Category Archives: Politics

“አዎ… የትግራይ/ሕወሃት የበላይነት አለ!”

ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው ጥያቄ ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። “የትግራይ የበላይነት የለም” በሚል ካቀረቧቸው ማስረጃዎች ውስጥ ሁለት ነጥቦች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። የመጀመሪያው የፌዴራሊዝም ስርዓቱ የአንድ ብሔር (ክልል) የበላይነትን አያስተናግድም የሚል ነው። ሁለተኛው ደግሞ የሕወሃት አባላት በኢህአዴግ የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሆነ ካቢኔ ውስጥ የስልጣን የበላይነት የላቸውም የሚል ነው። ነገር ግን፣ የአንድ ብሄር (ቡድን) የበላይነት መኖር-አለመኖር የሚለካው በመንግስታዊ ስርዓቱ ወይም በባለስልጣናት ብዛት አይደለም። በዚህ ፅሁፍ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ያቀረቧቸውን ሁለት መሰረታዊ የመከራከሪያ ሃሳቦችን ውድቅ በማድረግ “የትግራይ የበላይነት መኖሩን” በተጨባጭ ማስረጃ አስደግፌ ለማቅረብ እሞክራለሁ።

1ኛ) “የትግራይ የበላይነት” የሚረጋገጠው የስርዓቱ መስራች በመሆን ነው! 
በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል በፌዴራሊዝም ስርዓቱ መሰረት እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ስላለው የትግራይም ሆነ የሌላ ብሔር የበላይነት ሊኖር እንደማይችል ገልፀዋል፡-

“/የትግራይ የበላይነት/ የሚባለው አንዳንዱ የተዛባ አመለካከት ነው፣ አንዳንዱ ደግሞ ፈጠራ ነው። ከፌዴራል ጀምረህ የስርአቱን አወቃቀር ነው የምታየው፡፡ /አወቃቀሩ ካልፈቀደ/ “የበላይነት“ የሚፈልግም ካለ ስሜት ብቻ ፤ “የበላይነት አለ“ የሚልም የራሱ ግምት ብቻ ሆኖ ይቀራል፡፡ …/በኢህአዴግ/ አንዱ በደንብ የገምገምነው እሱን ነው፤ “የትግራይ የበላይነት“ የሚባል የለም ነው፡፡ …ሄደን ሄደን ስርእቱን እንየው ነው፡፡ ስርአቱ “የበላይነት“ እንዲኖር ይፈቅዳል ወይ? የምንፈቅድ አለን ወይ? የትግራይ ብቻ ሳይሆን የሌሎችም፡፡ ይሄ ስርአት ካልፈረሰ በስተቀር ሊኖር አይችልም፡፡ ይሄ ስርአት የትግራይንም የሌላንም የበላይነት አያስተናግድም፡፡ …ሁሉም ድርጅት የራሱን ነው የሚያስተዳድረው፡፡ ህወሓት ኦሮሚያን ወይም አማራ ክልልን ሊያስተዳድር አይችልም፡፡ ስርአቱ አይፈቅድም፡፡ ስለዚህ በክልል የበላይነት የሚባለው የሌለ አምጥቶ የመለጠፍ ፈጠራ ነው፡፡ ስርእቱ በዚህ መሰረት አልተገነባም አይሰራም፡፡” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል 

በእርግጥ በፌደራሊዝም ስርዓቱ መሰረት “የትግራይ የበላይነት አለ” ማለት አይቻልም። ነገር ግን፣ በኢትዮጲያ “የትግራይ የበላይነት” መኖርና አለመኖር የሚለካው የሕወሃት ፓርቲ በአማራ ወይም በኦሮሚያ ክልል ላይ ባለው የመቆጣጠር ወይም የማስተዳደር ስልጣን አይደለም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካ ውስጥ “የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል የራሱ የሆነ መመዘኛ መስፈርት አለው።

የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት ራሱን የቻለ ፅንሰ-ሃሳብ ሲሆን እሱም “The Class Domination Theory of Power” ይባላል። በዚህ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት መኖርና አለመኖር የሚረጋገጠው ሌሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ባለው ችሎታ ነው። “Vergara L.G.” (2013) የተባለው ምሁር የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነትን፤ “Domination by the few does not mean complete control, but rather the ability to set the terms under which other groups and classes must operate” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “የትግራይ የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ማረጋገጥ የሚቻለው መንግስታዊ ስርዓቱ “የአንድ ብሔር/ክልል የበላይነትን ይፈቅዳል ወይስ አይፈቅድም” በሚለው እሳቤ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሌሎች ብሔሮችና ክልሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ትልቁ ድርሻ የማን ነው በሚለው ነው። የአማራ እና ኦሮሚያ ክልልን ጨምሮ ሁሉም ክልሎች የሚተዳደሩበትን በብሔር ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከንድፈ-ሃሳብ እስከ ትግበራ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሰው ሕወሃት ነው።

በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን እንዳሉት፣ መንግስታዊ ስርዓቱ ሕወሃት የአማራና ኦሮሚያ ክልልን እንዲያስተዳድር አይፈቅድም። ነገር ግን፣ የአማራ ሆነ የኦሮሚያ ክልል የሚተዳደሩበትን መንግስታዊ ስርዓት እና ደንብ የቀረፀው ሕውሃት ነው። ስለዚህ፣ የአማራ ክልል እና የኦሮሚያ ክልል የሚመሩበትን ስርዓትና ደንብ በመወሰኑ ረገድ ካለው ችሎታ አንፃር “የትግራይ የበላይነት” ስለ መኖሩ ምንም ጥርጥር የለውም።

2ኛ) የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በፖለቲካ ልሂቃን ነው!
ዶ/ር ደብረፅዮን “የትግራይ የበላይነት” አለመኖሩን ለማሳየት ያቀረቡት ሌላኛው የመከራከሪያ ሃሳብ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ብዛት ነው። ከዚህ አንፃር፣ በኢህአዴግ መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የመወሰን ስልጣን ባላቸው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ እና የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውስጥ የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት ትንሽ መሆኑ ነው፡-

“በፖለቲካ ሃላፊነትም እኩልነት ነው የሚታየው፡፡ በኢህአዴግ ምክር ቤትም ሆነ ስራ አስፈፃሚ ሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶች እኩል ውክልና ያላቸው፡፡ ለምሳሌ አንጋፋው ህወሓት ነው በሚል የተለየ ተጨማሪ ቁጥር አይሰጠውም፡፡ ብዙ ውሳኔ በሚወሰንበት የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ከ36ቱ ከሁላችንም እኩል ዘጠኝ ነው የተወከለው፡፡ አብዛኛው ያልተስማማበት ስለማያልፍ ማንም ድርጅት ዘጠኝ ሰው ይዞ የበላይነት ሊያመጣ አይችልም፡፡ ….ለምሳሌ በካቢኔ አሁን 30 ነን፡፡ ድሮም ዛሬም ህወሓት ሶስት ሚኒስትር ብቻ እኮ ነው ያለው፤ ሶስት ይዘህ ደግሞ እንዴት ነው የተለየ ልታስወስን የምትችለው?” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል

ነገር ግን፣ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚና በጠ/ሚኒስትሩ ካቢኔ ውስጥ ያሉት የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት አነስተኛ መሆኑ የስልጣን የበላይነት አለመኖሩን አያሳይም። ምክንያቱም፣ የአንድ ቡድን/ብሔር የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በባለስልጣናት ብዛት ሳይሆን በፖለቲካ ልሂቃን (political elites) አማካኝነት ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕወሃት የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች የሆኑ ልሂቃን ከባለስልጣናት በሚያገኙትን አድሏዊ ድጋፍና ትብብር መንግስታዊ ስርዓቱ እና የባለስልጣናቱ ውሳኔ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማስቻል ነው። ፅንሰ-ሃሳቡን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ ያግዘን ዘንድ በድጋሜ ከ“Vergara L.G.” (2013) ፅኁፍ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“…political elites are defined as persons who, by virtue of their strategic locations in large or otherwise pivotal organizations and movements, are able to affect political outcomes regularly and substantially. The elites have power over the state, the civil organization of political power. Even though they could have conflicts with the mass, which certainly can affect political decisions from “top down” to “bottom up” the possession of multiples forms of capital (social, cultural, economic, politic, or any other social benefits derived from the preferential treatment and cooperation between individuals and groups) allows [them] to ensure their social reproduction as well as the cultural reproduction of the ruling class.” Elites, political elites and social change in modern societies; REVISTA DE SOCIOLOGÍA, Nº 28 (2013) pp. 31-49.

የፖለቲካ ልሂቃን በመንግስታዊ ስርዓቱ፣ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደቱና በሲቭል ድርጅቶች ሥራና አሰራር ላይ ተጽዕኖ ማሳረፍ፣ በዚህም የአንድ ብሔር/ፓርቲ የበላይነትን ማረጋገጥ የሚችሉት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት መድረክ ሲኖር ነው። በዚህ መሰረት፣ የስልጣን የበላይነት ባለው የፖለቲካ ቡድን የተለየ አድሏዊ ድጋፍና ትብብር የሚደረግላቸው ልሂቃን የፖለቲካ አጀንዳን በመቅረፅና በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፖለቲካ አመለካከት ላይ ተፅዕኖ እንዲያሳርፉ ምቹ ሁኔታ ይፈጠርላቸዋል።

ከዚህ አንፃር፣ ከ1997ቱ ምርጫ በኋላ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅን መሰረት በማድረግና ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን ለማስከበር በሚል ሰበብ ለእስርና ስደት ከተዳረጉት ተቃዋሚ ፖለቲከኞች እና የመብት ተሟጋቾች ምን ያህሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው? ተቃዋሚ ይቅርና፣ በ2007 ዓ.ም በመቐለ ከተማ በተካሄደው የኢህአዴግ 10ኛ ጉባዔ ላይ በቀረበው ሪፖርት ላይ የጠባብነትና ትምክህተኝነት አመለካከት አንፀባርቀዋል በሚል ከስልጠና በኋላ የመስክ ክትትል ከተደረገባቸው ጀማሪና መካከለኛ የኢህአዴግ አመራሮች ውስጥ ምን ያህሉ የሕወሃት አባላት ናቸው? ከምርጫ 2002 – 2006 ዓ.ም በኋላ ባሉት አራት አመታት ብቻ፤ 19 ጋዜጠኞችን ለእስር፣ 60 ጋዜጠኞች ደግሞ ለስደት ሲዳርጉ ከእነዚህ ውስጥ ምን ያህሉ የትግራይ ብሔር ተወላጅ ናቸው? ሦስቱም ጥያቄዎች መልሱ ከሞላ-ጎደል “ዜሮ፥ ምንም” የሚል ነው።

ታዲያ የሕወሃት አባላት “በጠባብነት” እና “ትምክህተኝነት” በማይፈረጁበት፣ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን “ከግንቦት7 ወይም ኦነግ” ጋር በማገናኘት በፀረ-ሽብር ሕጉ በማይከሰሱበት፣ ያለ ፍርሃትና ስጋት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት በሚገልፁበት፣ የፖለቲካ አጀንዳውን በበላይነት በሚወስኑበት፣ …ወዘተ “የትግራይ የበላይነት የለም” ሊባል ነው። በአጠቃላይ፣ ዶ/ር ደብረፅዮን ያቀረቧቸው ሁለት የመከራከሪያ ሃሳቦች ምክንያታዊና አሳማኝ አይደሉም። “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው መልሱ “አዎ…አለ!” ነው። እውነታው ይሄ ነው፡፡

የሰቆቃ ልጆች ክፍል-5፡ የጭቆና ፈረሶች ወደ ጦርነት ይወስዳሉ!

ምሁራን መንግስትን በመደገፍ ወይም በመፍራት ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ ስራና አሰራሩን ከመተቸት ይልቅ የመንግስት ቃለ-አቀባይ ከሆኑ፣ የመንግስት ባለስልጣናት ደግሞ የአመራርና አስተዳደር ሥራቸውን ከመስራት ይልቅ የምሁራኑን ሃሳብና ዕውቀት ስለ ምን እንደሆነ መወሰን ከጀምሩ ነገሩ ሁሉ የተገላቢጦሽ ሆኗል። ይህ ሲሆን ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ይጨናገፋል፣ ጨቋኝና አምባገነናዊ ስርዓት ይወለዳል።

ጨቋኝ ስርዓት ወደ ስልጣን የሚመጣው የሀገሪቱ ምሁራን በፍርሃት አንደበታቸው ተለጉሞ የመንግስትን ስራና አሰራር መተቸት ሲቆሙ ወይም በጥቅም ሕሊናቸው ተለጉሞ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሲሆኑ ነው። በተለይ ምሁራን ለሀገራቸውና ለሕዝባቸው ባሳዩት የወገንተኝነት ስሜት ልክ ለሌሎች ሀገራትና ሕዝቦች የጠላትነት ስሜት ያዳብራሉ።

ከዚህ በተጨማሪ፣ ምሁራን የመንግስት ደጋፊ ሲሆኑ የፖለቲከኞቻቸውን ስራና ተግባር እየተከታተሉ ከመተቸት ይቆጠባሉ። ስለዚህ፣ ማህበራዊ ግዴታቸውን ከመወጣት ይልቅ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሆነው ያገለግላሉ። አምባገነናዊ መንግስት ደግሞ እነዚህን የጭቆና ፈረሶች እየጋለበ ሕዝብና ሀገርን ወደ ጦርነትና እልቂት ይወስዳል። ለዚህ ደግሞ በ20ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ ሩብ ዓመታት በጀርመን እና የጃፓን የተፈጠረውን እንደ ማሳያ መጥቀስ ይቻላል።

በአንደኛው የዓለም ጦርነት መገባደጃ ላይ አብዛኞቹ የምዕራብ አውሮፓ ምሁራን በብሔራዊ ስሜት እየተናጡ ነበር። የፈረንሳይ፥ እንግሊዝ፥ ቤልጂዬምና ዴኒማርክ የመሳሰሉ ሀገራት ምሁራን ለሀገራቸው ሕዝብ ከፍተኛ ወገንተኝነት፣ በዚያው ልክ ለጀርመን ሕዝብና መንግስት ደግሞ የጠላትነት ስሜት በስፋት ሲያንፀባርቁ ነበር። ነገር ግን፣ ምሁራኑ በብሔርተኝነት ስሜት ውስጥ ተዘፍቀው ስለነበረ የፖለቲከኞችን ስራና ተግባር መከታተልና መተቸት አቁመው ነበር። ይህ ደግሞ በጀርመን ለአዶልፍ ሂትለር ወደ ስልጣን መምጣትና ለሁለተኛው የዓለም ጦርነት መነሻ ምክንያት ሆኗል። ለምሳሌ፣ “Albert Einstein” በወቅቱ የነበረውን ሁኔታ እንደሚከተለው ገልፆታል፡- 

“The passions of nationalism have destroyed this community of the intellect, … The men of learning have become the chief mouthpieces of national tradition and lost their sense of an intellectual commonwealth. Nowadays we are faced with the curious fact that the politicians, the practical men of affairs, have become the exponents of international ideas. It is they who have created the League of Nations.” THE WORLD AS I SEE IT፡ Paradise Lost, Page 19

የአንደኛው ዓለም ጦርነት አሸናፊ ሀገራት ምሁራን በብሔራዊ ስሜት ውስጥ ተዘፍቀው በነበረበት ወቅት የፖለቲካ መሪዎች በ“Treat of Versailles” አማካኝነት “League of Nations” የተባለውን ሕብረት መመስረታቸው ይታወቃል። ነገር ግን፣ ስምምነቱ ሲረቀቅ ጀርመን አንደ ባለድርሻ አካል አልተሳተፈችም። ነገር ግን፣ በስምምነቱ መሰረት፤ የተለያዩ የጀርመን ግዛቶችን ለፈረንሳይ፥ ቤልጅዬም፥ ዴኒማርክ፥ እና የመሳሰሉት ሀገራት እንዲሰጡ፣ ቅኝ-ግዛቶቿን ሙሉ-በሙሉ እንድትቀማ፣ በአንደኛው የዓለም ጦርነት በራሷና በሌሎች ሀገራት ላይ ለደረሰው ኪሳራ ካሳ እንድትከፍል ይደነግጋል። በመጨረሻም ጀርመን ስምምነቱን በግድ እንድትቀበል ተደረገ።

የጀርመንን ግዛቶችን የተቀራመቱት እንደ ፈረንሳይና ቤልጂዬም ያሉ የአውሮፓ ሀገራት ስምምነቱን ተግባራዊ ለማድረግ ሞክረዋል። የአሜሪካ ኮንግረስ ግን የ“Treat of Versailles” የተባለውን የስምምነት ሰነድ ተቀብሎ አላፀደቀውም ነበር። ምክንያቱም፣ ስምምነቱ ከምሁራን እይታና አስተያየት ውጪ እንደመሆኑ በቀጣይ የሚስከትለውን ችግር ከግንዛቤ አላስገባም። ምሁራን በስምምነቱ መነሻ ምክንያትና የመጨረሻ ውጤት ዙሪያ ሃሳብና አስተያየት ሳይሰጡበት በግልብ ስሜታዊነት የተዘጋጀ ነበር። በመጨረሻም የአውሮፓን ሰላም ለማረጋገጥ የተፈረመ ስምምነት የሁለተኛውን የዓለም ጦርነት አስከተለ።

ምሁራን በብሔራዊ ስሜት እና በመንግስት ቃል-አቀባይነት ተጠምደው በነበረበት ወቅት የተፈረመው ኢ-ፍትሃዊ ስምምነት በአዶልፍ ሂትለር መሪነት የናዚ ፋሽስት ወደ ስልጣን እንዲመጣ ምክንያት ሆነ። ፅንፈኛ አክራሪነትና ዘረኝነት እያቀነቀነ የመጣው ሂትለር በአውሮፓዊያን ላይ ሁለተኛውን የዓለም ጦርነት፣ በአይሁዶች ላይ ደግሞ የዘር-ማጥፋትን አስከተለ። በአጠቃላይ፣ ምሁራን ለራሳቸው ሕዝብ ከመጠን ያለፈ ወገንተኝነት፣ ለሌሎች ደግሞ የጠላትነት ስሜት በሚያንፀባርቁበት ወቅት ለራሱ ሕዝብ ጨቋኝ፣ ለሌሎች ሕዝቦች ደግሞ ጨፍጫፊ የሆነ ፋሽስታዊ ስርዓት ይፈጠራል።

በመሰረቱ፣ የጭቆና ስርዓት በሁለት መርሆች ላይ የተመሰረተ ነው። የመጀመሪያው መርህ “ሕዝብና መንግስት አንድ ናቸው። የቡድን መብት ከግለሰብ ነፃነት ይቀድማል። ስለዚህ፣ የግለሰብ ነፃነት ለቡድን/ሕዝብ/መንግስት ፍላጎት ተገዢ መሆን አለበት” የሚል ነው። ሁለተኛው የጨቋኞች መርህ ደግሞ “የእኛ ቡድን/ሕዝብ/መንግስት በሌሎች ተበድሏል እና/ወይም ከሌሎች የተሻለ መብትና ነፃነት ይገባናል” የሚል ነው።

በመጀመሪያው በሕዝብ ስም የግለሰብን ነፃነትን የሚገድብ – “ፀረ-ነፃነት” ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በማንነት ወይም በታሪክ የሌሎችን እኩልነት የሚፃረር – “ፀረ-እኩልነት” ነው። ስለዚህ፣ ምሁራን የጨቋኞችን “ፀረ-ነፃነት” እና “ፀረ-እኩልነት” አመለካከቶች ገና በእንጭጩ ለመቅጨት መረባረብ አለባቸው። ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- እንደ ጀርመናዊው ፈላስፋ “Nietzsche” አገላለፅ፣ “የኃላፊነት ስሜት ያለው ግለሰብ ብቻ ነው” (Only individuals have a sense of responsibility)። ስለዚህ፣ ቡድን፣ ብሔር፣ ወይም ሕዝብ በራሱ የኃላፊነት ስሜት አይሰማውም። የኃላፊነት ስሜት የሌለው አካል ደግሞ የራሱ የሆነ መብትና ነፃነት ሊኖረው አይችልም። ስለዚህ፣ ከቡድን መብት የግለሰብ ነፃነት መቅደም አለበት።

ሁለተኛ፣ ምሁራን የእነሱ ብሔር ወይም ሕዝብ በሌሎች ብሔሮች/ሕዝቦች/መንግስት ተበድሏል” እያሉ ከመዘርዘር ባለፈ በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመውን በደልና ጭቆና ሁሉን-አቀፍ ማድረግ፣ በሌሎች ብሔሮችና ሕዝቦች ላይ ከደረሰው ጋር አያይዘው ማቅረብ አለባቸው። ነገር ግን፣ “ከዚህ ቀደም የእኛ ብሔር ወይም ሕዝብ በሌሎች ብሔሮች/ሕዝቦች/መንግስት ተበድሏል” ብቻ እያሉ ከሆነ፤ “በእኛ ላይ የተፈፀመው በደልና ጭቆና በሌሎች ላይ መደገም አለበት” እንደ ማለት ይቆጠራል።

ምሁራን የመንግስት ቃል-አቀባይ ከመሆን አልፈው የገዢውን ቡድን የፖለቲካ ዘይቤን (Idelology) በሕዝቡ ውስጥ ለማስረፅ መንቀሳቀስ ከጀመሩ እንደ ወታደራዊ-ፋሽስት ስርዓት ይፈጠራል። የጃፓን ምሁራን አክራሪ ብሄርተኝነትና ዘረኝነት እያቀነቀኑ እ.አ.አ. በ1915 ዓ.ም የፈጠሩት ወታደራዊ ፋሽስት በስተመጨረሻ ሀገሪቱን ለከፍተኛ የሞራል ኪሳራና አሰቃቂ እልቂት ዳርጓታል።

በጃፓን አክራሪ ብሄርተኝነትና ዘረኝነት መነሻ ምክንያቱ እ.አ.አ. በ1868 ዓ.ም ወደ መሪነት ከመጣው የ“Meiji dynasty” ጋር የተያያዘ ነው። ይህ ዘውዳዊ አገዛዝ ከረጅም ግዜ በኋላ ጃፓንን ማስተዳደር እንደጀመረ የራሱን የፖለቲካ አይድዮሎጂ በሕዝቡ ውስጥ ማስረፅ ጀምረ። በዚህ ረገድ የጃፓን ምሁራን የነበራቸውን ሚና እና በስተመጨረሻ ያስከተለው የሞራል ቀውስ በተመለከተ “Edward Said” እንዲህ ገልፆታል፡-

 “The tennosei ideorogii (the emperor ideology) was the creation of intellectuals during the Meiji period, and while it was originally nurtured by a sense of national defensiveness, even inferiority, in 1915 it had become a fully fledged nationalism capable simultaneously of extreme militarism and a sort of nativism that subordinated the individual to the state. It also denigrated other races to such an extent as to permit the wilful slaughter of Chinese in the 1930s, for example, in the name of shido minzeku, the idea that the Japanese were the leading race. …After the war, most Japanese intellectuals were convinced that the essence of their new mission was not just the dismantling of tennosei (or corporate) ideology, but the construction of a liberal individualist subjectivity.” REITH LECTURES 1993: Representations of an Intellectual፡ Lecture 2: Holding Nations and Traditions at Bay, 30 June 1993.   

ከላይ በዝርዝር ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ እንደ ምዕራብ አውሮፓ ምሁራን በብሔራዊ ስሜት በመዋጥ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሆነው ሲያገልግሉ እና በሌሎች ሕዝቦችና ሀገራት ላይ የደረሰውን በደልና ጭቆና ከግንዛቤ ሳያስገቡ በራሳቸው ሀገርና ህዝብ ላይ የተፈፀመን በደልና ጭቆና ብቻ መተረክና መዘከር፣ እንዲሁም እንደ ጃፓን ምሁራን የሰዎችን እኩልነትና ነፃነት የሚገደብ የፖለቲካ አይዲዮሎጂ መፍጠርና ማስረፅ በመጨረሻ ሀገርና ሕዝብ ለጦርነትና ለእልቂት ይዳርጋል።

የሦስት ምርጫዎች ወግ: 100% ያደነቁራል!

(ይህ ፅሁፍ በ2007 ዓ.ም የተካሄደውን ሀገራዊ ምርጫ ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ 100% አሸንፌያለሁ ማለቱን አስመልክቶ በፌስቡክ ገፄ ላይ ያወጣሁት ነው፡፡ ፅሁፉን ደግሜ ሳነበው የሀገራች ፖለቲካ አሁን ከገባበት “አዙሪት” ውስጥ እንዳይገባ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የሰጠሁበት መስሎ ተሰማኝ፡፡ እስኪ እናንተም አንብቡና ሃሳባችሁን ስጡበት፡፡)


አብዛኞቻችን (አንዳንድ የኢህአዴግ ደጋፊዎችን ጨምሮ) ተቃዋሚ ፓርቲዎች ፓርላማ እንዲገቡ የምንፈልገው ለምንድነው? “በተወካዮች ምክር ቤት ከፍተኛ ድምፅ ኖሯቸው አዲስ ህግ እንዲያረቁ ነው?”…አይደለም! መንግስት ከፈለገ ማታ ህግ አርቅቆ ጠዋት በፓርላማ ሊያፀድቅ እንደሚችል በስዬ አብረሃ ህግ አሳይቶናል (በከፍተኛ የሙስና ወንጀል የተከሰሱ ግለሰቦችን የዋስትና መብት እንዳይኖራቸው የሚያትተው የህግ አንቀፅ በፓርላማ የፀደቀበት…)

…”መንግስት በሚያቀርባቸው የዉሳኔ ሃሳቦች ላይ ድጋፍ በመንፈግ ውድቅ እንዲያደርጉ ነው?” አይደለም! ልክ የምክር ቤቱ አፈ-ጉባኤ “ለረቂቅ ሰነዱ ድጋፍ…” ሲሉ ከእንቅልፋቸው የሚነቁና በደመ-ነፍስ እጃቸውን የሚያወጡ የምክር ቤት አባላት ባሉበት በተቃዋሚዎች ጩኸት የሚለወጥ የውሳኔ ሃሳብ ሊኖር አይችልም።

“የህግ አስፈፃሚውና ተርጓሚውን ተግባር እንዲቆጣጠሩልን ነው?”…አይደለም! የትኛው ሚኒስትር፣ የትኛው ዳኛ፣ የትኛው ፖሊስ…ኧረ የቱ የመንግስት መስሪያ ቤት ነው የህዝብ ተወካዮችን ከቁብ ቆጥሮ ሥራና አሰራሩን ያሻሽለው? እስኪ አፈ-ጉባኤ አባ-ዱላ ገመዳ “በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ውስጥ የተንሰራፋው ቅጥ-ያጣ ሙስና በአስቸኳይ እንዲወገድ” ጥብቅ ማሳሰቢያ ሲሰጡ ትንሽ ደንገጥ ያለ የዩንቨርሲቲ ፕሬዘዳንት አጋጥሟችሁ ያውቃል? የፍርድ ቤት ዳኛ ሆነ ፖሊስ የሚታዘዙት፣ የሚፈሩት… በህገ-መንግስቱ የበላይ አካል የሆኑትን የህዝብ ተወካዮች ነው ወይስ ለአንድ የኢህአዴግ ካድሬ?

“የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ፓርላማ እንዲገቡ አጥብቀን የምንሻው በሕገ-መንግስቱ የተጣለባቸውን ሃላፊነት በአግባቡ ይወጣሉ በማለት ነው?” አይደለም! ከዚያ ይልቅ፣ የመንግስትን ስህተትና ትክክለኝነት የሚያሳዩ “መስታዎት” ሆነው ስለሚያገለግሉ ነው።

እንደ ሀገር የህዝቡን ሃሳብ፣ ብሶትና ጥያቄ የሚስተናገዱበት ነፃ የሆነ ሚድያ የለንም፣ በቅጡ የተደራጁ የሙያና ሲቪል ማህበራት የሉንም ወይም ደግሞ ገዢው ፓርቲ በራሱ የሃሳብ ልዩነቶችን የማስተናግድ ባህል የለውም፡፡….ለዚህ ተግባር በህግ የተቋቋሙት እንደ የህዝብ እምባ-ጠባቂ፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን፣ የሥነ-ምግባርና ፀረ-ሙስና ኮሚሽን፣… ወዘተ ያሉትም ቢሆኑ የተደራጀ አቅም የላቸውም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ፣ ከመንግስት አካላት ተፅዕኖ ነፃ ሆነው አገልግሎታቸውን ለህዝብ አይሰጡም።

በእንዲህ ያለ ሁኔታ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ትክክለኛውን የህዝብ ስሜት ለመንግስት አካላት የሚያደርሱ ብቸኛ አካላት ናቸው። በተለይ ደግሞ ልክ እንደ አንድ ግለሰብ በስሜት ለሚነዳው የእኛ ሀገር መንግስት ብዙ ሺህ ዶላር ከሚከፈላቸው አማካሪዎች፣ ከምንትስ ዩኒቨርሲቲ በዶላር ማስተርስና ዶክትሬት ድግሪ ከሸመቱ አማካሪዎች በተሻለ ስህተትን የሚጠቁሙ ስለሆኑ ነው። ጋዜጠኞችን ለእስርና ስደት ከዳረገ በኋላ ተቃዋሚዋች በህዝብና መንግስት መካከል ያሉ ብቸኛ ድልድይ ናቸው።

በአጠቃላይ፣ የፌደራል ፖሊስና ደህንነት ፀረ-ሽብር ግብረ-ሃይል፣ የፍርድ ቤት ቀጠሮ እየጠየቀ ወንጀል ከሚፈበርክ አቃቤ-ህግ፣ በሙስና ከሚውጠው በላይ የጎረሰ የፍርድ ቤት ዳኛ፣ …በነፃነት የመኖር፣ የማሰብ እና የመናገር መብትህ በእነሱ ፍቃድ የተገኘ የሚመስላቸው የሰፈር ካድሬዎች፣….በእነዚህ የጨቋኝ ስረዓት ጡንቻዎች ሳይደቆሱ የህዝብን ጥያቄ ለመንግስት የሚያደርሱ ብቸኛ ወኪሎች የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ብቻ ናቸው።

አሁን “ምርጫውን 100% አሸነፍኩ…“ እያለ የሚለፍፈው ኢህአዴግ “ያያት ወንድ ሁሉ በአድናቆት ፈገግታ ታጅቦ ‘ቆንጆ…ውብ ፅጌረዳ’ እያለ ሲያቆለጳጵሳት ከቤቷ ያለውን ብቸኛ የፊት መስታዎት እንደሰበረች ቀበጥባጣ ኮረዳ አይነት ነው። ከተወሰነ ግዜ በኋላ በጠወለገ ውበቷ የለበጣ ሳቅ ሲስቅቧት እሷ ግን በደስታ የምትስቅ፣ ባገጠጠው ፈገግታዋ ሲሳለቁ፣ መልሳ የምታገጥ፣ …. በመጨረሻም ሁሉም ሲሰለቿትና ሲያገሏት አስቀያሚነቷን እንደምትረዳ አይነት ኮረዳ…….

አሁን በ100% የሚያስጨፍረው የምርጫ ውጤት ኢህአዴግ’ ስህተቱን ከውድቀቱ እንዲማር ከማድረግ ሌላ ፋይዳ የለውም።

የብሔር ፖለቲካ ጡዘት ከሰውነት እስከ አውሬነት ያደርሳል!

የሌላ ሀገር ዜጋን እየወደድን የሌላ ብሔር ተወላጅን እንጠላለን!

እስኪ አንድ ኢትዮጲያዊን ዝም ብላችሁ ታዘቡት። ወደ ቤተ-እምነት ሲሄድ “የሰው-ልጅ በአምላክ አምሳል የተፈጠረ ነው። ሰዎች እርስ-በእርስ ተዋደዱ፣ ጠላትህን እንደ ራስህ ውደድ፣…ወዘተ” የሚለውን ሃይማኖታዊ አስተምህሮት “አሜን” ይቀበላል። ወደ ትምህርት ቤት ሲሄድ ደግሞ ስለ ሰው ልጆች እኩልነት ይማራል። በሁሉም የትምህርት ደረጃ የታሪክና የሲቪክ መማሪያ መፅሃፍት ውስጥ በጥቁር-አሜሪካዊያን ላይ ስለደረሰው ባርነትና የጉልበት ብዝበዛ፣ በአፓርታይድ አገዛዝ ወቅት በጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን ላይ ስለተፈፀመው የዘር መድሎና ጭቆና፣…ወዘተ በሰፊው ያስተምራሉ። የግል ሆነ የመንግስት ሚዲያ ተቋማት ዘወትር “ዘር-ቀለም ሳንለይል…” እያሉ ዘወትር ይዘምራሉ።

አብዛኛው ኢትዮጲያዊ በተለያዩ የዓለም ሀገራት የቀድሞ ታሪክ ወይም ወቅታዊ ፖለቲካ በሰዎች ላይ ስለሚፈፀም የዘረኝነት መድልዎና መገለል፣ አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና፣ ፖለቲካዊ እስራትና ግድያ፣…ወዘተ በየሚዲያው ይሰማል፣ በየትምህርት ቤቱ ይማራል፣ እርስ-በእርሱ ይወያያል፣ በጋራ ያወግዛል። በጦርነቶች ወይም በሽብር ጥቃቶች በሰዎች ላይ የሞትና አካል ጉዳቶች ሲደርሱ ሰብዓዊ ርህራሄ ይሰማዋል። ከማንም ቀድሞ ለተጎዱ ወገኖች የተሰማውን “ጥልቅ ሃዘን” በይፋ ይገልፃል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ በሀገሪቱ የቀድሞ ታሪክ ወይም በወቅታዊ ፖለቲካ አማካኝነት በዜጎች ላይ ስለተፈፀሙ በደሎች፣ ጭቆናዎች፣ አድልዎች፣ ግድያና እስራቶች ከቤተሰብ ወይም ከቅርብ ወዳጆቹ ጋር በግልፅ ይነጋገራል፥ ይወያያል፣ ይግባባል። በሌሎች ሰዎች ላይ የተፈፀሙ ታሪካዊና ፖለቲካዊ በደሎችና ጭቆናዎች በቤተሰቡ አባላት ወይም በወዳጆቹ ላይ እንዲፈፀም አይሻም።

እስካሁን ድረስ እንደተመለከትነው፣ አብዛኛው ኢትዮጲያዊ ለእሱ ቅርብ ከሆኑት የቤተሰብ አባላት ወይም ወዳጆች እና ሩቅ ካሉት የሌላ ሀገር ዜጎች ጋር ያለው ግንኙነትና አመለካከት በዋናነት በበጎ አመለካከትና በሰብዓዊነት የታነፀ ነው። ነገር ግን፣ ስለ ራሱ ሀገር የቀድሞ ታሪክና ወቅታዊ ፖለቲካ ውይይት ሲጀምር በአንድ ግዜ አቅሉን ይስታል። ስለኢትዮጲያ የቀድሞ ታሪክ ሆነ አሁን ስላለው ፖለቲካዊ ስርዓት የሚደረገው ውይይት ወዲያው “አማራ፣ ኦሮሞ፣ “ትግሬ”፣ ጉራጌ፣ ወላይታ፣ ሱማሌ፣….” እየተባባሉ መደናቆር ይጀመራል።

ታሪካዊ በደልና ጭቆና ወይም ፖለቲካዊ እስራትና ሞት በሌላ ሀገር ዜጋ ወይም በቤተሰባችን አባል ላይ ሲደርስ የነበረን ሰብዓዊነት እዚሁ ለሌላ ብሔር ተወላጅ የሀገራችን ዜጎች ሲሆን ከውስጣችን እንደ ጉም በኖ ይጠፋል። ለውጪ ሀገር ዜጋ የነበረን ሰብዓዊ አመለካከት ለሌላ ብሄር ተወላጅ ሲሆን ወደ ፖለቲካ ይቀየራል።

ለምሳሌ፣ ባለፈው አመት አንድ ወዳጄ “በጎንደር የሚኖሩ የትግራይ ብሔር ተወላጆች ከመኖሪያ ቄያቸው ተፈናቀሉ” በሚል አምርሮ ሲቃወም ነበር። በሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሪፖርት መሰረት በአማራ፣ ኦሮሚያና በደቡብ ክልል ከአራት ወር ባነሰ ግዜ ውስጥ 669 ሰዎች መገደላቸው ስነግረው “እነዚህ ፋብሪካ ለማቃጠል የወጡ ወንጀለኞች ናቸው” አለኝ። ይሄው ሰው ግን፣ ባለፈው በለንደን ከተማ በተፈፀመ የሽብር ጥቃት አንዲት የፓርላማ አባል መገደሏን እንደሰማ ጥቃቱን በማውገዝ ለተጎጂዎችና ለቤተሰቦቻቸው የተሰማውን ጥልቅ ሃዘን ሲገልፅ ማንም አልቀደመውም። ታዲያ ይህ ወዳጄ ለውጪ ሀገር ዜጋ የነበረውን ሰብዓዊ አመለካከት ለሌላ ብሔር ተወላጅ ሲሆን በአንዴ ወደ ፖለቲካ ለምን ቀየረ?

በተመሣሣይ ስለ ሀገራችን የቀድሞ ታሪክና ወቅታዊ ፖለቲካ ሁኔታ ከውጪ ሀገር ዜጎች ጋር መወያያት እየቻልን የሌላ ብሔር ተወላጅ ከሆነ ኢትዮጲያዊ ዜጋ ጋር ግን መግባባት ቀርቶ መደማመጥ አንኳን አይቻልም። ለምሳሌ፣ ባለፈው ሳምንት ከአንድ ኢጣሊያናዊትና ኤርትራዊት ጋር ለመወያያት እድሉ ገጥሞኝ ነበር። ከኢጣላናዊቷ ጋር ስለ አደዋ ጦርነትና አፄ ሚኒሊክ በመግባባት ላይ የተመሰረተ ውይይት አድረገን። በተመሣሣይ፣ ከኤርትራዊቷ ጋር በኤርትራና በኢትዮጲያ ስላለው ፖለቲካዊ ሁኔታ በግልፅ ተወያየን። ወደ ሀገሬ ስመጣ ግን ስለ ኢትዮጲያ የቀድሞ ታሪክ ሆነ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካ በግልፅ መወያያት አይቻልም። ስለ አደዋና አፄ ሚኒሊክ ከኢጣሊያን ዜጋ ጋር መወያያት ከቻልኩ ከአንድ የኦሮሞ ብሔር ተወላጅ ጋር መወያያትና መግባባት የሚሳነኝ ለምንድነው? ከኤርትራዊቷ ጋር ያደረኩትን ግልፅ ውይይት ከአንድ የትግራይ ተወላጅ ጋር ማድረግ የሚከብደኝ ለምንድነው? ከሌላ ሀገር ዜጋ የነበረን ግልፅ ውይይት ከሌላ ብሔር ተወላጅ ጋር ሲሆን በጭፍን ጥላቻ መደናቆር የሚሆነው ለምንድነው?

በአጠቃላይ፣ ከሌላ ሀገር ዜጋ ጋር በግልፅ እየተወያየን ከሌላ ብሔር ተወላጅ ጋር እንኮራረፋለን። ለሌላ ሀገር ዜጋ የነበረን ስብዓዊነት ለሌላ ብሔር ተወላጅ ሲሆን ፖለቲካ ይሆናል። የሌላ ሀገር ዜጋን እየወደድን የሌላ ብሔር ተወላጅን እንጠላለን። በቤተሰባችን አባላት ላይ ቀርቶ በሌላ ሀገር ዜጋ ላይ እንኳን እንዲደርስ የማንፈልገውን መጥፎ ነገር በሌላ ብሔር ተወላጅ ላይ ለማድረስ እንዝታለን። ለመሆኑ ለኢትዮጲያዊ ከሌላ ሀገር ዜጋ እና ከሀገሩ ልጅ ማን ይቀርበዋል?

የ“እኛ” እና “እነሱ” ፖለቲካ፡ ከሰብዓዊነት እስከ አውሬነት

የሰው-ልጅ እርስ-በእርሱ የሚያደርገው ማህበራዊ ግንኙነት እና አንቅስቃሴ በዋናነት “እኛ” እና “እነሱ” በሚል እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። በቋንቋ አጠቃቀማችን እና ትምህርት አሰጣጣችን መሰረት እያንዳንዱ ሰው ራሱን “እኛ” በሚል የቡድን እሳቤ ውስጥ ነው የሚመለከተው። ሌሎችን ደግሞ “እነሱ” በሚል የተፃራሪ ቡድን አባል አድርጎ የመመልከት ዝንባሌ አለ። ከዚህ በተጨማሪ፣ ይህ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለው እሳቤ እንደ ሁኔታ የሚለያይ ነው። ለምሳሌ፣ “እኛ” ኢትዮጲያዊያን ከሆንን “እነሱ” ኢጣሊያዊያን፣ እንግሊዛዊያን፣ ኤርትራዊያን፣…ወዘተ፤ “እኛ” ኦሮሞ ከሆንን “እነሱ” አማራ፣ “ትግሬ”፣ ጉራጌ፣…ወዘተ፤ “እኛ” የአበበ ቤተሰቦች ከሆንን “እነሱ” የጫላ ቤተሰቦች፣ የሃጎስ ቤተሰቦች፣…ወዘተ ሊሆኑ ይችላሉ። በአጠቃላይ፣ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለውን እሳቤ እንደ ሁኔታው በቤተሰብ፣ ብሔርና ሀገር ደረጃ ከፋፍሎ ማየት ይቻላል።

በሦስቱም ደረጃ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለው አመለካከት የሚወሰነው በመካከላችን ካለው ግንኙነት አንፃር ነው። በዚህ መሰረት፣ ለአንድ ኢትዮጲያዊ የኢጣሊያኖችን ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ከባድ ነው። ነገር ግን፣ የሁለቱ ሀገር ዜጎች በኢትዮጲያዊው ማህበራዊ ሕይወትና የዕለት-ከእለት እንቅስቃሴ ላይ ያላቸው ተፅዕኖ ውስን ነው። የኦሮሞዎች ሕይወት ከሌሎች ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ሃሳብና እንቅስቃሴ ጋር የተቆራኘ ስለሆነ አብዛኛው የኦሮሞ ሕዝብ ስለ አማራ፣ ትግራይ ወይም ጉራጌ ብሔር ተወላጆች ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ይፈልጋል። ይሁን እንጂ፣ ሁሉም የኦሮሞ ብሔር ተወላጅ ከማንም በፊት የቤተሰቡንና የቅርብ ወዳጆቹን ሃሳብና እንቅስቃሴ በትክክል ማወቅና መገመት አለበት።

እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ በሕይወቱ ውስጥ ቀጥተኛ ግንኘነትና ተፅዕኖ ስላላቸው ቤተሰቦቹና የቅርብ ወዳጆቹ ሃሳብና እንቅስቃሴ በእርግጠኝነት ማወቅ ይችላል። እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ የቤተሰቡ አባላት ወይም የቅርብ ወዳጆቹ ከሆኑት “እነሱዎች” ጋር በቃላሉ መነጋገርና መግባባት ይችላል። ማህበራዊ ግንኙነቱም በውይይትና ሰብዓዊነት ላይ የተመሰረተ ይሆናል። ነገር ግን፣ እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ ስለ ሌላ ሀገር ዜጎች ሃሳብና እንቅስቃሴ በእርግጠኝነት ማወቅ አይችልም። ይሁን እንጂ፣ የውጪ ሀገር ዜጎች ከእሱ ጋር ያላቸው ግንኙነትና በዕለት-ከእለት ሕይወቱ ውስጥ ያላቸው ተፅዕኖ ውስን ነው። ስለዚህ፣ ሩቅ ያሉ የሌላ ሀገር ዜጎች “እነሱዎች” ጥሩ ሥራና ምግባር እንዳላቸው ይገምታል።

“Edmund Leach” የተባለው ምሁር፣ ቅርብ ባሉት “እነሱዎች” እና ሩቅ ባሉት “እነሱዎች” መካከል ሌላ ሦስተኛ “እነሱዎች” እንዳሉ ይገልፃል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ ብዙውን ግዜ ሰዎች ስለ ከሦስተኛው “እነሱዎች” ጋር ያላቸው ግንኙነት በውይይት ላይ ያልተመሰረተና ለሌሎች ያላቸው አመለካከት ሰብዓዊነት የጎደለው ነው፡-

“But lying in between the remote Heavenly other and the close predictable other there is a third category which arouses quite a different kind of emotion. This is the other which is close at hand but unreliable. If anything in my immediate vicinity is out of my control, that thing becomes a source of fear. This is true of persons as well as objects. If Mr X is someone with whom I cannot communicate, then he is out of my control, and I begin to treat him as a wild animal rather than a fellow human being. He becomes a brute. His presence then generates anxiety, but his Jack of humanity releases me from all moral restraint: the triggered responses which might deter me from violence against my own kind no longer apply.” REITH LECTURES 1967: A Runaway World, Lecture 3: Ourselves and Others: 26 November 1967 – Radio 4

ከውጪ ሀገር ዜጋ ጋር በግልፅ መወያየትና መግባባት እንችላለን። ከእነሱ ጋር መወያየትና መግባባት ባንችል እንኳን የእነሱ ሃሳብና እንቅስቃሴ በእኛ ሕይወት ላይ የሚኖረው ተፅዕኖ ዝቅተኛ ስለሆነ ይህን ያህል አሳሳቢ አይደለም። ሆኖም ግን፣ በአንድ ሀገር ውስጥ አብረን እየኖርን እርስ-በእርስ መነጋገርና መግባባት ከተሳነን፤ የጠበቀ ማህበራዊ፥ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት እያለን አንዳችን የሌላችንን ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ከተሳነን፣ እንደ ሰው ያለን ምክንያታዊ አስተሳሰብ ብቻ ሳይሆን ሰብዓዊ አመለካከታችን ከውስጣችን ይጠፋል። ከቤተሰቦቻችንና ጓደኞቻችን፣ ከጎጥ፣ ቀበሌ፣ ወረዳ፣ ዞንና ክልል ነዋሪዎች ጋራ የነበረን በውይይትና ምክንያታዊ ግንዛቤ ላይ የተመሰረተ አመለካከት፣ እንደ ሰው የነበረው ሰብዓዊነት ለሌላ ክልል ነዋሪዎች ወይም ብሔር ተወላጆች ሲሆን ከውስጣችን ተሟጥጦ ይጠፋል።

የሌላ ሀገር ዜጋን እንደ ሰብዓዊ ፍጡር እያየ፣ የሌላ ብሔር ተወላጅን ግን እንደ ዱር አውሬ አድኖ መግደል ይሻል። በእርግጥ ለአንዳንዶቻችሁ አገላለፁ በጣም የተጋነነ ሊመስላችሁ ይችላል። ነገር ግን፣ የራሱን ዝርያ እንደ አውሬ ወይም ጠላት አድኖ የሚገድል ፍጡር ቢኖር የሰው ልጅ ብቻ ነው። በጣም ውስን በሆኑ አጋጣሚዎች ካልሆነ በስተቀር ሌሎች እንስሳት የሚያድኑትና የሚገድሉት ሌላ የእንስሳት ዝርያን ነው። እንደ “Edmund Leach” አገላለፅ፣ የራሱን ዝርያ እንደ አውሬ ማደንና መግደል የሚሻው የሰው-ልጅ ብቻ ሲሆን ይህም በዋናነት በቃላት ላይ የተመሰረተ የመግባቢያ ቋንቋ በምክንያትነት ይጠቀሳል፡-

“…our propensity to murder is a back-handed consequence of our dependence on verbal communication: we use words in such a way that we come to think that men who behave in different ways are members of different species. In the non-human world whole species function as a unity. Wolves do not kill each other because all wolves behave the same language. If one wolf attacks another wolf, the victim automatically responds with a gesture which compels the aggressor to stop. … The complication in our own case is that if a human victim is to be safe, the attacker and the attacked must not only behave the same language, they must speak the same language, and be familiar with the same code of cultural symbols. And even then each individual can make his own decision about what constitutes ‘the same language’.’’ REITH LECTURES 1967: A Runaway World, Lecture 3: Ourselves and Others: 26 November 1967 – Radio 4

ከላይ በጥቅሱ ውስጥ እንደተገፀው፣ የብሔር ፖለቲካ የአንዱን ወይም የሌላን ብሔር እኩልነት በማረጋገጥ ላይ ብቻ የሚቆም አይደለም። የሰው-ልጅን ምክንያታዊ አስተሳሰብና ሰብዓዊነት ከላዩ ላይ ገፍፎ የሚወስድ፣ የአንዱን ብሔር ሕልውና ለማረጋገጥ በሚል የሌላውን ብሔር ሕልውና እስከማሳጣት የሚደርስ ነው። አጉል ብሔርተኝነት የሰው ልጅን ባህሪ ከሰብዓዊነት ወደ ተራ እንስሳነት ይቀይረዋል። ከሁሉም እንስሳት በተለየ ሰዎችን እንደ የዱር አውሬ እያደነ የሚገድል ጨካኝ ፍጡር ያደርገዋል። በታዝማኒያዎች (Tasmanians) እና በአይሁዶች ላይ የፈፀመው የዘር-ማጥፋት፣ እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ የአፓርቲይድ አገዛዝ በጥቁሮች ላይ የተፈፀመው አድሎና በደል፣… ሁሉም የሌላ ብሔር ተወላጆችን እንደ ሌላ ዓይነት ፍጥረት አድርጎ በብዙሃን አዕምሮ ውስጥ በመሳልና፣ ለታሪካዊና ፖለቲካዊ ችግሮች እነሱን ተጠያቂ በማድረግ የተፈፀሙ ናቸው።

በአንድ ሀገር ውስጥ አብረው እየኖሩ የማይነጋገሩ፣ ከወደፊት የተስፋ ይልቅ የታሪክ ጠባሳዎችን በመዘከር፣ በጋራ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ችግሮቻቸው ዙሪያ ከመወያየት ይልቅ በመፈራራት፣ በአጠቃላይ እርስ-በእርስ ተነጋግሮ ከመተማመን ይልቅ በጥርጣሬ አይን በመተያየት ላይ የተመሰረተው ብሔራዊ አንድነት መጨረሻው እንጥርጥሮስ ነው።

የኢትዮ-ኤርትራ ግንኙነት፡ የዜጎች ፍርሃት ለአምባገነኖች ሕይወት ነው!

1: ሻዕቢያን ፈርቶ ኢትዮጲያን….
ካለፈው ሳምንት ጀምሮ በኒጄር፥ ኒያሜ ከተማ በአፍርካ ሀገሮች የሰብዓዊ መብት አያያዝ ዙሪያ የተለያዩ ሰብሰባዎች እየተካሄዱ ይገኛሉ። በተወሰኑ ሰብሰባዎች ላይ የመታደም እድሉ ገጥሞኝ ነበር። ከእነዚህ ውስጥ የተባበሩት መንግስታት የኤርትራ ልዩ ራፖርተር (UN Special Rapporter on Eritrea) የሆኑት ¨Sheila Keetharuth” ስለሀገሪቱ የሰብዓዊ መብት አያያዝ ሪፖርት ያቀረቡበት ስብሰባ አንዱ ነው። ከዚህ በተጨማሪ፣ የተለያዩ የአፍርካ ሀገራት የተወጣጡ የሰብዓዊ መብት ተከራካሪ ድርጅቶች፣ እንዲሁም አንዳንድ የአውሮፓ ሀገራት መንግስታዊ ድርጅቶች፣ በተለይ የኢጣሊያን መንግስት ጦር ኃይል ተወካዮች በተገኙበት በኤርትራ ስላለው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና የሀገሪቱ ዜጎች የሜዲትራኒያንን ባህር አቋርጠው ወደ አውሮፓ ከመሰደዳቸው ጋር ያለው ግንኙነት ተዳሷል።

ከላይ በተጠቀሱት ስብሰባዎች ላይ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ስለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት በዝርዝር ተገልጿል። በየወሩ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የሀገሪቱ ዜጎች ወደ ኢትዮጲያና ሱዳን፣ እንዲሁም በሊቢያ በኩል ባህር አቋርጠው ወደ አውሮፓ ለመሰደዳቸው በዋናነት የተጠቀሰው የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ግዴታ ነው። በእርግጥ ጉዳዩን ከኤርትራ መንግስት እይታ አንፃር ስንመለከተው፣ የኢሳያስ አፍወርቂ አስተዳደር በተለይ ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በኋላ የሕልውና አደጋ እንደተጋረጠበት መገንዘብ ይቻላል። በመሆኑም፣ በብሔራዊ አገልግሎት አማካኝነት ከፍተኛ ቁጥር ያለው መደበኛና ተጠባባቂ የጦር ኃይል በብዛት አሰልጥኖ ካላዘጋጀ በስተቀር በስልጣን ላይ የመቆየት ዕድሉ የመነመነ ሊባል ይችላል።

ነገር ግን፣ መቀመጫውን ኬኒያ ናይሮቢ ያደረገ የኤርትራ ሰብዓዊ መብት ተከራካሪ ድርጅት መስራችና ኃላፊ የሆነቸው ሩት ክፍሌ በስብሰባው ላይ እንደገለፀችው፣ የኢሳያስ አፈወርቂ መንግስት የሀገሪቱን ወጣቶች እስከ አመስት አመት ድረስ ያለ ምንም ክፍያ ወታደራዊ ሰልጠና እና አገልግሎት እንዲሰጡ በማስገደድ፣ ከባድ የጉልበት ሥራ በማሰራት፣ ፆታዊ ብዝበዛን ጨምሮ የተለያዩ በደሎችና ጭቆናዎች እንደሚፈፅም በመድረኩ ገልፃለች። እንደ እሷ አገላለፅ፣ የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ዓላማ ወጣቶችን ማሸማቀቅና ለመንግስታዊ ስርዓቱ ተገዢ እንዲሆኑ ማድረግ ነው።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በተባበሩት መንግስታት የኤርትራ ልዩ ራፖርተር (UN Special Rapporter on Eritrea) ወ/ሮ ¨Sheila Keetharuth” ስለሀገሪቱ የሰብዓዊ መብት አያያዝ ባቀረቡት ሪፖርት ላይ እንደገለፁት በኢትዮጲያና ኤርትራ መካከል ያለው ሰላም እና ጦርነት ያለየበት የ“No peace” – “No war” ሁኔታ በኤርትራ የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ግዴታ ተግባራዊነት፣ በዚህም አማካኝነት በሀገሪቱ ዜጎች ላይ ለሚፈፀመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና ይህን ተከትሎ ለሚከሰተው ስደት በዋና ምክንያትነት ጠቅሰዋል። (የራፖርተሯን ሪፖርት በከፊል በፌስቡክ ገፄ ላይ ከለጠፍኩት የቪዲዮ ምስል መመልከት ይቻላል)።

በአጠቃላይ፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና አስከፊ ስደት በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ ኢትዮጲያን ተጠያቂ የሚያደርግ አቋም በመድረኩ መሪዎችና ተሳታፊዎች በግልፅ ተንፀባርቋል። ነገር ግን፣ የኤርትራ መንግስት በኤርትራዊያን ላይ ለሚፈፀም የሰብዓዊ መብት ጥስት ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ መሞከር በራሱ የመድረኩ መሪዎችና ተሳታፊዎች ስለ ሁለቱ ሀገራት ታሪክ እና መንግስታት ያላቸው ግንዛቤ ውስን መሆኑን ያሳያል። ከዚህ በተጨማሪ፣ በተጠቀሱት መድረኮች ላይ ኢትዮጲያን እንደ ሀገር፤ የሀገሪቱን ሕዝብና መንግስት ወክሎ ሃሳብና አስተያየት የሚሰጥ አንድም ሰው አለመኖሩ ያበሳጫል።

በእርግጥ በቦታው ብዙ ኢትዮጲያዊን የነበሩ ቢሆኑም በስብሰባው ላይ የተገኙት መንግስታዊ ያልሆኑ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችን ወክለው ስለሆነ በጉዳዩ ላይ የራሳቸውን ሃሳብና አስተያየት ከመስጠት ተቆጥበዋል። በተመሣሣይ፣ እኔም በቦታው የተገኘሁት በአንድ የውጪ ድርጅት ተጋብዤ ነው። ነገር ግን፣ ለኤርትራ መንግስት ጥፋት ኢትዮጲያ እንደ ሀገር ተጠያቂ ስትደረግ፣ ሌላው ቢቀር የሀገሪቷ መልካም ገፅታ በይፋ ጥላሸት ሲቀባ እየተመለከትኩ በዝምታ ማለፍ አልችልም።

በመሰረቱ፣ በአምባገነኖች ዘንድ ካልሆነ በስተቀር ሀገር እና መንግስት የተለያዩ ናቸው። የኤርትራ መንግስት በራሱ በዘጎቹ ላይ የሚፈፅመውን አሰቃቂ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እቃወማለሁ። ሆኖም ግን፣ ለችግሩ ብቸኛው ተጠያቂ አካል ራሱ የኤርትራ መንግስት ነው። ለተጠቀሰው የኤርትራ ችግር እንኳን ኢትዮጲያ እንደ ሀገር ተጠያቂ ልትሆን ይቅርና አምባገነኑ የኢህአዴግ መንግስት እንኳን ተጠያቂ ሊደረግ አይገባም። በአጠቃላይ፣ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ፣ ለኤርትራ ችግር ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ የታየው ዝንባሌ “አህያውን ፈርቶ ዳውላውን…” የሚሉት ነው። 

2፡ የዜጎች ፍርሃት ለአምባገነኖች ሕይወት ነው!

ከላይ በተጠቀሰው መልኩ፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ የተሞከረበት አግባብ የሁለቱን ሀገራት መንግስታት መሰረታዊ ባህሪ ጠንቅቆ ካለማወቅ የመጣ ነው። በእርግጥ የሻዕቢያ እና የኢህአዴግ መንግስት “ፀረ-ሰላም፥ ፀረ-ሕዝብ፥ ፀረ-ልማት፣ አሸባሪ፥ አምባገነን፥ አተራማሽ፣…” እየተባባሉ እርስ-በእርሳቸው በጠላትነት ይፈራረጃሉ። ይሁን እንጂ፣ ከምንም በላይ ሁለቱን መንግስታት አንድ የሚያደርጋቸው ፍፁም አምባገነን መሆናቸው ነው።

የኤርትራ መንግስት የብሔራዊ አገልግሎትን (National Service) ተግባራዊ የሚያደርገው ከኢትዮጲያ መንግስት ሊቃጣበት የሚችለውን ወረራና ጥቃት ለመከላከል እንደሆነ ይገልፃል። ነገር ግን፣ ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው፣ ይህ ፕሮግራም የሀገሪቱን ወጣቶች ለማሸማቀቅና ለመንግስታዊ ስርዓቱ ተገዢ እንዲሆኑ የማድረግ ዓላማ ያለው ነው። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ኤርትራን ዋና ፀብ አጫሪና በሀገሪቱ ለሚስተዋሉ ማናቸውም የፖለቲካ አለመረጋጋቶች በተጠያቂ ያደርጋል። የኤርትራ መንግስት ከኢትዮጲያ ጋር ያለውን ግንኙነት በሀገሪቱ ዜጎች ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ለመፈፀም እንደሚጠቀመው ሁሉ፣ የኢትዮጲያም መንግስት “ከኤርትራ ጋር ተመሳጥራችኋል” በሚል የተቃዋሚ የፖለቲካ መሪዎችን ይወነጅላል፥ ያስራል፥ ያሰቃያል።

ሁለቱም መንግስታት በዜጎቻቸው ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ለመፈፀም ከሌላኛው ወገን የተደቀነበትን የደህንነት ስጋት በምክንያትነት ይጠቅሳሉ። ነገር ግን፣ የሀገር ደህንነት በምንም አግባብ ቢሆን የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ለመገደብ ሆነ ለመጠስ ምክንያት ሊሆን አይችልም።

ነገር ግን፣ ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ከኢትዮጲያ ጋር ያለው ግንኙነት በምክንያትነት ተጠቅሷል። በተለይ ከኢትዮጲያ መንግስት የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት የዜጎቹን መብትና ነፃነት ለመገደብ እንደ ምክንያት በመጠቀም ላይ ይገኛል። በተመሣሣይ፣ የኢትዮጲያ መንግስት በተለያዩ አጋጣሚዎች በሀገሪቱ ለሚከሰቱ የፖለቲካ አለመረጋጋቶች የኤርትራን መንግስት ተጠያቂ ሲያደርግ ይስተዋላል። በዚህም ከኤርትራ መንግስት የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት መነሻ በማድረግ የራሱን ዜጎች መብት እና ነፃነት ለመገደብ ሲጠቀምበት ይስተዋላል።

የሁለቱ ሀገራት መንግስታት አንዱ በሌላው ላይ የጋረጠውን የደህንነት ስጋት የዜጎቻቸውን መብትና ነፃነት ለመገደብና ለመጣስ ለምን ይጠቀማሉ? የዚህ መሰረታዊ ምክንያት አምባገነን መንግስታት የሀገር ሰላምና ድህንነት ምክንያት በማድረግ ዜጎችን ለማስፈራራት እንደሆነ ይገልፃል። ቆፈን ውስጥ መክተት ስለሚሹ እን በማስፈን ነው። እንደ ሎሬት “Wole Soyinka” አገላለፅ፣ ይህ በአብዛኞቹ የአፍሪካ አምባገነን መንግስታት ዘንድ የሚስተዋል ስልት እንደሆነ ይገልፃል።

“…under the burgeoning trade of dictatorship and governance through a forced diet of fear, most especially on the African continent – in common parlance, the fear of ‘the midnight knock’. Arbitrary detentions. Disappearances. Torture as the rule rather than the exception. … [Its purpose] to instil fear into the populace by deliberately flouting the most elementary principles of justice.” REITH LECTURES 2004: Climate of Fear, Wole Soyinka Lecture 1: The Changing Mask of Fear, 7 April 2004

አምባገነኖች የሀገርና ሕዝብን ደህንነት ለማስከበር በሚል ሰበብ በዜጎች ላይ የፍርሃትና ስጋት ድባብ የሚፈጥሩት ለሌላ ሳይሆን መንግስታዊ ስርዓቱን ለማስቀጠል ነው። በዚህ ረገድ፣ “Wole Soyinka” ሀገሩ ናይጄሪያ ከእንግሊዝ ነፃ በወጣች ማግስት ወደ ስልጣን የመጡት አምባገነን መሪዎች በቅኝ-አገዛዝ ወቅት እንኳን ባልታየ መልኩ መላ ሀገሪቱን በፍርሃት በማራድ እንዴት በስልጣን መቆየት እንደቻሉ በማሳያነት ይጠቅሳል፡-

“…The entire nation was deeply traumatized. …While that regime lasted, there was no question about it – for the first time in the brief history of her independence, the Nigerian nation, near uniformly, was inducted into a palpable intimacy with fear, an experience that was never undergone even in the most brutal season of the colonial mandate.”  REITH LECTURES 2004: Climate of Fear, Wole Soyinka Lecture 1: The Changing Mask of Fear, 7 April 2004

ከላይ በዝርዝር ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የኤርትራና የኢትዮጲያ መንግስታት አንደኛው በሌላኛው የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት መነሻ በማድረግ የራሱን ዜጎች የሚጨቁንበት ምክንያት ሕዝቡን በማስፈራራት የስልጣን ላይ ለመቆየት ነው። ነገር ግን፣ የሀገር ሰላምና ደህንነት በምንም አግባብ ቢሆን የዜጎችን መብት እና ነፃነት ለመገደብና ለመጣስ በምክንያትነት ሊጠቀስ አይችልም። ለምሳሌ፣ የቀድሞ የእንግሊዝ የሀገር ውስጥ ደህንነት ዳይሬክተር “Eliza Manningham Buller” የሀገር ደህንነት የዜጎችን መብትና ነፃነት ለመገደብ በፍፁም ምክንያት ሊሆን እንደማይችል እንዲህ ትገልፃለች፡-    

“I do not see that liberty and freedom and security are polar opposites. …We must recognise the limits of what any government can do and be deeply cautious of anything that leads to security being seen as the opposite of liberty rather than essential to it. …governments need to practise a foreign policy that, while acknowledging the world as it is, tries to secure freedom for others – and to pursue a domestic policy that protects the liberties we value and which the [enemy] tries to destroy.”  FREEDOM, REITH LECTURER: ELIZA MANNINGHAM-BULLER, 20 September 2011.

በአጠቃላይ፣ በኤርትራዊያን ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ብቸኛው ተጠያቂ የኤርትራ መንግስት ነው። በሀገሪቱ የብሔራዊ አገልግሎት ግዴታ እንዲቀጥል ከማድረግ አንፃር ወይም የአልጄርስ ስምምነትን ባለመቀበሏ ምክንያት እንደ ሀገር ኢትዮጲያን ወይም የኢህአዴግ መንግስትን ተጠያቂ ማድረግ አይቻልም። በእርግጥ የኢህአዴግ መንግስት የአልጄርስ ስምምነት ቢቀበል ወይም ውዝግብ የተነሳባትን ባድመ ለኤርትራ አሳልፎ ለመስጠት ቢስማማ እንኳን የኢሳያስ አፈወርቂ አስተዳደር በዜጎቹ ላይ በሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ሆነ ስደት ላይ በፍፁም ለውጥ ሊመጣ አይችልም። በአጠቃላይ፣ በኢትዮጲያና ኤርትራ መካከል ያለው መሰረታዊ ችግር የድንበር ይገባኛል፣ የጦርነት ወይም ሌላ ዓይነት የደህንነት ስጋት አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሁለት አምባገነን መንግስታት ላለፈው ሩብ ክፍለ ዘመን የራሳቸው ዜጎችን በፍርሃት ቀፈን ቀፍድደው በስልጣን ላይ ለመቆየት ያላሳለሰ ጥረት ማድረጋቸው ነው።

Ethiopia’s Human Rights Commission Admits Protesters Were Killed, but Shifts Blame Away From Government

The Ethiopian government’s Human Rights Commission has declared that 669 people were killed during the uprising of 2016, a figure that is significantly lower than other numbers reported by Human Rights Watch and Amnesty International.

The unveiling of the report took place on April 18 in a parliament that is completely controlled by the government. Addisu Gebregziabher, the head of the Ethiopian Human Rights Commission, read out the commission’s main findings to Ethiopian parliament, which placed the burden of responsibility for the bloodshed largely on opposition groups: “The violence happened because protesters were using guns and security forces had no other options”. Gebregziabher said the “negligence” of security forces was also a contributing factor, albeit a minor one.

Several human rights organizations, however, have reported that it was largely security forces firing on unarmed demonstrators.

Until the movement was subdued in October 2016, when Ethiopia declared a state of emergency, thousands had been demonstrating across Ethiopia. The protests began in April 2014 in Oromia, the largest of nine ethnically federated states, against a plan to expand the territorial limits of Ethiopia’s capital, Addis Ababa, into neighboring Oromia villages and towns. The Oromo people have historically been persecuted by those in power in Ethiopia, and the plan was viewed as yet another encroachment on their rights. Over the following months, the protests expanded into other states, with participants rallying behind broader grievances against the government.

The government responded brutally; according to Amnesty International, at least 800 people were killed, while opposition groups and activists put the figure in the thousands.

The report as told by Gebregziabher blames opposition groups, diaspora-based satellite television stations, particularly Oromo Media Network, and social media for exploiting the prevailing “lack of good governance” in Ethiopia to stir violence.

The long-awaited report of the Human Rights Commission’s investigation is not available on its website; the state-affiliated Fana Broadcasting Corporate did not provide a link to it in their news report either. However, Al Jazeera has embedded a video that shows Gebregziabher’s presentation in parliament. Most of the news reports are based on the summary that was presented for the parliamentarians, which focused largely on the number of people killed and the losses to property.

The news reports did not indicate if the commission’s report addressed torture, arbitrary detention, and poor prison conditions. International organizations like Human Rights Watch, Amnesty International, and Freedom House often point to evidence that shows these issues are rampant in Ethiopia. Similarly, the Ethiopian Human Rights Council, the only independent local human rights organization in the country, has also reported their prevalence.

But concrete information about torture, arbitrary detention, and prison conditions have been elusive in past reports from Ethiopia’s Human Rights Commission.

Seyoum Teshome, who himself spent at least four months in prison during the protest, wrote in response to the report: “God Save Us from Subservient Human Right Commission that intimidates the public”.

A day before the release of the report, Ethiopian officials rejected requests by the United Nations and the European Union to send independent investigators to consider the alleged human rights violations. Speaking to BBC Africa, Ethiopian Prime Minister Hailemariam Desalegn said Ethiopia has independent institutions that can do such investigations on their own.

However, a closer look at the chairperson of the Ethiopian Human Rights Commission Addisu Gebregziabher reveals that he has substantial ties to the government and a significant interest in maintaining the status quo. Previously, Gebregziabher held posts in the Ministry of Federal Affairs and was a deputy chair of the Ethiopian National Electoral Board that supervised the May 2015 parliamentary election, which was won by the ruling party, the EPRDF. The opposition complained of irregularities during and in the lead-up to that vote.

Since November 2015, Ethiopia has followed a devastating cycle of protests and repression. The country’s Human Rights Commission published the findings of a similar investigation last June, but in it those responsible for the killings were not held to account, and protests abated only in October 2016 when authorities declared a state of emergency. With Ethiopia’s prisons full of political opponents, the latest report will likely only deepen the impasse if it also fails to address the root causes of the discontent.


Source: Global Voices/Africa News

መንግስትን ፈርቶ ሕዝብን ከሚያስፈራራ “የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን” ይሰውረን!

የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረበው ሪፖርት “ከሰኔ 2008 ዓ.ም እስከ መስከረም 2009 ዓ.ም መጨረሻ ድረስ በነበሩት ወራት በኦሮሚያ፣ አማራና በደቡብ ብሔር ብሄረሰቦች እና ሕዝቦች ክልሎች ተፈጥረዋል ባላቸው ሁከትና ብጥብጥ 669 ሰዎች ሕይወት ጠፍቷል፣ 1018 ሰዎች ላይ የተለያዩ የአካል ጉዳቶች ደርሶባቸዋል፣ በብዙ ሺህዎች የሚቆጠሩ ደግሞ ከቀያቸው ተፈናቅለዋል” ብሏል።

እስኪ ከላይ የቀረበውን ሪፖርት ከኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር ፪፻፲/፲፱፻፺፪ ዓ.ም. አንፃር እንመልከተው። የኮሚሽኑ ሥልጣንና ተግባር በሚወስነው አንቀፅ ፮. ስር፤ “በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት ውስጥ የተደነገጉት ሰብአዊ መብቶች በማንኛውም ዜጋ፣ በመንግሥት አካላት፣ በፖለቲካ ድርጅቶች፣ በሌሎች ማኅበራት እንዲሁም በባለሥልጣኖቻቸው መከበራቸውን ማረጋገጥ፣ በመንግሥት የሚወጡ ሕጎች፣ ደንቦች፣ መመሪያዎች፣ እንዲሁም ትዕዛዞች በሕገ መንግሥቱ ከተረጋገጡ የዜጎች ሰብአዊ መብቶች ጋር የማይቃረኑ መሆናቸውን ማረጋገጥ፣ የሰብአዊ መብት መጣስ ቅሬታዎች ሲቀርቡለት ወይም በራሱ አነሳሽነት ምርመራ ማካሔድ” የሚሉት ተጠቅሰዋል።
በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት ምዕራፍ ሦስት፥ ክፍል አንድ ስር ከተዘረዘሩት “ሰብአዊ መብቶች” ውስጥ የተወሰኑትን ስንመልከት፤ አንቀፅ 14፡- “ማንኛውም ሰው ሰብዓዊ በመሆኑ የማይደፈርና የማይገሰስ በሕይወት የመኖር፥ የአካል ደህንነትና የነፃነት መብት አለው”፣ አንቀፅ 15፡- “ማንኛውም ሰው በሕይወት የመኖር መብት አለው። ማንኛውም ሰው በሕግ በተደነገገ ከባድ የወንጀል ቅጣት ካልሆነ በስተቀር ሕይወቱን አያጣም”፣ አንቀፅ 16፡- “ማንኛውም ሰው በአካሉ ላይ ጉዳት እንዳይደርስበት የመጠበቅ መብት አለው”፣ እንዲሁም አንቀፅ 17፡- “በሕግ ከተደነገገው ሥርዓት ውጪ ማንኛውም ሰው ነፃነቱን አያጣም” የሚሉትን እናገኛለን።

ከላይ በኮሚሽኑ ሪፖርት እንደተገለፀው፣ በአራት ወራት ውስጥ ብቻ በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች በሕግ ከተደነገገው አግባብ ውጪ 669 ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተዋል፣ 1018 ሰዎች የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፣ ብዙ ሺህ ሰዎች ደግሞ በነፃነት የመኖር መብታቸውን ተገፍፈዋል። በዚህ መሰረት፣ በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 14፥ 15፥ 16 እና 17 ላይ የተደነገጉት ሰብአዊ መብቶች ተጥሰዋል። በአዋጅ ቁጥር ፪፻፲/፲፱፻፺፪ ዓ.ም. መሰረት የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሥልጣንና ተግባር እነዚህ “ሰብአዊ መብቶች መከበራቸውን ማረጋገጥ” ነው። ኮሚሽነሩ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረቡት ሪፖርት በብዙ ሺህ የሀገሪቱ ዜጎች ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት መፈፀሙን በይፋ አረጋግጠዋል።

በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 14፥ 15፥ 16 እና 17 ስር የተደነገጉት ሰብዓዊ መብቶች የሚጀምሩት “ማንኛውም ሰው…” በሚለው ሐረግ ነው። ምክንያቱም፣ የሀገሪቱ ዜጎች በጅምላ አንዱ ወይም ሌላ ተብለው ከመፈረጃቸው በፊት ሰብዓዊ ፍጡራን ናቸው። በመሆኑም፣ ሁሉም የማይደፈርና የማይገሰስ በሕይወት የመኖር፥ የአካል ደህንነትና የነፃነት መብት አላቸው። ስለዚህ፣ የመብት ጥሰቱን የተፈፀመው በግለሰብ ሆነ በመንግሥት አካላት፣ በፖለቲካ ድርጅት ሆነ በመንግስት ባለሥልጣናት ልዩነት የለውም። በተመሣሣይ፣ ሕይወታቸውን ያጡት፣ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው፣ ወይም ከቀያቸው የተፈናቀሉት ሰዎች፤ አመፅ ጠሪዎች ሆኑ ፀጥታ አስከባሪዎች፣ አርሶ አደሮች ሆኑ ወታደሮች፣ ፖሊሶች ሆኑ ፖለቲከኞች፣…ወዘተ ልዩነት የለውም። ነገር ግን፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያቀረበውን ሪፖርት በዝርዝር ከተመለከትነው ከዚህ የሕገ መንግስት መርህ እና በአዋጅ ከተሰጠው ሥልጣንና ኃላፊነት ጋር አብሮ የሚሄድ አይደለም።

ለዚህ ደግሞ በሪፖርቱ ውስጥ የተካተቱትን አንዳንድ ዓ.ነገሮች በማሳያነት መጥቀስ ይቻላል። ለምሳሌ፣ ኮሚሽኑ በሪፖርቱ “የሁከቱ መንስዔ በአብዛኛው የመልካም አስተዳደር እጦት እና ምጣኔ ሃብታዊ (ኢኮኖሚያዊ) ችግር መሆናቸውን ገልጿል። እነዚህን መንስዔዎች ሕጋዊና ሕገ ወጥ የፖለቲካ ኃይሎች አባብሰዋቸዋል” ብሏል። በተለይ በኦሮሚያ የተከሰተውን አስመልክቶ ደግሞ “በክልሉ የተፈጠረውን አለመረጋጋትና ተቃውሞን የመሩ በመንግስትም በአሸባሪነት የተፈረጁ የፖለቲካ ድርጅቶች በሕግ መጠየቅ እንዳለባቸው” አሳስቧል። በሌላ በኩል ደግሞ “የተፈጠረውን ሁከት ለመግታት የፀጥታ ኃይሎች በአንዳንድ ስፍራዎች ሕጋዊና ተመጣጣኝ ኃይል ተጠቅመዋል፣ በሌሎች ደግሞ ተቃራኒው እንደተፈፀመ” በሪፖርቱ አስረድቷል።

ከላይ እንደተገለፀው፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረበው ሪፖርት በፀጥታ ኃይሎች የተወሰደውን እርምጃ በከፊል “ሕጋዊና ተመጣጣኝ” እንደነበረ ገልጿል። በሕግ ከተደነገገው አግባብ ውጪ 669 ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተው፣ 1018 ሰዎች የአካል ጉዳት ደርሶባቸው፣ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች በነፃነት የመኖር መብታቸው ተገፍፎ፣ በዚህ ምክንያት በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 14፥ 15፥ 16 እና 17 ላይ የተደነገጉት ሰብአዊ መብቶች ላይ ጥሰት ተፈፅሞ ሳለ፣ በማንኛውም አግባብ ቢሆን የመንግስት እርምጃ “ሕጋዊና ተመጣጣኝ ነበር” ሊባል አይችልም።

ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- እነዚህ ሁሉ ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተው፣ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው እና ከቀያቸው ተፈናቅለው መንግስት በሕገ መንግስቱ የተጣለበትን ድርሻና ኃላፊነት በአግባቡ ተወጥቷል ማለት አይቻልም። በሕገ መንግስቱ የተደነገጉ ሰብዓዊ መብቶችን ከማክበርና ማስከበር አንፃር እንደ መንግስት የሚጠበቅበትን ሚና በአግባቡ አልተወጣም። ሁለተኛ፡- በማቋቋሚያ አዋጁ ላይ በግልፅ እንደተጠቀሰው፣ የኮሚሽኑ መሰረታዊ ዓላማ “የሕዝቡ ሰብዓዊ መብቶች እንዳይጣሱ መጠበቅ፣ መብቶች ሳይሸራረፉ ሥራ ላይ እንዲውሉ እና ተጥሰው ሲገኙ አስፈላጊው እርምጃ እንዲወሰድ ማድረግ ነው።” ነገር ግን፣ በሪፖርቱ እንደተጠቀሰው ስለ መንግስት እርምጃ ሕጋዊነትና ተመጣጣኝነት የመከራከሪያ ሃሳብ ማቅረብ ከሕገ መንግስቱ መርሆች እና በአዋጅ ከተሰጠው ሥልጣንና ኃላፊነት ውጪ ነው።

በመቀጠል “የሁከቱ መንስዔ በአብዛኛው የመልካም አስተዳደር እጦት እና ምጣኔ ሃብታዊ ችግር ነው” የሚለውን እንመልከት። በመሰረቱ፣ የችግሩ ዋና መንስዔ የመልካም አስተዳደር እጦት ከሆነ፣ ከሁሉም በፊት ተጠያቂ መሆን ያለበት አካል የመንግስት አስተዳደርና አገልግሎት አሰጣጥ ሥርዓት ነው። በሁለተኝነት የተጠቀሰው “ምጣኔ ሃብታዊ ችግር” ደግሞ በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 40፥ 41፥ 43 እና 44 ላይ የተደነገጉት ዴሞክራሲያዊ መብቶች አለመከበራቸውን ይጠቁማል። ስለዚህ፣ በተጠቀሱት አከባቢዎች ሁከትና አለመረጋጋት የተከሰተው የመንግስት አካላት ከሕብረተሰቡ ለሚነሳው የእኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ተገቢ የሆነ ምላሽ ባለመስጠታቸው እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል።

በዚህ መሰረት፣ ለችግሩ በመንስዔነት ለተጠቀሱት ችግሮች በቅድሚያ ተጠያቂ መሆን ያለባቸው በየደረጃው ያሉ የፌደራልና የክልል መንግስት አካላት ናቸው። ነገር ግን፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በዋናነት ተጠያቂ ያደረገው የችግሩ መንስዔ የሆነውን የመንግስት አስተዳደራዊ ሥርዓት ሳይሆን “ችግሩን አባብሰዋል” ያላቸውን የፖለቲካ ኃይሎች ነው። ኮሚሽኑ የኢህአዳግ መንግስትን ግንባር ቀደም ተጠያቂ አለማድረጉ በአዋጅ የተሰጠውን ሥልጣንና ኃላፊነት በአግባቡ መወጣት አለመቻሉን ያሳያል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ “ችግሩን አባብሰዋል” በማለት በሪፖርቱ የጠቀሳቸው የፖለቲካ ኃይሎች ኮሚሽኑ በአዋጅ ከተሰጠው ሥልጣን ውጪ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን በግለፅ ያሳያል። ምክንያቱም፣ በኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ መሰረት ኮሚሽኑ የሚከተለው “የሥልጣን ገደብ” አለበት፡-

“ኮሚሽኑ በም/ቤቱ ወይም በፌዴሬሽን ም/ቤት ወይም በክልል ም/ቤቶች ወይም በማንኛውም ፍ/ቤት በየትኛውም ደረጃ በመታየት ላይ ካሉ ጉዳዮች በስተቀር የሰብአዊ መብት መጣስን አስመልክቶ በማንኛውም ሰው ላይ የሚቀርቡ አቤቱታዎችን ሁሉ ተቀብሎ የመመርመር ሙሉ ሥልጣን ይኖረዋል፡፡” የኢትዮጵያ የሰብአዊ መብት ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር ፪፻፲/፲፱፻፪

በአዋጁ መሰረት ኮሚሽኑ በማንኛውም ፍ/ቤት በየትኛውም ደረጃ በመታየት ላይ ያሉ ጉዳዮችን የመመርመር ሥልጣን የለውም። ኮሚሽኑ ግን ገና ጉዳያቸው በፍርድ ቤት እየታየ ያሉ የተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅት አመራሮችንና የሚዲያ ተቋማትን “በአባባሽነት እና በአመፅ ጠሪነት” ፈርጇቸዋል

በአጠቃላይ፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን የመልካም አስተዳደር እጦት እና ምጣኔ ሃብታዊ ችግርን ለሁከቱ በዋና መንስዔነት ጠቅሶ መልካም አስተዳደርንና የዜጎች እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ የተሳነውን መንግስታዊ ሥርዓት ተጠያቂ ማድረግ ተስኖታል። በሕግ ከተደነገገው አግባብ ውጪ 669 ሰዎች ሕይወታቸውን ተገድለው፣ 1018 ሰዎች የአካል ጉዳት ደርሶባቸው፣ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች በነፃነት የመኖር መብታቸው ተገፍፎ፣ በዚህም የሰብዓዊ መብት ጥሰት ተፈፅሞ እያለ፣ በሕግ በተሰጠው ስልጣን መሰረት መንግስት አስፈላጊውን የማስተካከያ እርምጃ እንዲወሰድ በማድረግ ለሰብዓዊ መብት ከመከራከር ይልቅ ለመንግስትን ሥራና ተግባር ጥብቅና መቆሙ በጣም ያሳዝናል። በአዋጅ በተሰጠው ሥልጣንና ተግባር መሰረት መንግስትን ተጠያቂ ማድረግ የተሳነው ኮሚሽን ተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶችንና የሚዲያ ተቋማትን ተጠያቂ ለማድረግ ሲሆን ግን የሥልጣን ገደቡን ይጥሳል። ለመንግስት ሲሆን በአዋጅ የተሰጠውን ሥልጣን የማይተገብር፣ ለሌሎች ሲሆን በአዋጅ ከተሰጠው ሥልጣን ውጪ ከሚያጣጥር ተቋም ይሰውረን ከማለት ሌላ ምን ይባላል?