Category Archives: Politics

ኢህአዴግ እና ፀጉራም ውሻ አንድ ናቸው!

በአንድ ወቅት የመንግስት ኮሚኒኬሽን ጉዳዮች ፅ/ቤት ኃላፊ የነበረ ሰው የፌስቡክ ጓደኛዬ ነበር። ፅኁፎቼን በደንብ ይከታተላል። ከፌስቡክ ይልቅ በድረገፅ ላይ በማወጣቸው የትንታኔ ፅሁፎች ላይ እንዳተኩር ይመክረኛል። ታዲያ አንድ ቀን አዲስ አበባ ስትመጣ እንድደውልለት ጠየቀኝ። እኔም አንድ ቀን አዲስ አበባ፥ ቦሌ አከባቢ ከሚገኝ ካፌ ቁጭ ብዬ ደወልኩለት። ልክ ስልኩን እንዳነሳ “የት ነህ?” አለኝና ያለሁበትን ነገርኩት። ከአስር ደቂቃ በኋላ ከነበርኩበት ካፌ መጣና መኪያቶ አዘዘ። ጋጋታ የለ፥ ግርግር የለ… ብቻ ብዙ አመት እንደሚተዋወቁ ጓደኞች ተጨዋወትን።

በጨዋታችን መሃል አንድ በጣም የሚያስቅ ነገር ነገረኝ። “እኔ የኢትዮጲያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት (ኢብኮ – EBC) የቦርድ ሰብሳቢ ነኝ። ነገር ግን፣ አንድም ቀን ኢብኮን ተመልክቼ አላውቅም። እኔ የማልመለከተውን የቴሌቪዥን ጣቢያ ሕዝብ እንዲመለከተው መጠበቅ አግባብ አይደለም” አለኝ። የሰውዬው ግልፅነትና አነጋገር እስካሁን ድረስ ያስቀኛል። ቀጠለና ደግሞ ከአንድ ቀን በፊት ያወጣሁትን “ኢህአዴግ አፍን ይዞ ከኋላ መምታት ለማፈንዳት” የሚለውን ፅሁፍ እንዳነበበውና ሃሳቡ እንደተመቸው ነገርኝ። “አየህ…እንዳንተ ያሉ ፀሃፊዎች ያስፈልጉናል” ሲለኝ “እኔ’ኮ የምፅፈው በከፍተኛ ፍርሃት ውስጥ ሆኜ ነው” አልኩት። “አዎ…ይገባኛል! ነገር ግን፣ ሰው ሃሳብና አመለካከቱን ለመግለፅ መፍራት የለበትም” አለኝ። በእርግጥ የተናገረው ነገር ትክክል ነው። እኔም የፈራሁት ነገር አልቀረልኝም።

ከላይ ከገለፅኩት አጋጣሚ ሁለት ነገሮችን ለመረዳት ያስችለናል አንደኛ፡- የኢህአዴግ ከፍተኛ ባለስልጣናት በመንግስት ሚዲያዎች ከእውነት የራቀ መረጃ እንደሚቀርብ በደንብ ያውቃሉ። ሁለተኛ፡- በተጨባጭ መረጃ ላይ ተመስርተው የሚናገሩና የሚፅፉ ጋዜጠኞችና ጦማሪያን ያለ አግባብ ለእስራት፥ እንግልትና ስደት እየተዳረጉ እንደሆነ ጠንቅቀው ያውቃሉ። በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ ባለስልጣናት ከመንግስት ሚዲያዎች እውነተኛ መረጃ መስማት ይፈልጋሉ። ነገር ግን፣ እውነትን መናገር ስለሚፈሩ በቃላትና በቁጥር የታጨቀ የውሸት ፕሮፓጋንዳ ይነዛሉ። በተመሳሳይ፣ በተጨባጭ መረጃ ላይ የተመሰረተ ዘገባና ትንታኔ የሚያቀርቡ የግል ጋዜጠኞችና ጦማሪያን እንዲኖሩ ይሻሉ። ነገር ግን፣ እውነቱን መስማት ስለሚፈሩ ስለ እውነት የሚናገርና የሚፅፍ ጋዜጠኛና ጦማሪን እያሳደዱ በሽብርተኝነት ወንጀል ይከሳሉ።

ይሁን እንጂ፣ በመንግስት የሚዲያ አውታሮች የቀረበው ዘገባ ሳይውል፥ ሳያድር በማህበራዊ ሚዲያዎች አማካኝነት በውስጡ የታጨቀው ውሸትና ግነት ይጋለጥና ፕሮፓጋንዳው እርቃኑን ይቀራል። ስለዚህ፣ የኢትዮጲያ ሕዝብ ኢህአዴግ የደበቀውን እውነት ሆነ የተናገረውን ውሸት ወዲያው ለይቶ ያውቀዋል። በዚህ ምክንያት፣ የኢህአዴግ መንግስት በሕዝብ ዘንድ ያለው ተዓማኒነትና ተቀባይነት ከቀን ወደ ቀን እየተመናመነ መጥቷል። ለምሳሌ፣ እ.አ.አ. በ1989 ዓ.ም በምስራቅ አውሮፓ የኮሚኒዝም ስርዓት እንዳልነበር ሆኖ ሲወድቅ የመጨረሻ እስትንፋሱ የነበረው የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ላይ ነበር። “’ፀጉራም ውሻ አለ’ እያሉት ይሞታል” እንደሚባለው፣ አምባገነን መንግስትም በቴሌቪዥን “ሰላም፥ ልማትና ዴሞክራሲ” እያለ ይሞታል።

የኢህአዴግ መንግስት ልክ እንደ ፀጉራም ውሻ ውስጡ ተበልቶ አልቋል። በእርግጥ ውሻ የሚሞተው የሰውነት አካላቱ በበሽታ ስለተጠቃ ነው። መንግስት ደግሞ የሚሞተው በሕዝብ ዘንድ ያለው ተዓማኒነትና ተቀባይነት ተመናምኖ ሲልቅ ነው። ምክንያቱም፣ አንድ መንግስት ሀገርና ሕዝብ መምራት የሚችለው በብዙሃኑ አስተያየት/አመለካከት (public opinion) አመካኝነት ነው። የኢህአዴግ መንግስት ውሸት እየተነገረ እውነትን ለመደበቅ የሚያደርገው ጥረት በብዙሃኑ አመለካከት ተፅዕኖ ማሳረፍ ተስኖታል። አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ የኢህአዴግ መንግስት ውሸት ሲናገር ሰሚ አያገኝም፣ እውነት ቢናገር እንኳን የሚያምነው አጥቷል። በመሆኑም፣ የኢህአዴግ መንግስት በቴሌቪዥን “አለሁ” እያለ እንደ ፀጉራም ውሻ ከመሞቱ በፊት መሰረታዊ ችግሩ በግልፅ ሊነገረው ይገባል። በዚህ መሰረት፣ ከሃሳብና የአመለካከት ነፃነት ጋር በተያያዘ “የኢህአዴግ መንግስት መሰረታዊ ችግር ምንድነው?” ለሚለው ጥያቄ በሚከተሉት ሁለት መርሆች ላይ ተንተርሼ ችግሩን ለማስረዳት እሞክራለሁ። 

1ኛ፡- የሃሳብ/መረጃ ትክክለኝነት ከእውነትነቱ ተነጥሎ አይታይም!

የኢህአዴግ መንግስት በሚዲያ ሕጉ አማካኝነት በግል የሚዲያ ተቋማት ላይ ጥብቅ ቁጥጥር የሚያደርገው፣ በፀረ-ሽብርተኝነት ሕጉ የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን፣ ጦማሪያንና የመብት ተሟጋቾችን ለእስር፣ ስደትና እንግልት የሚዳርግበት ዋና ምክንያት የተሳሳተ ሃሳብና መረጃ ወደ ሕዝቡ በማድረስ አመፅና ብጥብጥ ያስነሳሉ በሚል ነው። ይሁን እንጂ፣ የሃሳብና መረጃ ትክክለኝነት ከእውነትነቱ ተለይቶ አይታይም። ምክንያቱም፣ ሕዝብ ከተለያዩ ወገኖች የሚቀርብለትን ሃሳብና መረጃ ዝም ብሎ ተቀብሎ ተግባራዊ አያደርግም። ይህን ፅንሰ-ሃሳብ “John Stuart Mill” እንዲህ ሲል ይገልፀዋል፡-

“The truth of an opinion is part of its utility. If we would know whether or not it is desirable that a proposition should be believed, is it possible to exclude the consideration of whether or not it is true? You do not find those who are on the side of received opinions handling the question of utility as if it could be completely abstracted from that of truth.” On Liberty፡ Ch. 2. Of the Liberty of Thought and Discussion፣ Page 18

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ የአንድ መረጃ ተቀባይነት ከትክክለኝነቱ፣ ትክክለኝነቱ ደግሞ ከእውነትነቱ ተነጥሎ ሊታይ አይችልም። ሕዝቡ ከማንኛውም ወገን የቀረበለትን መረጃ ተቀብሎ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ከመጀመሩ በፊት በቅድሚያ የመረጃውን ትክክለኝነት ወይም እውነትነት ያረጋግጣል። ተቃዋሚዎች፥ የግል ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን ሆኑ የመብት ተሟጋቾች ያቀረቡት ሃሳብና መረጃ በብዙሃኑ ዘንድ ተቀባይነት የሚያገኘው ትክክልና ጠቃሚ ስለሆነ ነው። ስለዚህ፣ የኢህአዴግ መንግስት ያለው ብቸኛ አማራጭ እውነታውን ተቀብሎ ሥራና አሰራሩን ማሻሻል ነው። ከዚህ በተቃራኒ፣ ውሸትና ግነት የበዛበት ሃሳብና መረጃ በማቅረብ ሕዝቡን ለማሳመን መሞከር ግን ሞኝነት ነው። የኢህአዴግ መንግስት ስህተት መስራቱ ሳያንስ ስህተቱን ለመሸፈን የተሳሳተ ወይም የተጋነነ ሃሳብና መረጃ ማቅረቡ “ሞኝን እባብ ሁለቴ ይነክሰዋል” እንደሚባለው ዓይነት ነው። በአጠቃላይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ግልፅነትና ተጠያቂነት በጎደለው ሥራና አሰራሩ ሕዝቡን ማማረሩ ሳያንስ በተጨባጭ የሚያውቀውን እውነት በሃሰት ፕሮፓጋንዳ ለመደበቅ መሞከሩ የባሰ ተዓማኒነትና ተቀባይነት ያሳጣዋል።

2ኛ፡- ለብቻ የተናገሩት እውነት እንደ ውሸት ይቆጠራል

ከላይ 1ኛ ላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት የተሳሳተ ሃሳብና መረጃ በማቅረብ አመፅና ብጥብጥ ያስነሳሉ በሚል ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎችና ጋዜጠኞች ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ያደርጋል። ለምሳሌ፣ የፀረ-ሽብር አዋጁ ከወጣ በኋላ ባሉት አምስት አመታት ውስጥ ብቻ አስር ጋዜጠኞች ሲታሰሩ 57 ደግሞ ሀገር ለቅቀው ተሰድደዋል። በዚህ ምክንያት፣ አሁን ላይ የኢህአዴግ መንግስት ብቻውን በማውራት ላይ ይገኛል። በሀገር ውስጥ ካሉ የግል ሚዲያ ተቋማት አብዛኞቹ የመንግስት ደጋፊዎች ሲሆኑ የተቀሩት “ከፖለቲካ ነፃ” የሆኑ ናቸው። የኢህአዴግ መንግስት ብቸኛ ተናጋሪ በመሆኑ ውሸት ቀርቶ እውነት ቢናገር አንኳን ተቀባይነት አያገኝም። አድርጎታል። በድጋሜ ወደ “John Stuart Mill” መፅሃፍ በመሄድ የዚህ ምክንያት እንመልከት፡-

“There can be no fair discussion of the question of usefulness when an argument so vital may be employed on one side, but not on the other. And in point of fact, when law or public feeling do not permit the truth of an opinion to be disputed, they are just as little tolerant of a denial of its usefulness. The utmost they allow is an extenuation of its absolute necessity, or of the positive guilt of rejecting it.” On Liberty፡ Ch. 2. Of the Liberty of Thought and Discussion፣ Page 19

በአጠቃላይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ራሱን ብቸኛ ተናጋሪ አድርጎ ማቅረቡ በአንድ እጅ እንደ ማጨብጨብ ሆኖበታል። ምክንያቱም፣ የሕዝብ አመለካከትና አስተያየት የሚቀየረው ከአንድ ወገን ብቻ በሚቀርብ ሃሳብና መረጃ አይደለም። የኢህአዴግ መንግስት ለሕዝቡ የሚያቀርበው ሃሳብና መረጃ ተቀባይነት እንዲያገኝ ከሌላ ተፃራሪ ሃሳብና መረጃ ጋር መጋጨት፥ መፋጨትና እውነትነቱ መረጋገጥ አለበት። በመሰረቱ፣ ሃሰት ወይም ውሸት በሌለበት እውነት ትርጉም የለውም፣ ወይም መጥፎነት በሌለበት ጥሩነትን ማድነቅ አይቻልም። የኢህአዴግ መንግስት እንደ “EBC” እና “FBC” ባሉ ሚዲያዎች ለሕዝቡ የሚያቀርበው ሃሳቦችና መረጃዎች ተዓማኒነትና ተቀባይነት እንዲያገኙ በ“OMN” እና “ESAT” በመሳሰሉ ሚዲያዎች ከሚለቀቁ ሃሳቦችና መረጃዎች ጋር መጋጨትና መፋጨት አለባቸው። በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት ለራሱ ሲል እንደ “OMN” እና “ESAT” ያሉ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ዋና ስቱዲያቸውን በአዲስ አበባ እንዲያደርጉ ድጋፍና ማበረታታት አለበት። እንዲህ አንደ አሁኑ ብቻውን እያወራ የሚቀጥል ከሆነ ልክ እንደ ምስራቅ አውሮፓ አምባገነን መንግስታት በቴሌቪዥን “አለሁ” እያለ ይወድቃል።  

“የእንካ ግን አትንካ ፖለቲካ!”

የኢ.ፊ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 29 እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ “የአመለካከትና ሃሳብን በነፃ የመያዝና የመግለጽ ነፃነት” እንዳለው ይደነግጋል። በአንቀፅ 30 ደግሞ እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ “የመሰብሰብ፥ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግና አቤቱታን የመግለፅ መብት አለው” ይላል። ነገር ግን፣ ባለፉት አመታት እንደታየው ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁ ጋዜጠኞች፣ ጦማሪያንና የመብት ተሟጋቾች ለእስርና ስደት ተዳርገዋል። በተመሣሣይ፣ ባለፉት አስርና አስራ አምስት አመታት እንደታዘብነው፣ ለተቃውሞ አደባባይ ከወጡ ዜጎች ውስጥ የተወሰኑት በሞት፣ በአካል ጉዳትና በእስራት ምክንያት ወደ ቤታቸው ሳይመለሱ ቀርተዋል።

በ2015 ዓ.ም (እ.አ.አ.) የጋዜጠኞች መብት ተከራካሪ ቡድን (CPJ) ባወጣው ሪፖርት መሠረት ኤርትራ በነፃ ሚዲያ ላይ ጥብቅ ቁጥጥር በማድረግ ረገድ ከዓለም አንደኛ ናት። ለምሳሌ፣ እ.አ.አ. ከ2010 ጀመሮ ባሉት አምስት ዓመታት ውስጥ ብቻ ወደ 10 የሚጠጉ ጋዜጠኞች ስታስር፣ 32 የሚሆኑት ደግሞ ከሀገር ተሰድደዋል። ከኤርትራ ቀጥላ ኢትዮጲያ በሁለተኝነት ትከተላለች። በሪፖርቱ መሰረት፣ ከ2010 ዓ.ም ጀምሮ ለእስር ከተዳረጉት ውስጥ አስር (10) ጋዜጠኞች አሁንም ድረስ በእስር ላይ ይገኛሉ፡፡ 57 ጋዜጠኞች ደግሞ ሀገር ጥለው ተሰድደዋል። በሱማሊያና ደቡብ ሱዳን ያለው ደግሞ ከኤርትራና ኢትዮጲያ ጭራሽ የባሰ ነው። ለምሳሌ፣ በሶማሊያ ከ1992 – 2015 (እ.አ.አ.) ባሉት አመታት ውስጥ 42 ጋዜጠኖች ተገድለዋል። በደቡብ ሱዳን ደግሞ በ2015 ዓ.ም ብቻ 7 ጋዜጠኞች ተገድለዋል።

እንደ ኤርትራ መንግስት ያለ ሕገ-መንግስት ሀገርና ሕዝብን መምራት አንድ ነገር ነው። እንቆቅልሽ የሚሆነው ግን እንደ ኢትዮጲያ ያሉ ሀገራት ስራና አሰራር ነው። በአንድ በኩል የአመለካከትና ሃሳብን በነፃ የመያዝና የመግለጽ ነፃነት እና የመሰብሰብ፥ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግና አቤቱታን የመግለፅ መብት በሕገ-መንግስቱ ዋስትና እንደተሰጠው ይጠቅሳሉ። በሌላ በኩል ደግሞ ሃሳብና አመለካከታቸውን የሚገልፁ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያንና ፀኃፊዎችን፣ እንዲሁም ለተቃውሞ ሰልፍ አደባባይ የወጡ ዜጎችንና የሰልፉ አስተባባሪዎችን ለሞት፥ ስደትና እስር ይዳርጋሉ። እንዲህ ያለ “የእንካ ግን አትንካ ፖለቲካ” ግራ ያጋባል፡፡

 

“የእንካ ግን አትንካ ፖለቲካ” ባለበት ሁሉ የመንግስታቱ ስራና አሰራር አንድ ዓይነት ነው። ሁሉም በሕገ-መንግስታቸው ላይ ዜጎች የአመለካከትና ሃሳብን በነፃ የመያዝና የመግለጽ ነፃነት እና የመሰብሰብ፥ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግና አቤቱታን የመግለፅ ዴሞክራሲያዊ መብት አንዳላቸው ይገልፃሉ። ከዚያ ደግሞ እነዚህን ሁለት ዴሞክራሲያዊ መብቶች የሚገድቡ አዋጆች፥ መመሪያዎችና ደንቦች ያወጣሉ። በእንካ-ግን አትንካ ፖለቲካ በነፃነት የመናገርና የመፃፍ፣ እንዲሁም የመሰብሰብና ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ዴሞክራሲያዊ መብት እንዳለህ ይነገርሃል። ነገር ግን፣ “በዚህ አዋጅ፥ መመሪያ ወይም ደንብ መሰረት ከላይ የተጠቀሱትን ሕገ-መንግስታዊ መብቶችን ተግባራዊ ማድረግ አትችልም” ይሉሃል።

በፅሁፉ መግቢያ ላይ የተጠቀሱት ዴሞክራሲያዊ መብቶች በኢ.ፊ.ዴ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 29 እና 30 ላይ በግልፅ ተደንግገዋል። ነገር ግን፣ በ2001 ዓ.ም የወጣው የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅ እነዚህን ዴሞክራሲያዊ መብቶች ሙሉ በሙሉ የሚገድብ ነው። ስለዚህ፣ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ተግባራዊ ለማድረግ የሞከሩ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፣ ፀኃፊዎችን፣ የመብት ተሟጋቾችና ተቃዋሚ የፖለቲካ መሪዎች የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጁን በመጥቀስ ለእስራትና ስደት እየተዳረጉ ይገኛሉ። ይህ ግን እንደ ኢትዮጲያ አምባገነን መንግስት ባለበት ሀገር ሁሉ የተለመደ የጭቆና ስልት ነው።

በኢትዮጲያ የማህብረሰቡን ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ለመገደብ “Anti-Terrorism Law (2009)” & “Media Law” አለ፡፡ ልክ እንደ ኢትዮጲያ፤ በስዋዚላንድ (Swaziland) ¨Suppression of Terrorism Act (STA)”; በዝምባብዌ (Zimbabwe) “Access to Information and protection of Privacy (2002)” እና “Public Order & Security Act (POSA)”; በአንጎላ (Angola) “State Security Law” እና “Presidential Decree (2014)”፣ እንዲሁም በዩጋንዳ (Uganda) “Public Order Management (Act)”; በዛምቢያ ደግሞ ከቅኝ አገዛዝ ዘመን ጀምሮ በስራ ላይ ያለው ¨Public Order Act (1955)”፣ …ወዘተ። እነዚህ አዋጆች፥ መመሪዎችና ደንቦች በሙሉ በሀገራቱ ሕገ-መንግስት ላይ የተደነገጉትን ሃሳብና አመለካከትን የመግለፅ ነፃነት እና የመሰብሰብና ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ዴሞክራሲያዊ መብቶች በቀጥታ የሚገድቡ ናቸው።

የእንካ ግን አትንካ ፖለቲካዊ አስተዳደር የአምባገነናዊ መንግስት (tyranny) ዋና መለያ ባህሪ ነው። የአምባገነናዊ መንግስት ስራና ተግባር የሚመራው በፍርሃት ነው። ሁሉም አምባገነኖች ሀገር የሚመሩት በፍርሃት-በማስፈራራት ነው። ስለዚህ፣ “የእንካ ግን አትንካ ፖለቲካ” መሠረታዊ ምክንያቱ የአምባገነኖች ፍርሃት ነው። “አምባገነኖች ለምን ይፈራሉ?” የሚለውን ደግሞ ነገ እንመለስበታለን።

“አዎ… የትግራይ/ሕወሃት የበላይነት አለ!”

ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው ጥያቄ ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። “የትግራይ የበላይነት የለም” በሚል ካቀረቧቸው ማስረጃዎች ውስጥ ሁለት ነጥቦች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። የመጀመሪያው የፌዴራሊዝም ስርዓቱ የአንድ ብሔር (ክልል) የበላይነትን አያስተናግድም የሚል ነው። ሁለተኛው ደግሞ የሕወሃት አባላት በኢህአዴግ የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሆነ ካቢኔ ውስጥ የስልጣን የበላይነት የላቸውም የሚል ነው። ነገር ግን፣ የአንድ ብሄር (ቡድን) የበላይነት መኖር-አለመኖር የሚለካው በመንግስታዊ ስርዓቱ ወይም በባለስልጣናት ብዛት አይደለም። በዚህ ፅሁፍ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ያቀረቧቸውን ሁለት መሰረታዊ የመከራከሪያ ሃሳቦችን ውድቅ በማድረግ “የትግራይ የበላይነት መኖሩን” በተጨባጭ ማስረጃ አስደግፌ ለማቅረብ እሞክራለሁ።

1ኛ) “የትግራይ የበላይነት” የሚረጋገጠው የስርዓቱ መስራች በመሆን ነው! 
በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል በፌዴራሊዝም ስርዓቱ መሰረት እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ስላለው የትግራይም ሆነ የሌላ ብሔር የበላይነት ሊኖር እንደማይችል ገልፀዋል፡-

“/የትግራይ የበላይነት/ የሚባለው አንዳንዱ የተዛባ አመለካከት ነው፣ አንዳንዱ ደግሞ ፈጠራ ነው። ከፌዴራል ጀምረህ የስርአቱን አወቃቀር ነው የምታየው፡፡ /አወቃቀሩ ካልፈቀደ/ “የበላይነት“ የሚፈልግም ካለ ስሜት ብቻ ፤ “የበላይነት አለ“ የሚልም የራሱ ግምት ብቻ ሆኖ ይቀራል፡፡ …/በኢህአዴግ/ አንዱ በደንብ የገምገምነው እሱን ነው፤ “የትግራይ የበላይነት“ የሚባል የለም ነው፡፡ …ሄደን ሄደን ስርእቱን እንየው ነው፡፡ ስርአቱ “የበላይነት“ እንዲኖር ይፈቅዳል ወይ? የምንፈቅድ አለን ወይ? የትግራይ ብቻ ሳይሆን የሌሎችም፡፡ ይሄ ስርአት ካልፈረሰ በስተቀር ሊኖር አይችልም፡፡ ይሄ ስርአት የትግራይንም የሌላንም የበላይነት አያስተናግድም፡፡ …ሁሉም ድርጅት የራሱን ነው የሚያስተዳድረው፡፡ ህወሓት ኦሮሚያን ወይም አማራ ክልልን ሊያስተዳድር አይችልም፡፡ ስርአቱ አይፈቅድም፡፡ ስለዚህ በክልል የበላይነት የሚባለው የሌለ አምጥቶ የመለጠፍ ፈጠራ ነው፡፡ ስርእቱ በዚህ መሰረት አልተገነባም አይሰራም፡፡” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል 

በእርግጥ በፌደራሊዝም ስርዓቱ መሰረት “የትግራይ የበላይነት አለ” ማለት አይቻልም። ነገር ግን፣ በኢትዮጲያ “የትግራይ የበላይነት” መኖርና አለመኖር የሚለካው የሕወሃት ፓርቲ በአማራ ወይም በኦሮሚያ ክልል ላይ ባለው የመቆጣጠር ወይም የማስተዳደር ስልጣን አይደለም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካ ውስጥ “የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል የራሱ የሆነ መመዘኛ መስፈርት አለው።

የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት ራሱን የቻለ ፅንሰ-ሃሳብ ሲሆን እሱም “The Class Domination Theory of Power” ይባላል። በዚህ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት መኖርና አለመኖር የሚረጋገጠው ሌሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ባለው ችሎታ ነው። “Vergara L.G.” (2013) የተባለው ምሁር የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነትን፤ “Domination by the few does not mean complete control, but rather the ability to set the terms under which other groups and classes must operate” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “የትግራይ የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ማረጋገጥ የሚቻለው መንግስታዊ ስርዓቱ “የአንድ ብሔር/ክልል የበላይነትን ይፈቅዳል ወይስ አይፈቅድም” በሚለው እሳቤ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሌሎች ብሔሮችና ክልሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ትልቁ ድርሻ የማን ነው በሚለው ነው። የአማራ እና ኦሮሚያ ክልልን ጨምሮ ሁሉም ክልሎች የሚተዳደሩበትን በብሔር ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከንድፈ-ሃሳብ እስከ ትግበራ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሰው ሕወሃት ነው።

በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን እንዳሉት፣ መንግስታዊ ስርዓቱ ሕወሃት የአማራና ኦሮሚያ ክልልን እንዲያስተዳድር አይፈቅድም። ነገር ግን፣ የአማራ ሆነ የኦሮሚያ ክልል የሚተዳደሩበትን መንግስታዊ ስርዓት እና ደንብ የቀረፀው ሕውሃት ነው። ስለዚህ፣ የአማራ ክልል እና የኦሮሚያ ክልል የሚመሩበትን ስርዓትና ደንብ በመወሰኑ ረገድ ካለው ችሎታ አንፃር “የትግራይ የበላይነት” ስለ መኖሩ ምንም ጥርጥር የለውም።

2ኛ) የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በፖለቲካ ልሂቃን ነው!
ዶ/ር ደብረፅዮን “የትግራይ የበላይነት” አለመኖሩን ለማሳየት ያቀረቡት ሌላኛው የመከራከሪያ ሃሳብ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ብዛት ነው። ከዚህ አንፃር፣ በኢህአዴግ መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የመወሰን ስልጣን ባላቸው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ እና የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውስጥ የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት ትንሽ መሆኑ ነው፡-

“በፖለቲካ ሃላፊነትም እኩልነት ነው የሚታየው፡፡ በኢህአዴግ ምክር ቤትም ሆነ ስራ አስፈፃሚ ሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶች እኩል ውክልና ያላቸው፡፡ ለምሳሌ አንጋፋው ህወሓት ነው በሚል የተለየ ተጨማሪ ቁጥር አይሰጠውም፡፡ ብዙ ውሳኔ በሚወሰንበት የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ከ36ቱ ከሁላችንም እኩል ዘጠኝ ነው የተወከለው፡፡ አብዛኛው ያልተስማማበት ስለማያልፍ ማንም ድርጅት ዘጠኝ ሰው ይዞ የበላይነት ሊያመጣ አይችልም፡፡ ….ለምሳሌ በካቢኔ አሁን 30 ነን፡፡ ድሮም ዛሬም ህወሓት ሶስት ሚኒስትር ብቻ እኮ ነው ያለው፤ ሶስት ይዘህ ደግሞ እንዴት ነው የተለየ ልታስወስን የምትችለው?” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል

ነገር ግን፣ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚና በጠ/ሚኒስትሩ ካቢኔ ውስጥ ያሉት የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት አነስተኛ መሆኑ የስልጣን የበላይነት አለመኖሩን አያሳይም። ምክንያቱም፣ የአንድ ቡድን/ብሔር የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በባለስልጣናት ብዛት ሳይሆን በፖለቲካ ልሂቃን (political elites) አማካኝነት ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕወሃት የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች የሆኑ ልሂቃን ከባለስልጣናት በሚያገኙትን አድሏዊ ድጋፍና ትብብር መንግስታዊ ስርዓቱ እና የባለስልጣናቱ ውሳኔ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማስቻል ነው። ፅንሰ-ሃሳቡን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ ያግዘን ዘንድ በድጋሜ ከ“Vergara L.G.” (2013) ፅኁፍ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“…political elites are defined as persons who, by virtue of their strategic locations in large or otherwise pivotal organizations and movements, are able to affect political outcomes regularly and substantially. The elites have power over the state, the civil organization of political power. Even though they could have conflicts with the mass, which certainly can affect political decisions from “top down” to “bottom up” the possession of multiples forms of capital (social, cultural, economic, politic, or any other social benefits derived from the preferential treatment and cooperation between individuals and groups) allows [them] to ensure their social reproduction as well as the cultural reproduction of the ruling class.” Elites, political elites and social change in modern societies; REVISTA DE SOCIOLOGÍA, Nº 28 (2013) pp. 31-49.

የፖለቲካ ልሂቃን በመንግስታዊ ስርዓቱ፣ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደቱና በሲቭል ድርጅቶች ሥራና አሰራር ላይ ተጽዕኖ ማሳረፍ፣ በዚህም የአንድ ብሔር/ፓርቲ የበላይነትን ማረጋገጥ የሚችሉት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት መድረክ ሲኖር ነው። በዚህ መሰረት፣ የስልጣን የበላይነት ባለው የፖለቲካ ቡድን የተለየ አድሏዊ ድጋፍና ትብብር የሚደረግላቸው ልሂቃን የፖለቲካ አጀንዳን በመቅረፅና በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፖለቲካ አመለካከት ላይ ተፅዕኖ እንዲያሳርፉ ምቹ ሁኔታ ይፈጠርላቸዋል።

ከዚህ አንፃር፣ ከ1997ቱ ምርጫ በኋላ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅን መሰረት በማድረግና ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን ለማስከበር በሚል ሰበብ ለእስርና ስደት ከተዳረጉት ተቃዋሚ ፖለቲከኞች እና የመብት ተሟጋቾች ምን ያህሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው? ተቃዋሚ ይቅርና፣ በ2007 ዓ.ም በመቐለ ከተማ በተካሄደው የኢህአዴግ 10ኛ ጉባዔ ላይ በቀረበው ሪፖርት ላይ የጠባብነትና ትምክህተኝነት አመለካከት አንፀባርቀዋል በሚል ከስልጠና በኋላ የመስክ ክትትል ከተደረገባቸው ጀማሪና መካከለኛ የኢህአዴግ አመራሮች ውስጥ ምን ያህሉ የሕወሃት አባላት ናቸው? ከምርጫ 2002 – 2006 ዓ.ም በኋላ ባሉት አራት አመታት ብቻ፤ 19 ጋዜጠኞችን ለእስር፣ 60 ጋዜጠኞች ደግሞ ለስደት ሲዳርጉ ከእነዚህ ውስጥ ምን ያህሉ የትግራይ ብሔር ተወላጅ ናቸው? ሦስቱም ጥያቄዎች መልሱ ከሞላ-ጎደል “ዜሮ፥ ምንም” የሚል ነው።

ታዲያ የሕወሃት አባላት “በጠባብነት” እና “ትምክህተኝነት” በማይፈረጁበት፣ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን “ከግንቦት7 ወይም ኦነግ” ጋር በማገናኘት በፀረ-ሽብር ሕጉ በማይከሰሱበት፣ ያለ ፍርሃትና ስጋት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት በሚገልፁበት፣ የፖለቲካ አጀንዳውን በበላይነት በሚወስኑበት፣ …ወዘተ “የትግራይ የበላይነት የለም” ሊባል ነው። በአጠቃላይ፣ ዶ/ር ደብረፅዮን ያቀረቧቸው ሁለት የመከራከሪያ ሃሳቦች ምክንያታዊና አሳማኝ አይደሉም። “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው መልሱ “አዎ…አለ!” ነው። እውነታው ይሄ ነው፡፡

የሰቆቃ ልጆች ክፍል-5፡ የጭቆና ፈረሶች ወደ ጦርነት ይወስዳሉ!

ምሁራን መንግስትን በመደገፍ ወይም በመፍራት ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ ስራና አሰራሩን ከመተቸት ይልቅ የመንግስት ቃለ-አቀባይ ከሆኑ፣ የመንግስት ባለስልጣናት ደግሞ የአመራርና አስተዳደር ሥራቸውን ከመስራት ይልቅ የምሁራኑን ሃሳብና ዕውቀት ስለ ምን እንደሆነ መወሰን ከጀምሩ ነገሩ ሁሉ የተገላቢጦሽ ሆኗል። ይህ ሲሆን ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ይጨናገፋል፣ ጨቋኝና አምባገነናዊ ስርዓት ይወለዳል።

ጨቋኝ ስርዓት ወደ ስልጣን የሚመጣው የሀገሪቱ ምሁራን በፍርሃት አንደበታቸው ተለጉሞ የመንግስትን ስራና አሰራር መተቸት ሲቆሙ ወይም በጥቅም ሕሊናቸው ተለጉሞ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሲሆኑ ነው። በተለይ ምሁራን ለሀገራቸውና ለሕዝባቸው ባሳዩት የወገንተኝነት ስሜት ልክ ለሌሎች ሀገራትና ሕዝቦች የጠላትነት ስሜት ያዳብራሉ።

ከዚህ በተጨማሪ፣ ምሁራን የመንግስት ደጋፊ ሲሆኑ የፖለቲከኞቻቸውን ስራና ተግባር እየተከታተሉ ከመተቸት ይቆጠባሉ። ስለዚህ፣ ማህበራዊ ግዴታቸውን ከመወጣት ይልቅ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሆነው ያገለግላሉ። አምባገነናዊ መንግስት ደግሞ እነዚህን የጭቆና ፈረሶች እየጋለበ ሕዝብና ሀገርን ወደ ጦርነትና እልቂት ይወስዳል። ለዚህ ደግሞ በ20ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ ሩብ ዓመታት በጀርመን እና የጃፓን የተፈጠረውን እንደ ማሳያ መጥቀስ ይቻላል።

በአንደኛው የዓለም ጦርነት መገባደጃ ላይ አብዛኞቹ የምዕራብ አውሮፓ ምሁራን በብሔራዊ ስሜት እየተናጡ ነበር። የፈረንሳይ፥ እንግሊዝ፥ ቤልጂዬምና ዴኒማርክ የመሳሰሉ ሀገራት ምሁራን ለሀገራቸው ሕዝብ ከፍተኛ ወገንተኝነት፣ በዚያው ልክ ለጀርመን ሕዝብና መንግስት ደግሞ የጠላትነት ስሜት በስፋት ሲያንፀባርቁ ነበር። ነገር ግን፣ ምሁራኑ በብሔርተኝነት ስሜት ውስጥ ተዘፍቀው ስለነበረ የፖለቲከኞችን ስራና ተግባር መከታተልና መተቸት አቁመው ነበር። ይህ ደግሞ በጀርመን ለአዶልፍ ሂትለር ወደ ስልጣን መምጣትና ለሁለተኛው የዓለም ጦርነት መነሻ ምክንያት ሆኗል። ለምሳሌ፣ “Albert Einstein” በወቅቱ የነበረውን ሁኔታ እንደሚከተለው ገልፆታል፡- 

“The passions of nationalism have destroyed this community of the intellect, … The men of learning have become the chief mouthpieces of national tradition and lost their sense of an intellectual commonwealth. Nowadays we are faced with the curious fact that the politicians, the practical men of affairs, have become the exponents of international ideas. It is they who have created the League of Nations.” THE WORLD AS I SEE IT፡ Paradise Lost, Page 19

የአንደኛው ዓለም ጦርነት አሸናፊ ሀገራት ምሁራን በብሔራዊ ስሜት ውስጥ ተዘፍቀው በነበረበት ወቅት የፖለቲካ መሪዎች በ“Treat of Versailles” አማካኝነት “League of Nations” የተባለውን ሕብረት መመስረታቸው ይታወቃል። ነገር ግን፣ ስምምነቱ ሲረቀቅ ጀርመን አንደ ባለድርሻ አካል አልተሳተፈችም። ነገር ግን፣ በስምምነቱ መሰረት፤ የተለያዩ የጀርመን ግዛቶችን ለፈረንሳይ፥ ቤልጅዬም፥ ዴኒማርክ፥ እና የመሳሰሉት ሀገራት እንዲሰጡ፣ ቅኝ-ግዛቶቿን ሙሉ-በሙሉ እንድትቀማ፣ በአንደኛው የዓለም ጦርነት በራሷና በሌሎች ሀገራት ላይ ለደረሰው ኪሳራ ካሳ እንድትከፍል ይደነግጋል። በመጨረሻም ጀርመን ስምምነቱን በግድ እንድትቀበል ተደረገ።

የጀርመንን ግዛቶችን የተቀራመቱት እንደ ፈረንሳይና ቤልጂዬም ያሉ የአውሮፓ ሀገራት ስምምነቱን ተግባራዊ ለማድረግ ሞክረዋል። የአሜሪካ ኮንግረስ ግን የ“Treat of Versailles” የተባለውን የስምምነት ሰነድ ተቀብሎ አላፀደቀውም ነበር። ምክንያቱም፣ ስምምነቱ ከምሁራን እይታና አስተያየት ውጪ እንደመሆኑ በቀጣይ የሚስከትለውን ችግር ከግንዛቤ አላስገባም። ምሁራን በስምምነቱ መነሻ ምክንያትና የመጨረሻ ውጤት ዙሪያ ሃሳብና አስተያየት ሳይሰጡበት በግልብ ስሜታዊነት የተዘጋጀ ነበር። በመጨረሻም የአውሮፓን ሰላም ለማረጋገጥ የተፈረመ ስምምነት የሁለተኛውን የዓለም ጦርነት አስከተለ።

ምሁራን በብሔራዊ ስሜት እና በመንግስት ቃል-አቀባይነት ተጠምደው በነበረበት ወቅት የተፈረመው ኢ-ፍትሃዊ ስምምነት በአዶልፍ ሂትለር መሪነት የናዚ ፋሽስት ወደ ስልጣን እንዲመጣ ምክንያት ሆነ። ፅንፈኛ አክራሪነትና ዘረኝነት እያቀነቀነ የመጣው ሂትለር በአውሮፓዊያን ላይ ሁለተኛውን የዓለም ጦርነት፣ በአይሁዶች ላይ ደግሞ የዘር-ማጥፋትን አስከተለ። በአጠቃላይ፣ ምሁራን ለራሳቸው ሕዝብ ከመጠን ያለፈ ወገንተኝነት፣ ለሌሎች ደግሞ የጠላትነት ስሜት በሚያንፀባርቁበት ወቅት ለራሱ ሕዝብ ጨቋኝ፣ ለሌሎች ሕዝቦች ደግሞ ጨፍጫፊ የሆነ ፋሽስታዊ ስርዓት ይፈጠራል።

በመሰረቱ፣ የጭቆና ስርዓት በሁለት መርሆች ላይ የተመሰረተ ነው። የመጀመሪያው መርህ “ሕዝብና መንግስት አንድ ናቸው። የቡድን መብት ከግለሰብ ነፃነት ይቀድማል። ስለዚህ፣ የግለሰብ ነፃነት ለቡድን/ሕዝብ/መንግስት ፍላጎት ተገዢ መሆን አለበት” የሚል ነው። ሁለተኛው የጨቋኞች መርህ ደግሞ “የእኛ ቡድን/ሕዝብ/መንግስት በሌሎች ተበድሏል እና/ወይም ከሌሎች የተሻለ መብትና ነፃነት ይገባናል” የሚል ነው።

በመጀመሪያው በሕዝብ ስም የግለሰብን ነፃነትን የሚገድብ – “ፀረ-ነፃነት” ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በማንነት ወይም በታሪክ የሌሎችን እኩልነት የሚፃረር – “ፀረ-እኩልነት” ነው። ስለዚህ፣ ምሁራን የጨቋኞችን “ፀረ-ነፃነት” እና “ፀረ-እኩልነት” አመለካከቶች ገና በእንጭጩ ለመቅጨት መረባረብ አለባቸው። ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- እንደ ጀርመናዊው ፈላስፋ “Nietzsche” አገላለፅ፣ “የኃላፊነት ስሜት ያለው ግለሰብ ብቻ ነው” (Only individuals have a sense of responsibility)። ስለዚህ፣ ቡድን፣ ብሔር፣ ወይም ሕዝብ በራሱ የኃላፊነት ስሜት አይሰማውም። የኃላፊነት ስሜት የሌለው አካል ደግሞ የራሱ የሆነ መብትና ነፃነት ሊኖረው አይችልም። ስለዚህ፣ ከቡድን መብት የግለሰብ ነፃነት መቅደም አለበት።

ሁለተኛ፣ ምሁራን የእነሱ ብሔር ወይም ሕዝብ በሌሎች ብሔሮች/ሕዝቦች/መንግስት ተበድሏል” እያሉ ከመዘርዘር ባለፈ በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመውን በደልና ጭቆና ሁሉን-አቀፍ ማድረግ፣ በሌሎች ብሔሮችና ሕዝቦች ላይ ከደረሰው ጋር አያይዘው ማቅረብ አለባቸው። ነገር ግን፣ “ከዚህ ቀደም የእኛ ብሔር ወይም ሕዝብ በሌሎች ብሔሮች/ሕዝቦች/መንግስት ተበድሏል” ብቻ እያሉ ከሆነ፤ “በእኛ ላይ የተፈፀመው በደልና ጭቆና በሌሎች ላይ መደገም አለበት” እንደ ማለት ይቆጠራል።

ምሁራን የመንግስት ቃል-አቀባይ ከመሆን አልፈው የገዢውን ቡድን የፖለቲካ ዘይቤን (Idelology) በሕዝቡ ውስጥ ለማስረፅ መንቀሳቀስ ከጀመሩ እንደ ወታደራዊ-ፋሽስት ስርዓት ይፈጠራል። የጃፓን ምሁራን አክራሪ ብሄርተኝነትና ዘረኝነት እያቀነቀኑ እ.አ.አ. በ1915 ዓ.ም የፈጠሩት ወታደራዊ ፋሽስት በስተመጨረሻ ሀገሪቱን ለከፍተኛ የሞራል ኪሳራና አሰቃቂ እልቂት ዳርጓታል።

በጃፓን አክራሪ ብሄርተኝነትና ዘረኝነት መነሻ ምክንያቱ እ.አ.አ. በ1868 ዓ.ም ወደ መሪነት ከመጣው የ“Meiji dynasty” ጋር የተያያዘ ነው። ይህ ዘውዳዊ አገዛዝ ከረጅም ግዜ በኋላ ጃፓንን ማስተዳደር እንደጀመረ የራሱን የፖለቲካ አይድዮሎጂ በሕዝቡ ውስጥ ማስረፅ ጀምረ። በዚህ ረገድ የጃፓን ምሁራን የነበራቸውን ሚና እና በስተመጨረሻ ያስከተለው የሞራል ቀውስ በተመለከተ “Edward Said” እንዲህ ገልፆታል፡-

 “The tennosei ideorogii (the emperor ideology) was the creation of intellectuals during the Meiji period, and while it was originally nurtured by a sense of national defensiveness, even inferiority, in 1915 it had become a fully fledged nationalism capable simultaneously of extreme militarism and a sort of nativism that subordinated the individual to the state. It also denigrated other races to such an extent as to permit the wilful slaughter of Chinese in the 1930s, for example, in the name of shido minzeku, the idea that the Japanese were the leading race. …After the war, most Japanese intellectuals were convinced that the essence of their new mission was not just the dismantling of tennosei (or corporate) ideology, but the construction of a liberal individualist subjectivity.” REITH LECTURES 1993: Representations of an Intellectual፡ Lecture 2: Holding Nations and Traditions at Bay, 30 June 1993.   

ከላይ በዝርዝር ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ እንደ ምዕራብ አውሮፓ ምሁራን በብሔራዊ ስሜት በመዋጥ የመንግስት ቃል-አቀባይ ሆነው ሲያገልግሉ እና በሌሎች ሕዝቦችና ሀገራት ላይ የደረሰውን በደልና ጭቆና ከግንዛቤ ሳያስገቡ በራሳቸው ሀገርና ህዝብ ላይ የተፈፀመን በደልና ጭቆና ብቻ መተረክና መዘከር፣ እንዲሁም እንደ ጃፓን ምሁራን የሰዎችን እኩልነትና ነፃነት የሚገደብ የፖለቲካ አይዲዮሎጂ መፍጠርና ማስረፅ በመጨረሻ ሀገርና ሕዝብ ለጦርነትና ለእልቂት ይዳርጋል።

የሦስት ምርጫዎች ወግ: 100% ያደነቁራል!

(ይህ ፅሁፍ በ2007 ዓ.ም የተካሄደውን ሀገራዊ ምርጫ ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ 100% አሸንፌያለሁ ማለቱን አስመልክቶ በፌስቡክ ገፄ ላይ ያወጣሁት ነው፡፡ ፅሁፉን ደግሜ ሳነበው የሀገራች ፖለቲካ አሁን ከገባበት “አዙሪት” ውስጥ እንዳይገባ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የሰጠሁበት መስሎ ተሰማኝ፡፡ እስኪ እናንተም አንብቡና ሃሳባችሁን ስጡበት፡፡)


አብዛኞቻችን (አንዳንድ የኢህአዴግ ደጋፊዎችን ጨምሮ) ተቃዋሚ ፓርቲዎች ፓርላማ እንዲገቡ የምንፈልገው ለምንድነው? “በተወካዮች ምክር ቤት ከፍተኛ ድምፅ ኖሯቸው አዲስ ህግ እንዲያረቁ ነው?”…አይደለም! መንግስት ከፈለገ ማታ ህግ አርቅቆ ጠዋት በፓርላማ ሊያፀድቅ እንደሚችል በስዬ አብረሃ ህግ አሳይቶናል (በከፍተኛ የሙስና ወንጀል የተከሰሱ ግለሰቦችን የዋስትና መብት እንዳይኖራቸው የሚያትተው የህግ አንቀፅ በፓርላማ የፀደቀበት…)

…”መንግስት በሚያቀርባቸው የዉሳኔ ሃሳቦች ላይ ድጋፍ በመንፈግ ውድቅ እንዲያደርጉ ነው?” አይደለም! ልክ የምክር ቤቱ አፈ-ጉባኤ “ለረቂቅ ሰነዱ ድጋፍ…” ሲሉ ከእንቅልፋቸው የሚነቁና በደመ-ነፍስ እጃቸውን የሚያወጡ የምክር ቤት አባላት ባሉበት በተቃዋሚዎች ጩኸት የሚለወጥ የውሳኔ ሃሳብ ሊኖር አይችልም።

“የህግ አስፈፃሚውና ተርጓሚውን ተግባር እንዲቆጣጠሩልን ነው?”…አይደለም! የትኛው ሚኒስትር፣ የትኛው ዳኛ፣ የትኛው ፖሊስ…ኧረ የቱ የመንግስት መስሪያ ቤት ነው የህዝብ ተወካዮችን ከቁብ ቆጥሮ ሥራና አሰራሩን ያሻሽለው? እስኪ አፈ-ጉባኤ አባ-ዱላ ገመዳ “በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ውስጥ የተንሰራፋው ቅጥ-ያጣ ሙስና በአስቸኳይ እንዲወገድ” ጥብቅ ማሳሰቢያ ሲሰጡ ትንሽ ደንገጥ ያለ የዩንቨርሲቲ ፕሬዘዳንት አጋጥሟችሁ ያውቃል? የፍርድ ቤት ዳኛ ሆነ ፖሊስ የሚታዘዙት፣ የሚፈሩት… በህገ-መንግስቱ የበላይ አካል የሆኑትን የህዝብ ተወካዮች ነው ወይስ ለአንድ የኢህአዴግ ካድሬ?

“የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ፓርላማ እንዲገቡ አጥብቀን የምንሻው በሕገ-መንግስቱ የተጣለባቸውን ሃላፊነት በአግባቡ ይወጣሉ በማለት ነው?” አይደለም! ከዚያ ይልቅ፣ የመንግስትን ስህተትና ትክክለኝነት የሚያሳዩ “መስታዎት” ሆነው ስለሚያገለግሉ ነው።

እንደ ሀገር የህዝቡን ሃሳብ፣ ብሶትና ጥያቄ የሚስተናገዱበት ነፃ የሆነ ሚድያ የለንም፣ በቅጡ የተደራጁ የሙያና ሲቪል ማህበራት የሉንም ወይም ደግሞ ገዢው ፓርቲ በራሱ የሃሳብ ልዩነቶችን የማስተናግድ ባህል የለውም፡፡….ለዚህ ተግባር በህግ የተቋቋሙት እንደ የህዝብ እምባ-ጠባቂ፣ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን፣ የሥነ-ምግባርና ፀረ-ሙስና ኮሚሽን፣… ወዘተ ያሉትም ቢሆኑ የተደራጀ አቅም የላቸውም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ፣ ከመንግስት አካላት ተፅዕኖ ነፃ ሆነው አገልግሎታቸውን ለህዝብ አይሰጡም።

በእንዲህ ያለ ሁኔታ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ትክክለኛውን የህዝብ ስሜት ለመንግስት አካላት የሚያደርሱ ብቸኛ አካላት ናቸው። በተለይ ደግሞ ልክ እንደ አንድ ግለሰብ በስሜት ለሚነዳው የእኛ ሀገር መንግስት ብዙ ሺህ ዶላር ከሚከፈላቸው አማካሪዎች፣ ከምንትስ ዩኒቨርሲቲ በዶላር ማስተርስና ዶክትሬት ድግሪ ከሸመቱ አማካሪዎች በተሻለ ስህተትን የሚጠቁሙ ስለሆኑ ነው። ጋዜጠኞችን ለእስርና ስደት ከዳረገ በኋላ ተቃዋሚዋች በህዝብና መንግስት መካከል ያሉ ብቸኛ ድልድይ ናቸው።

በአጠቃላይ፣ የፌደራል ፖሊስና ደህንነት ፀረ-ሽብር ግብረ-ሃይል፣ የፍርድ ቤት ቀጠሮ እየጠየቀ ወንጀል ከሚፈበርክ አቃቤ-ህግ፣ በሙስና ከሚውጠው በላይ የጎረሰ የፍርድ ቤት ዳኛ፣ …በነፃነት የመኖር፣ የማሰብ እና የመናገር መብትህ በእነሱ ፍቃድ የተገኘ የሚመስላቸው የሰፈር ካድሬዎች፣….በእነዚህ የጨቋኝ ስረዓት ጡንቻዎች ሳይደቆሱ የህዝብን ጥያቄ ለመንግስት የሚያደርሱ ብቸኛ ወኪሎች የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ብቻ ናቸው።

አሁን “ምርጫውን 100% አሸነፍኩ…“ እያለ የሚለፍፈው ኢህአዴግ “ያያት ወንድ ሁሉ በአድናቆት ፈገግታ ታጅቦ ‘ቆንጆ…ውብ ፅጌረዳ’ እያለ ሲያቆለጳጵሳት ከቤቷ ያለውን ብቸኛ የፊት መስታዎት እንደሰበረች ቀበጥባጣ ኮረዳ አይነት ነው። ከተወሰነ ግዜ በኋላ በጠወለገ ውበቷ የለበጣ ሳቅ ሲስቅቧት እሷ ግን በደስታ የምትስቅ፣ ባገጠጠው ፈገግታዋ ሲሳለቁ፣ መልሳ የምታገጥ፣ …. በመጨረሻም ሁሉም ሲሰለቿትና ሲያገሏት አስቀያሚነቷን እንደምትረዳ አይነት ኮረዳ…….

አሁን በ100% የሚያስጨፍረው የምርጫ ውጤት ኢህአዴግ’ ስህተቱን ከውድቀቱ እንዲማር ከማድረግ ሌላ ፋይዳ የለውም።

የብሔር ፖለቲካ ጡዘት ከሰውነት እስከ አውሬነት ያደርሳል!

የሌላ ሀገር ዜጋን እየወደድን የሌላ ብሔር ተወላጅን እንጠላለን!

እስኪ አንድ ኢትዮጲያዊን ዝም ብላችሁ ታዘቡት። ወደ ቤተ-እምነት ሲሄድ “የሰው-ልጅ በአምላክ አምሳል የተፈጠረ ነው። ሰዎች እርስ-በእርስ ተዋደዱ፣ ጠላትህን እንደ ራስህ ውደድ፣…ወዘተ” የሚለውን ሃይማኖታዊ አስተምህሮት “አሜን” ይቀበላል። ወደ ትምህርት ቤት ሲሄድ ደግሞ ስለ ሰው ልጆች እኩልነት ይማራል። በሁሉም የትምህርት ደረጃ የታሪክና የሲቪክ መማሪያ መፅሃፍት ውስጥ በጥቁር-አሜሪካዊያን ላይ ስለደረሰው ባርነትና የጉልበት ብዝበዛ፣ በአፓርታይድ አገዛዝ ወቅት በጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን ላይ ስለተፈፀመው የዘር መድሎና ጭቆና፣…ወዘተ በሰፊው ያስተምራሉ። የግል ሆነ የመንግስት ሚዲያ ተቋማት ዘወትር “ዘር-ቀለም ሳንለይል…” እያሉ ዘወትር ይዘምራሉ።

አብዛኛው ኢትዮጲያዊ በተለያዩ የዓለም ሀገራት የቀድሞ ታሪክ ወይም ወቅታዊ ፖለቲካ በሰዎች ላይ ስለሚፈፀም የዘረኝነት መድልዎና መገለል፣ አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና፣ ፖለቲካዊ እስራትና ግድያ፣…ወዘተ በየሚዲያው ይሰማል፣ በየትምህርት ቤቱ ይማራል፣ እርስ-በእርሱ ይወያያል፣ በጋራ ያወግዛል። በጦርነቶች ወይም በሽብር ጥቃቶች በሰዎች ላይ የሞትና አካል ጉዳቶች ሲደርሱ ሰብዓዊ ርህራሄ ይሰማዋል። ከማንም ቀድሞ ለተጎዱ ወገኖች የተሰማውን “ጥልቅ ሃዘን” በይፋ ይገልፃል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ በሀገሪቱ የቀድሞ ታሪክ ወይም በወቅታዊ ፖለቲካ አማካኝነት በዜጎች ላይ ስለተፈፀሙ በደሎች፣ ጭቆናዎች፣ አድልዎች፣ ግድያና እስራቶች ከቤተሰብ ወይም ከቅርብ ወዳጆቹ ጋር በግልፅ ይነጋገራል፥ ይወያያል፣ ይግባባል። በሌሎች ሰዎች ላይ የተፈፀሙ ታሪካዊና ፖለቲካዊ በደሎችና ጭቆናዎች በቤተሰቡ አባላት ወይም በወዳጆቹ ላይ እንዲፈፀም አይሻም።

እስካሁን ድረስ እንደተመለከትነው፣ አብዛኛው ኢትዮጲያዊ ለእሱ ቅርብ ከሆኑት የቤተሰብ አባላት ወይም ወዳጆች እና ሩቅ ካሉት የሌላ ሀገር ዜጎች ጋር ያለው ግንኙነትና አመለካከት በዋናነት በበጎ አመለካከትና በሰብዓዊነት የታነፀ ነው። ነገር ግን፣ ስለ ራሱ ሀገር የቀድሞ ታሪክና ወቅታዊ ፖለቲካ ውይይት ሲጀምር በአንድ ግዜ አቅሉን ይስታል። ስለኢትዮጲያ የቀድሞ ታሪክ ሆነ አሁን ስላለው ፖለቲካዊ ስርዓት የሚደረገው ውይይት ወዲያው “አማራ፣ ኦሮሞ፣ “ትግሬ”፣ ጉራጌ፣ ወላይታ፣ ሱማሌ፣….” እየተባባሉ መደናቆር ይጀመራል።

ታሪካዊ በደልና ጭቆና ወይም ፖለቲካዊ እስራትና ሞት በሌላ ሀገር ዜጋ ወይም በቤተሰባችን አባል ላይ ሲደርስ የነበረን ሰብዓዊነት እዚሁ ለሌላ ብሔር ተወላጅ የሀገራችን ዜጎች ሲሆን ከውስጣችን እንደ ጉም በኖ ይጠፋል። ለውጪ ሀገር ዜጋ የነበረን ሰብዓዊ አመለካከት ለሌላ ብሄር ተወላጅ ሲሆን ወደ ፖለቲካ ይቀየራል።

ለምሳሌ፣ ባለፈው አመት አንድ ወዳጄ “በጎንደር የሚኖሩ የትግራይ ብሔር ተወላጆች ከመኖሪያ ቄያቸው ተፈናቀሉ” በሚል አምርሮ ሲቃወም ነበር። በሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሪፖርት መሰረት በአማራ፣ ኦሮሚያና በደቡብ ክልል ከአራት ወር ባነሰ ግዜ ውስጥ 669 ሰዎች መገደላቸው ስነግረው “እነዚህ ፋብሪካ ለማቃጠል የወጡ ወንጀለኞች ናቸው” አለኝ። ይሄው ሰው ግን፣ ባለፈው በለንደን ከተማ በተፈፀመ የሽብር ጥቃት አንዲት የፓርላማ አባል መገደሏን እንደሰማ ጥቃቱን በማውገዝ ለተጎጂዎችና ለቤተሰቦቻቸው የተሰማውን ጥልቅ ሃዘን ሲገልፅ ማንም አልቀደመውም። ታዲያ ይህ ወዳጄ ለውጪ ሀገር ዜጋ የነበረውን ሰብዓዊ አመለካከት ለሌላ ብሔር ተወላጅ ሲሆን በአንዴ ወደ ፖለቲካ ለምን ቀየረ?

በተመሣሣይ ስለ ሀገራችን የቀድሞ ታሪክና ወቅታዊ ፖለቲካ ሁኔታ ከውጪ ሀገር ዜጎች ጋር መወያያት እየቻልን የሌላ ብሔር ተወላጅ ከሆነ ኢትዮጲያዊ ዜጋ ጋር ግን መግባባት ቀርቶ መደማመጥ አንኳን አይቻልም። ለምሳሌ፣ ባለፈው ሳምንት ከአንድ ኢጣሊያናዊትና ኤርትራዊት ጋር ለመወያያት እድሉ ገጥሞኝ ነበር። ከኢጣላናዊቷ ጋር ስለ አደዋ ጦርነትና አፄ ሚኒሊክ በመግባባት ላይ የተመሰረተ ውይይት አድረገን። በተመሣሣይ፣ ከኤርትራዊቷ ጋር በኤርትራና በኢትዮጲያ ስላለው ፖለቲካዊ ሁኔታ በግልፅ ተወያየን። ወደ ሀገሬ ስመጣ ግን ስለ ኢትዮጲያ የቀድሞ ታሪክ ሆነ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካ በግልፅ መወያያት አይቻልም። ስለ አደዋና አፄ ሚኒሊክ ከኢጣሊያን ዜጋ ጋር መወያያት ከቻልኩ ከአንድ የኦሮሞ ብሔር ተወላጅ ጋር መወያያትና መግባባት የሚሳነኝ ለምንድነው? ከኤርትራዊቷ ጋር ያደረኩትን ግልፅ ውይይት ከአንድ የትግራይ ተወላጅ ጋር ማድረግ የሚከብደኝ ለምንድነው? ከሌላ ሀገር ዜጋ የነበረን ግልፅ ውይይት ከሌላ ብሔር ተወላጅ ጋር ሲሆን በጭፍን ጥላቻ መደናቆር የሚሆነው ለምንድነው?

በአጠቃላይ፣ ከሌላ ሀገር ዜጋ ጋር በግልፅ እየተወያየን ከሌላ ብሔር ተወላጅ ጋር እንኮራረፋለን። ለሌላ ሀገር ዜጋ የነበረን ስብዓዊነት ለሌላ ብሔር ተወላጅ ሲሆን ፖለቲካ ይሆናል። የሌላ ሀገር ዜጋን እየወደድን የሌላ ብሔር ተወላጅን እንጠላለን። በቤተሰባችን አባላት ላይ ቀርቶ በሌላ ሀገር ዜጋ ላይ እንኳን እንዲደርስ የማንፈልገውን መጥፎ ነገር በሌላ ብሔር ተወላጅ ላይ ለማድረስ እንዝታለን። ለመሆኑ ለኢትዮጲያዊ ከሌላ ሀገር ዜጋ እና ከሀገሩ ልጅ ማን ይቀርበዋል?

የ“እኛ” እና “እነሱ” ፖለቲካ፡ ከሰብዓዊነት እስከ አውሬነት

የሰው-ልጅ እርስ-በእርሱ የሚያደርገው ማህበራዊ ግንኙነት እና አንቅስቃሴ በዋናነት “እኛ” እና “እነሱ” በሚል እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። በቋንቋ አጠቃቀማችን እና ትምህርት አሰጣጣችን መሰረት እያንዳንዱ ሰው ራሱን “እኛ” በሚል የቡድን እሳቤ ውስጥ ነው የሚመለከተው። ሌሎችን ደግሞ “እነሱ” በሚል የተፃራሪ ቡድን አባል አድርጎ የመመልከት ዝንባሌ አለ። ከዚህ በተጨማሪ፣ ይህ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለው እሳቤ እንደ ሁኔታ የሚለያይ ነው። ለምሳሌ፣ “እኛ” ኢትዮጲያዊያን ከሆንን “እነሱ” ኢጣሊያዊያን፣ እንግሊዛዊያን፣ ኤርትራዊያን፣…ወዘተ፤ “እኛ” ኦሮሞ ከሆንን “እነሱ” አማራ፣ “ትግሬ”፣ ጉራጌ፣…ወዘተ፤ “እኛ” የአበበ ቤተሰቦች ከሆንን “እነሱ” የጫላ ቤተሰቦች፣ የሃጎስ ቤተሰቦች፣…ወዘተ ሊሆኑ ይችላሉ። በአጠቃላይ፣ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለውን እሳቤ እንደ ሁኔታው በቤተሰብ፣ ብሔርና ሀገር ደረጃ ከፋፍሎ ማየት ይቻላል።

በሦስቱም ደረጃ “እኛ” እና “እነሱ” የሚለው አመለካከት የሚወሰነው በመካከላችን ካለው ግንኙነት አንፃር ነው። በዚህ መሰረት፣ ለአንድ ኢትዮጲያዊ የኢጣሊያኖችን ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ከባድ ነው። ነገር ግን፣ የሁለቱ ሀገር ዜጎች በኢትዮጲያዊው ማህበራዊ ሕይወትና የዕለት-ከእለት እንቅስቃሴ ላይ ያላቸው ተፅዕኖ ውስን ነው። የኦሮሞዎች ሕይወት ከሌሎች ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ሃሳብና እንቅስቃሴ ጋር የተቆራኘ ስለሆነ አብዛኛው የኦሮሞ ሕዝብ ስለ አማራ፣ ትግራይ ወይም ጉራጌ ብሔር ተወላጆች ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ይፈልጋል። ይሁን እንጂ፣ ሁሉም የኦሮሞ ብሔር ተወላጅ ከማንም በፊት የቤተሰቡንና የቅርብ ወዳጆቹን ሃሳብና እንቅስቃሴ በትክክል ማወቅና መገመት አለበት።

እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ በሕይወቱ ውስጥ ቀጥተኛ ግንኘነትና ተፅዕኖ ስላላቸው ቤተሰቦቹና የቅርብ ወዳጆቹ ሃሳብና እንቅስቃሴ በእርግጠኝነት ማወቅ ይችላል። እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ የቤተሰቡ አባላት ወይም የቅርብ ወዳጆቹ ከሆኑት “እነሱዎች” ጋር በቃላሉ መነጋገርና መግባባት ይችላል። ማህበራዊ ግንኙነቱም በውይይትና ሰብዓዊነት ላይ የተመሰረተ ይሆናል። ነገር ግን፣ እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ ስለ ሌላ ሀገር ዜጎች ሃሳብና እንቅስቃሴ በእርግጠኝነት ማወቅ አይችልም። ይሁን እንጂ፣ የውጪ ሀገር ዜጎች ከእሱ ጋር ያላቸው ግንኙነትና በዕለት-ከእለት ሕይወቱ ውስጥ ያላቸው ተፅዕኖ ውስን ነው። ስለዚህ፣ ሩቅ ያሉ የሌላ ሀገር ዜጎች “እነሱዎች” ጥሩ ሥራና ምግባር እንዳላቸው ይገምታል።

“Edmund Leach” የተባለው ምሁር፣ ቅርብ ባሉት “እነሱዎች” እና ሩቅ ባሉት “እነሱዎች” መካከል ሌላ ሦስተኛ “እነሱዎች” እንዳሉ ይገልፃል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ ብዙውን ግዜ ሰዎች ስለ ከሦስተኛው “እነሱዎች” ጋር ያላቸው ግንኙነት በውይይት ላይ ያልተመሰረተና ለሌሎች ያላቸው አመለካከት ሰብዓዊነት የጎደለው ነው፡-

“But lying in between the remote Heavenly other and the close predictable other there is a third category which arouses quite a different kind of emotion. This is the other which is close at hand but unreliable. If anything in my immediate vicinity is out of my control, that thing becomes a source of fear. This is true of persons as well as objects. If Mr X is someone with whom I cannot communicate, then he is out of my control, and I begin to treat him as a wild animal rather than a fellow human being. He becomes a brute. His presence then generates anxiety, but his Jack of humanity releases me from all moral restraint: the triggered responses which might deter me from violence against my own kind no longer apply.” REITH LECTURES 1967: A Runaway World, Lecture 3: Ourselves and Others: 26 November 1967 – Radio 4

ከውጪ ሀገር ዜጋ ጋር በግልፅ መወያየትና መግባባት እንችላለን። ከእነሱ ጋር መወያየትና መግባባት ባንችል እንኳን የእነሱ ሃሳብና እንቅስቃሴ በእኛ ሕይወት ላይ የሚኖረው ተፅዕኖ ዝቅተኛ ስለሆነ ይህን ያህል አሳሳቢ አይደለም። ሆኖም ግን፣ በአንድ ሀገር ውስጥ አብረን እየኖርን እርስ-በእርስ መነጋገርና መግባባት ከተሳነን፤ የጠበቀ ማህበራዊ፥ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት እያለን አንዳችን የሌላችንን ሃሳብና እንቅስቃሴ ማወቅና መገመት ከተሳነን፣ እንደ ሰው ያለን ምክንያታዊ አስተሳሰብ ብቻ ሳይሆን ሰብዓዊ አመለካከታችን ከውስጣችን ይጠፋል። ከቤተሰቦቻችንና ጓደኞቻችን፣ ከጎጥ፣ ቀበሌ፣ ወረዳ፣ ዞንና ክልል ነዋሪዎች ጋራ የነበረን በውይይትና ምክንያታዊ ግንዛቤ ላይ የተመሰረተ አመለካከት፣ እንደ ሰው የነበረው ሰብዓዊነት ለሌላ ክልል ነዋሪዎች ወይም ብሔር ተወላጆች ሲሆን ከውስጣችን ተሟጥጦ ይጠፋል።

የሌላ ሀገር ዜጋን እንደ ሰብዓዊ ፍጡር እያየ፣ የሌላ ብሔር ተወላጅን ግን እንደ ዱር አውሬ አድኖ መግደል ይሻል። በእርግጥ ለአንዳንዶቻችሁ አገላለፁ በጣም የተጋነነ ሊመስላችሁ ይችላል። ነገር ግን፣ የራሱን ዝርያ እንደ አውሬ ወይም ጠላት አድኖ የሚገድል ፍጡር ቢኖር የሰው ልጅ ብቻ ነው። በጣም ውስን በሆኑ አጋጣሚዎች ካልሆነ በስተቀር ሌሎች እንስሳት የሚያድኑትና የሚገድሉት ሌላ የእንስሳት ዝርያን ነው። እንደ “Edmund Leach” አገላለፅ፣ የራሱን ዝርያ እንደ አውሬ ማደንና መግደል የሚሻው የሰው-ልጅ ብቻ ሲሆን ይህም በዋናነት በቃላት ላይ የተመሰረተ የመግባቢያ ቋንቋ በምክንያትነት ይጠቀሳል፡-

“…our propensity to murder is a back-handed consequence of our dependence on verbal communication: we use words in such a way that we come to think that men who behave in different ways are members of different species. In the non-human world whole species function as a unity. Wolves do not kill each other because all wolves behave the same language. If one wolf attacks another wolf, the victim automatically responds with a gesture which compels the aggressor to stop. … The complication in our own case is that if a human victim is to be safe, the attacker and the attacked must not only behave the same language, they must speak the same language, and be familiar with the same code of cultural symbols. And even then each individual can make his own decision about what constitutes ‘the same language’.’’ REITH LECTURES 1967: A Runaway World, Lecture 3: Ourselves and Others: 26 November 1967 – Radio 4

ከላይ በጥቅሱ ውስጥ እንደተገፀው፣ የብሔር ፖለቲካ የአንዱን ወይም የሌላን ብሔር እኩልነት በማረጋገጥ ላይ ብቻ የሚቆም አይደለም። የሰው-ልጅን ምክንያታዊ አስተሳሰብና ሰብዓዊነት ከላዩ ላይ ገፍፎ የሚወስድ፣ የአንዱን ብሔር ሕልውና ለማረጋገጥ በሚል የሌላውን ብሔር ሕልውና እስከማሳጣት የሚደርስ ነው። አጉል ብሔርተኝነት የሰው ልጅን ባህሪ ከሰብዓዊነት ወደ ተራ እንስሳነት ይቀይረዋል። ከሁሉም እንስሳት በተለየ ሰዎችን እንደ የዱር አውሬ እያደነ የሚገድል ጨካኝ ፍጡር ያደርገዋል። በታዝማኒያዎች (Tasmanians) እና በአይሁዶች ላይ የፈፀመው የዘር-ማጥፋት፣ እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ የአፓርቲይድ አገዛዝ በጥቁሮች ላይ የተፈፀመው አድሎና በደል፣… ሁሉም የሌላ ብሔር ተወላጆችን እንደ ሌላ ዓይነት ፍጥረት አድርጎ በብዙሃን አዕምሮ ውስጥ በመሳልና፣ ለታሪካዊና ፖለቲካዊ ችግሮች እነሱን ተጠያቂ በማድረግ የተፈፀሙ ናቸው።

በአንድ ሀገር ውስጥ አብረው እየኖሩ የማይነጋገሩ፣ ከወደፊት የተስፋ ይልቅ የታሪክ ጠባሳዎችን በመዘከር፣ በጋራ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ችግሮቻቸው ዙሪያ ከመወያየት ይልቅ በመፈራራት፣ በአጠቃላይ እርስ-በእርስ ተነጋግሮ ከመተማመን ይልቅ በጥርጣሬ አይን በመተያየት ላይ የተመሰረተው ብሔራዊ አንድነት መጨረሻው እንጥርጥሮስ ነው።

የኢትዮ-ኤርትራ ግንኙነት፡ የዜጎች ፍርሃት ለአምባገነኖች ሕይወት ነው!

1: ሻዕቢያን ፈርቶ ኢትዮጲያን….
ካለፈው ሳምንት ጀምሮ በኒጄር፥ ኒያሜ ከተማ በአፍርካ ሀገሮች የሰብዓዊ መብት አያያዝ ዙሪያ የተለያዩ ሰብሰባዎች እየተካሄዱ ይገኛሉ። በተወሰኑ ሰብሰባዎች ላይ የመታደም እድሉ ገጥሞኝ ነበር። ከእነዚህ ውስጥ የተባበሩት መንግስታት የኤርትራ ልዩ ራፖርተር (UN Special Rapporter on Eritrea) የሆኑት ¨Sheila Keetharuth” ስለሀገሪቱ የሰብዓዊ መብት አያያዝ ሪፖርት ያቀረቡበት ስብሰባ አንዱ ነው። ከዚህ በተጨማሪ፣ የተለያዩ የአፍርካ ሀገራት የተወጣጡ የሰብዓዊ መብት ተከራካሪ ድርጅቶች፣ እንዲሁም አንዳንድ የአውሮፓ ሀገራት መንግስታዊ ድርጅቶች፣ በተለይ የኢጣሊያን መንግስት ጦር ኃይል ተወካዮች በተገኙበት በኤርትራ ስላለው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና የሀገሪቱ ዜጎች የሜዲትራኒያንን ባህር አቋርጠው ወደ አውሮፓ ከመሰደዳቸው ጋር ያለው ግንኙነት ተዳሷል።

ከላይ በተጠቀሱት ስብሰባዎች ላይ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ስለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት በዝርዝር ተገልጿል። በየወሩ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የሀገሪቱ ዜጎች ወደ ኢትዮጲያና ሱዳን፣ እንዲሁም በሊቢያ በኩል ባህር አቋርጠው ወደ አውሮፓ ለመሰደዳቸው በዋናነት የተጠቀሰው የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ግዴታ ነው። በእርግጥ ጉዳዩን ከኤርትራ መንግስት እይታ አንፃር ስንመለከተው፣ የኢሳያስ አፍወርቂ አስተዳደር በተለይ ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በኋላ የሕልውና አደጋ እንደተጋረጠበት መገንዘብ ይቻላል። በመሆኑም፣ በብሔራዊ አገልግሎት አማካኝነት ከፍተኛ ቁጥር ያለው መደበኛና ተጠባባቂ የጦር ኃይል በብዛት አሰልጥኖ ካላዘጋጀ በስተቀር በስልጣን ላይ የመቆየት ዕድሉ የመነመነ ሊባል ይችላል።

ነገር ግን፣ መቀመጫውን ኬኒያ ናይሮቢ ያደረገ የኤርትራ ሰብዓዊ መብት ተከራካሪ ድርጅት መስራችና ኃላፊ የሆነቸው ሩት ክፍሌ በስብሰባው ላይ እንደገለፀችው፣ የኢሳያስ አፈወርቂ መንግስት የሀገሪቱን ወጣቶች እስከ አመስት አመት ድረስ ያለ ምንም ክፍያ ወታደራዊ ሰልጠና እና አገልግሎት እንዲሰጡ በማስገደድ፣ ከባድ የጉልበት ሥራ በማሰራት፣ ፆታዊ ብዝበዛን ጨምሮ የተለያዩ በደሎችና ጭቆናዎች እንደሚፈፅም በመድረኩ ገልፃለች። እንደ እሷ አገላለፅ፣ የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ዓላማ ወጣቶችን ማሸማቀቅና ለመንግስታዊ ስርዓቱ ተገዢ እንዲሆኑ ማድረግ ነው።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በተባበሩት መንግስታት የኤርትራ ልዩ ራፖርተር (UN Special Rapporter on Eritrea) ወ/ሮ ¨Sheila Keetharuth” ስለሀገሪቱ የሰብዓዊ መብት አያያዝ ባቀረቡት ሪፖርት ላይ እንደገለፁት በኢትዮጲያና ኤርትራ መካከል ያለው ሰላም እና ጦርነት ያለየበት የ“No peace” – “No war” ሁኔታ በኤርትራ የብሔራዊ አገልግሎት (National Service) ግዴታ ተግባራዊነት፣ በዚህም አማካኝነት በሀገሪቱ ዜጎች ላይ ለሚፈፀመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና ይህን ተከትሎ ለሚከሰተው ስደት በዋና ምክንያትነት ጠቅሰዋል። (የራፖርተሯን ሪፖርት በከፊል በፌስቡክ ገፄ ላይ ከለጠፍኩት የቪዲዮ ምስል መመልከት ይቻላል)።

በአጠቃላይ፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና አስከፊ ስደት በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ ኢትዮጲያን ተጠያቂ የሚያደርግ አቋም በመድረኩ መሪዎችና ተሳታፊዎች በግልፅ ተንፀባርቋል። ነገር ግን፣ የኤርትራ መንግስት በኤርትራዊያን ላይ ለሚፈፀም የሰብዓዊ መብት ጥስት ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ መሞከር በራሱ የመድረኩ መሪዎችና ተሳታፊዎች ስለ ሁለቱ ሀገራት ታሪክ እና መንግስታት ያላቸው ግንዛቤ ውስን መሆኑን ያሳያል። ከዚህ በተጨማሪ፣ በተጠቀሱት መድረኮች ላይ ኢትዮጲያን እንደ ሀገር፤ የሀገሪቱን ሕዝብና መንግስት ወክሎ ሃሳብና አስተያየት የሚሰጥ አንድም ሰው አለመኖሩ ያበሳጫል።

በእርግጥ በቦታው ብዙ ኢትዮጲያዊን የነበሩ ቢሆኑም በስብሰባው ላይ የተገኙት መንግስታዊ ያልሆኑ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችን ወክለው ስለሆነ በጉዳዩ ላይ የራሳቸውን ሃሳብና አስተያየት ከመስጠት ተቆጥበዋል። በተመሣሣይ፣ እኔም በቦታው የተገኘሁት በአንድ የውጪ ድርጅት ተጋብዤ ነው። ነገር ግን፣ ለኤርትራ መንግስት ጥፋት ኢትዮጲያ እንደ ሀገር ተጠያቂ ስትደረግ፣ ሌላው ቢቀር የሀገሪቷ መልካም ገፅታ በይፋ ጥላሸት ሲቀባ እየተመለከትኩ በዝምታ ማለፍ አልችልም።

በመሰረቱ፣ በአምባገነኖች ዘንድ ካልሆነ በስተቀር ሀገር እና መንግስት የተለያዩ ናቸው። የኤርትራ መንግስት በራሱ በዘጎቹ ላይ የሚፈፅመውን አሰቃቂ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እቃወማለሁ። ሆኖም ግን፣ ለችግሩ ብቸኛው ተጠያቂ አካል ራሱ የኤርትራ መንግስት ነው። ለተጠቀሰው የኤርትራ ችግር እንኳን ኢትዮጲያ እንደ ሀገር ተጠያቂ ልትሆን ይቅርና አምባገነኑ የኢህአዴግ መንግስት እንኳን ተጠያቂ ሊደረግ አይገባም። በአጠቃላይ፣ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ፣ ለኤርትራ ችግር ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ የታየው ዝንባሌ “አህያውን ፈርቶ ዳውላውን…” የሚሉት ነው። 

2፡ የዜጎች ፍርሃት ለአምባገነኖች ሕይወት ነው!

ከላይ በተጠቀሰው መልኩ፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ኢትዮጲያን ተጠያቂ ለማድረግ የተሞከረበት አግባብ የሁለቱን ሀገራት መንግስታት መሰረታዊ ባህሪ ጠንቅቆ ካለማወቅ የመጣ ነው። በእርግጥ የሻዕቢያ እና የኢህአዴግ መንግስት “ፀረ-ሰላም፥ ፀረ-ሕዝብ፥ ፀረ-ልማት፣ አሸባሪ፥ አምባገነን፥ አተራማሽ፣…” እየተባባሉ እርስ-በእርሳቸው በጠላትነት ይፈራረጃሉ። ይሁን እንጂ፣ ከምንም በላይ ሁለቱን መንግስታት አንድ የሚያደርጋቸው ፍፁም አምባገነን መሆናቸው ነው።

የኤርትራ መንግስት የብሔራዊ አገልግሎትን (National Service) ተግባራዊ የሚያደርገው ከኢትዮጲያ መንግስት ሊቃጣበት የሚችለውን ወረራና ጥቃት ለመከላከል እንደሆነ ይገልፃል። ነገር ግን፣ ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው፣ ይህ ፕሮግራም የሀገሪቱን ወጣቶች ለማሸማቀቅና ለመንግስታዊ ስርዓቱ ተገዢ እንዲሆኑ የማድረግ ዓላማ ያለው ነው። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ኤርትራን ዋና ፀብ አጫሪና በሀገሪቱ ለሚስተዋሉ ማናቸውም የፖለቲካ አለመረጋጋቶች በተጠያቂ ያደርጋል። የኤርትራ መንግስት ከኢትዮጲያ ጋር ያለውን ግንኙነት በሀገሪቱ ዜጎች ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ለመፈፀም እንደሚጠቀመው ሁሉ፣ የኢትዮጲያም መንግስት “ከኤርትራ ጋር ተመሳጥራችኋል” በሚል የተቃዋሚ የፖለቲካ መሪዎችን ይወነጅላል፥ ያስራል፥ ያሰቃያል።

ሁለቱም መንግስታት በዜጎቻቸው ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ለመፈፀም ከሌላኛው ወገን የተደቀነበትን የደህንነት ስጋት በምክንያትነት ይጠቅሳሉ። ነገር ግን፣ የሀገር ደህንነት በምንም አግባብ ቢሆን የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ለመገደብ ሆነ ለመጠስ ምክንያት ሊሆን አይችልም።

ነገር ግን፣ ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ከኢትዮጲያ ጋር ያለው ግንኙነት በምክንያትነት ተጠቅሷል። በተለይ ከኢትዮጲያ መንግስት የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት የዜጎቹን መብትና ነፃነት ለመገደብ እንደ ምክንያት በመጠቀም ላይ ይገኛል። በተመሣሣይ፣ የኢትዮጲያ መንግስት በተለያዩ አጋጣሚዎች በሀገሪቱ ለሚከሰቱ የፖለቲካ አለመረጋጋቶች የኤርትራን መንግስት ተጠያቂ ሲያደርግ ይስተዋላል። በዚህም ከኤርትራ መንግስት የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት መነሻ በማድረግ የራሱን ዜጎች መብት እና ነፃነት ለመገደብ ሲጠቀምበት ይስተዋላል።

የሁለቱ ሀገራት መንግስታት አንዱ በሌላው ላይ የጋረጠውን የደህንነት ስጋት የዜጎቻቸውን መብትና ነፃነት ለመገደብና ለመጣስ ለምን ይጠቀማሉ? የዚህ መሰረታዊ ምክንያት አምባገነን መንግስታት የሀገር ሰላምና ድህንነት ምክንያት በማድረግ ዜጎችን ለማስፈራራት እንደሆነ ይገልፃል። ቆፈን ውስጥ መክተት ስለሚሹ እን በማስፈን ነው። እንደ ሎሬት “Wole Soyinka” አገላለፅ፣ ይህ በአብዛኞቹ የአፍሪካ አምባገነን መንግስታት ዘንድ የሚስተዋል ስልት እንደሆነ ይገልፃል።

“…under the burgeoning trade of dictatorship and governance through a forced diet of fear, most especially on the African continent – in common parlance, the fear of ‘the midnight knock’. Arbitrary detentions. Disappearances. Torture as the rule rather than the exception. … [Its purpose] to instil fear into the populace by deliberately flouting the most elementary principles of justice.” REITH LECTURES 2004: Climate of Fear, Wole Soyinka Lecture 1: The Changing Mask of Fear, 7 April 2004

አምባገነኖች የሀገርና ሕዝብን ደህንነት ለማስከበር በሚል ሰበብ በዜጎች ላይ የፍርሃትና ስጋት ድባብ የሚፈጥሩት ለሌላ ሳይሆን መንግስታዊ ስርዓቱን ለማስቀጠል ነው። በዚህ ረገድ፣ “Wole Soyinka” ሀገሩ ናይጄሪያ ከእንግሊዝ ነፃ በወጣች ማግስት ወደ ስልጣን የመጡት አምባገነን መሪዎች በቅኝ-አገዛዝ ወቅት እንኳን ባልታየ መልኩ መላ ሀገሪቱን በፍርሃት በማራድ እንዴት በስልጣን መቆየት እንደቻሉ በማሳያነት ይጠቅሳል፡-

“…The entire nation was deeply traumatized. …While that regime lasted, there was no question about it – for the first time in the brief history of her independence, the Nigerian nation, near uniformly, was inducted into a palpable intimacy with fear, an experience that was never undergone even in the most brutal season of the colonial mandate.”  REITH LECTURES 2004: Climate of Fear, Wole Soyinka Lecture 1: The Changing Mask of Fear, 7 April 2004

ከላይ በዝርዝር ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የኤርትራና የኢትዮጲያ መንግስታት አንደኛው በሌላኛው የተጋረጠበትን የደህንነት ስጋት መነሻ በማድረግ የራሱን ዜጎች የሚጨቁንበት ምክንያት ሕዝቡን በማስፈራራት የስልጣን ላይ ለመቆየት ነው። ነገር ግን፣ የሀገር ሰላምና ደህንነት በምንም አግባብ ቢሆን የዜጎችን መብት እና ነፃነት ለመገደብና ለመጣስ በምክንያትነት ሊጠቀስ አይችልም። ለምሳሌ፣ የቀድሞ የእንግሊዝ የሀገር ውስጥ ደህንነት ዳይሬክተር “Eliza Manningham Buller” የሀገር ደህንነት የዜጎችን መብትና ነፃነት ለመገደብ በፍፁም ምክንያት ሊሆን እንደማይችል እንዲህ ትገልፃለች፡-    

“I do not see that liberty and freedom and security are polar opposites. …We must recognise the limits of what any government can do and be deeply cautious of anything that leads to security being seen as the opposite of liberty rather than essential to it. …governments need to practise a foreign policy that, while acknowledging the world as it is, tries to secure freedom for others – and to pursue a domestic policy that protects the liberties we value and which the [enemy] tries to destroy.”  FREEDOM, REITH LECTURER: ELIZA MANNINGHAM-BULLER, 20 September 2011.

በአጠቃላይ፣ በኤርትራዊያን ላይ ለሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ብቸኛው ተጠያቂ የኤርትራ መንግስት ነው። በሀገሪቱ የብሔራዊ አገልግሎት ግዴታ እንዲቀጥል ከማድረግ አንፃር ወይም የአልጄርስ ስምምነትን ባለመቀበሏ ምክንያት እንደ ሀገር ኢትዮጲያን ወይም የኢህአዴግ መንግስትን ተጠያቂ ማድረግ አይቻልም። በእርግጥ የኢህአዴግ መንግስት የአልጄርስ ስምምነት ቢቀበል ወይም ውዝግብ የተነሳባትን ባድመ ለኤርትራ አሳልፎ ለመስጠት ቢስማማ እንኳን የኢሳያስ አፈወርቂ አስተዳደር በዜጎቹ ላይ በሚፈፅመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ሆነ ስደት ላይ በፍፁም ለውጥ ሊመጣ አይችልም። በአጠቃላይ፣ በኢትዮጲያና ኤርትራ መካከል ያለው መሰረታዊ ችግር የድንበር ይገባኛል፣ የጦርነት ወይም ሌላ ዓይነት የደህንነት ስጋት አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሁለት አምባገነን መንግስታት ላለፈው ሩብ ክፍለ ዘመን የራሳቸው ዜጎችን በፍርሃት ቀፈን ቀፍድደው በስልጣን ላይ ለመቆየት ያላሳለሰ ጥረት ማድረጋቸው ነው።