው አባል ሆኖ ሊቀጥል እንደማይችል ሊቀመንበሩ ጠቁሟል።

እዚህ ጋር አብርሃ ደስታ ራሱ ፍርድ ቤት ቀርቦ በነበረበት ወቅት ያጋጠመውን መጥቀስ ይቻላል። በወቅቱ አብርሃ ደስታ ያለ በቂ ማስረጃና ወንጀል ተከስሶ ለእስርና እንግልት በተዳረገበት ወቅት ጉዳዩን የሚመለከቱት ዳኞች ከራሳቸው ሕሊና ይልቅ ለባለስልጣናት ተገዢ መሆናቸው አበሳጭቶት ችሎት ፊት በማጨብጨብ ተቃውሞውን መግለፁ የሚታወስ ነው። በእርግጥ ዳኞቹ ለሕሊናቸው ተገዢ አለመሆናቸው እንዳለ ሆኖ፣ አብርሃ ደስታ በማጨብጨቡ ግን ደንብ ጥሷል። ችሎት ፊት በአጨበጨበ ቁጥር ችሎት ተዳፍረሃል ተብሎ ቅጣት ተበይኖበታል። ዳኞቹ ባለስልጣናቱን ፈርተው ለእውነትና ለሕሊናቸው ተገዢ መሆን እንደተሳናቸው ሁሉ፣ አቶ ዘነበም እነ አብርሃን ፈርቶ ሃሳቡን ከመግለፅ መቆጠብ ነበረበት?

በእርግጥ አብርሃ ደስታ በችሎት ፊት በማጨብጨብ ተቃውሞውን የገለጸው ለምንና እንዴት ነበር? በችሎት ላይ የተሰየሙት ዳኞች ከአቃቤ ሕግና ፖሊስ የቀረበላቸውን የተሳሳተ ማስረጃ ትክክለኝነት ሳያጣሩ የጥፋተኝነት ብይን ስለሰጡ ነው። አብርሃ ደግሞ የቀረበበትን ማስረጃ ሃሰት እንደሆነ ለማስረዳት ሲሞክር የእሱን እውነት ለመስማት ፍቃደኛ ባለመሆናቸው፣ በዚህም በዳኞቹና በፍርድ ቤቱ እምነት በማጣቱ ምክንያት አልነበረም?

አዎ…አብርሃ ደስታ በችሎቱ ፊት በማጨብጨብ ተቃውሞውን የገለጸበት ምክንያት በውስጡ ያለውን እውነት ተናግሮ የቀረበበትን የሃሰት ማስረጃ ውድቅ ለማድረግ ተናግሮ ለማስረዳት እድል ስለተነፈገው ነው። ዳኞቹም የእሱን እውነት ለመስማትና የቀረበበትን የሃሰት ማስረጃ ውድቅ ለማድረግ የሚያስቸል የራስ-መተማመን ስላልነበራቸው ነው። ታዲያ እውነትን ተናግሮ በፍርድ ቤት የቀረበበትን የሃሰት ማስረጃ ውድቅ ለማድረግ ሲታገል የነበረው አብርሃ ድስታ ዘነበ ሲሳይ በፌስቡክ ገፁ ላይ የፃፈውን የተሳሳተ ሃሳብ የራሱን እውነት ተናግሮ ግለሰቡን ማሳመንና ሃሳቡን ውድቅ ማድረግ እንዴት ይሳነዋል? ትክክለኛ ሃሳብና አመለካከት ያለው የፓርቲ ሊቀመንበር አንድ አባል የተሳሳተ ሃሳብና አመለካከቱን በውይይት ከማዳበርና ከማሻሻል ይልቅ አስቸኳይ ስብሰባ በመጥራት አስተዳደራዊ እርምጃ ለመውሰድ ለምን ይጣደፋል?

3ኛ፡- የተሳሳተ ሃሳብን መገደብ ጎጂ ነው!

በአጠቃላይ በሰው ልጅ ሕይወት ውስጥ ትልቅ ቀውስ የሚፈጠረው፤ የዜጎች መብትና ነፃነት የሚጣሰው፣ እኩልነትና ፍትህ የማይረጋገጠው የተሳሳተ ሃሳብና አመለካከት ስላለ ብቻ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሰዎች የራሳቸውን እውነት በነፃነት እንዳይናገሩ በመከልከላቸው፣ ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት እንዳይገልጹ በመገደባቸው ምክንያት ነው። በተለይ ደግሞ ሰዎች በውስጣቸው ያለውን የተሳሳተ ሃሳብና አመለካከት በነፃነት እንዳይገልፁ ሲከለከሉ ከማንም በፊት ተጎጂ “እውነት” ናት። ምክንያቱም፣ እንደ “John Stuart Mill” አገላለፅ፣ ስህተትና ውይይት “እውነት” የሚረጋገጥበት ብቸኛ መንገድና የሰው ልጅ አሁን ለደረሰበት የዕውቀት እና ሞራል ደረጃ ምንጭ እንደሆኑ ይጠቅሳል፡-
“ …the source of everything respectable in man either as an intellectual or as a moral being, he is capable of rectifying his mistakes, by discussion and experience. Wrong opinions and practices gradually yield to fact and argument; but facts and arguments, to produce any effect on the mind, must be brought before it. The whole strength and value, then, of human judgment, depending on the one property, that it can be set right when it is wrong, reliance can be placed on it only when the means of setting it right are kept constantly at hand.” On Liberty – John Stuart Mill, Ch.2: Of the Liberty of Thought and Discussion, Page 16

በመጨረሻም፣ አቶ ዘነበ ሲሳይ በፌስቡክ ገፁ ላይ ባወጣው ፅሁፍ ምክንያት በፓርቲው ደጋፊዎችና አባላት የተለየ ጫና የሚደረግበት ከሆነ፣ እንዲሁም የዓረና ፓርቲ አመራሮች ለዚህ ተግባሩ አስተዳደራዊ እርምጃ የሚወስዱበት ከሆነ ከግለሰቡ ባላይ ተጎጂ የሚሆነው ፓርቲውና የሚወክለው ሕዝብ ነው። ምክንያቱም፣ በአቶ ዘነበ ላይ የሚደረግባቸው ጫናና የሚወሰድባቸው እርምጃ በቀጣይ ሌሎች የፓርቲው አባላትና አመራሮች በውስጣቸው ያለውን የተሳሳተ ሃሳብና አመለካካት እንዳይገልፁ ይገድባል። ይህ ደግሞ በፓርቲው የወደፊት እንቅስቃሴና በማህብረሰቡ የፖለቲካ ንቃተ-ህሊና ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ይፈጥራል። ይህን አስመልክቶ “John Stuart Mill” ያለውን በመጥቀስ ሃሳቤን እቋጫለሁ፡-
“…the peculiar evil of silencing the expression of an opinion is, that it is robbing the human race; posterity as well as the existing generation… If the opinion is right, they are deprived of the opportunity of exchanging error for truth: if wrong, they lose, what is almost as great a benefit, the clearer perception and livelier impression of truth, produced by its collision with error.” On Liberty – John Stuart Mill, Ch.2: Of the Liberty of Thought and Discussion, Page 13