​”The Amhara Psychology” by BefeQadu Hailu

To begin with less controversial fact, today’s Amhara is not exactly what it is referred in old historical scripts of the country (Ethiopia). It has mostly been used to refer to the Christians, and also, to mean ‘good people’. It is also used seldom to mean Amharic speaking people. But, all of these are when the Amharic speaking people use it; for example, Oromos used to say ‘Sidama’ to refer to the Amhara. There are many people who still use the phrase ‘Afaan Sidama’ to say ‘Afaan Amhara’. EPRDF’s ethnic federalism definded Amhara as the people who are residing in Northern Shoa, Gojjam, Gondar, Wollo, and also people currently residing in other regions whose parents are originally from these places.

BefeQadu Z. Hailu (በፍቃዱ ሃይሉ)

To know how Amharic language evolved would help us learn how the people, who are currently considered as ‘Amhara’, have reached here. Even though it is second largest “ethnic group” (population wise), Amharic is most spoken in Ethiopia. Yet, it is not oldest langauge in the country. Legend has it that it was in Shoa, in the 13th Century, that the language was first born. Others say it was first spoken by ‘Amahara Sayint’ people as early as seventh century. Either way, the language is younger than Cushitic languages that include Afaan Oromo and Somali and also than most Omotic and Nilo-Saharan languages.

How does it grow larger and faster? Who are the people who are speaking it now? There are many possible answers for the first question. One of the possible and not controversial answers is that its adoption by the ruling elites has contributed to its quick growth. For the second question, we can certainly speak about the fact that the first people who started to speak Amharic used to have other languages as well. So, we can deduct a conclusion that may not please people who define ethnicity based on only language. This is because the birth and expansion of Amharic language proves the fore fathers of the current Amharic language speakers will happen to have another ethnicity according to language-based definition of ethnicity.

Scholars say Amharic is a child of Ge’ez, currently dying Semitic language; but, also say its syntax has similarity with Cushitic languages such as Afaan Oromo. The likes of Donald Levin suspect, while trying to explain how the Semitic language could have Cushitic syntax, ‘Amharic maybe created when the Oromo try to speak Ge’ez’. It maybe true. Bahru Zewdie has also written that ‘Amharic has more words derived from the Cushitic Afaan Oromo instead of its presumed parent language Ge’ez’. 

Amharic language became official language of Ethiopia’s rulers since the 19th century, during the reign of Emperor Theodros II. Before that, Ge’ez used to be the official language of the rulers even to have their stories recorded. The adaptation of Amharic language as an official language of state has advantantaged the language’s expansion. In the Imperial Ethiopia, the central source of legitimacy was Orthodox Christianity. Added to that, to speak Amharic language became a necessity as Amharic was promoted to be the official language.

So, people – whatever their ethnic background is – have to be Christians and speak Amharic to have the maximum chance of taking over leadership. (The exceptions won’t count here. In the Yejju era (also called as ‘Era of the Princes’) Afaan Oromo is said to have become language of the palace; and before that, Gondar royalities had adopted Catholic Christianity. Both lived short. During Emperor Menelik II’s reign, King of Jimma, Abba Jifar, could keep his faith of Islam and submitted to the King of Kings. But, no similar diversity has ever been experienced before and after.) 

But, since Orthodox Christianity is the main factor to seek royality (and also maybe because the current Tigray region is where the state was founded), Tigrians have shares in leadership regardless of their language difference. This makes Christianization a factor of eligibility to rule. To communicate effectively with the central ruling elite, it also needs one Amharanize oneself. Thus Amharanization often involved both Orthodox Christianization as well as Amharic language skills. Accordingly, people of any ethnic background Amharanize themselves as they get close to the ruling elites’ inner circle. 

Amhara people speak of their birth place (saying I’m Gojjamé, Gondarré, Showayé or Wolloyé) when they are asked about their identity; other ethnic groups such as Oromo and Somali speak of their tribal family roots (AKA gossa) or that they are Oromo or Somali to tell their identity. This is an implication that the Amhara do not have direct familial (tribal) line but mixed background.

Now, there is a society (or, an ethnic group) that is identified as Amhara. And, this Amhara have a common psychological make up that keep them together. This common psychological make up is usually pride. The source of this pride is the long standing narration of heroism and leadership opportunity they had. They do have strong sense of ownership to the state. They make proud of the fact that they had central role in forming the Ethiopian state. And, therefore, they don’t like critics of the way Ethiopia is formed. They hate anyone who hates the Imperial rulers and dislike who doesn’t like the state.

The Amhara Privilege

Because Amharic is official for at least the past 200 years, the Amhara are advantaged by getting the ultimate chance to determine (participate in determining) the fate of the country. Currently, in this ethnically federalized republic, Amharic is spoken in almost every corner of the country. Amharic speaking people are privileged to easily communicate in all towns existed in Ethiopia better than any other language speakers. In fact, many Amharas reject this privilege as non existent only because all Amharic speaking people are not Amharas. 

The Amhara Challenge

As privileged as Amharas are in the past historical events and its legacies, they are also victims of its short falls. All Amhara people were not members to the royal members. Many were just ordinary people who tilled the land of the the lords. However, the revolution of 1974 which has thrown away the Imperial system has also came up with a narration that blames the Amhara for almost everything. Amhara became the antagonist of the new narration. Given the history of the people, Amhara people are most dispersed of all. They have communities in every other ethnically categorized new regiones. They are often victims of displacement and are viewed as settlers. The history they make pride made them victims in a contrary interpretation.

Cross Roads…

The Amhara Psychology – the pride in the way the republic was founded and in the role they had to – kept many of Amharas rejecting the Amhara nationalism in an ethnonationalist federation. But, the Amhara challenge made it a necessity to forge a nationalism. In addition, Ethiopian nationalism claims of the Amhara is criticized to be a camouflage to keep the interests of the ethnic group. However, the challenge is the way the ethnic group is created. It has no straight familial (tribal) line which can make members associated with and protective of. So, it needs different approach to convince the Amhara take its part in the federal members competitio and limit affairs in regional issues when necessary. 

Amhara people are said to be extremely individualist than collectivist which ethnonationals need to survive. Newly growing Amhara nationalists so far failed to define the social psychology, history and demands of Amhara people. There is no single book so far published with the title ‘History of Amhara’. And no pragmatic Amhara nationalism is formulated so far. This has posed a challenge in identifying the very way Amahara nationalism, without destroying the social tendency of individualism, should be established to keep the benefits of the people while helping it live with others in harmony.

Source:- BefeQadu Z. Hailu Facebook Page


የፀረ-ሽብር ሕጉ ዓላማ ሕዝቡን መሪ-አልባ ማድረግ ነው!

ባለፈው ጓደኛዬ ከአንድ ታዋቂ ምሁር ጋር አስተዋወቀኝና በተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ ተወያየን። እኚህ ምሁር ቀድሞ የአዲስ አበባ ዩንቨርሲቲ መምህር የነበሩ ሲሆን አሁን ጡረታ ወጥተዋል። ቦሌ አከባቢ በሚገኝ አንድ ሆቴል ውስጥ ለሁለት ሰዓታት ያህል ተወያየን። ውይይታችን በዋናነት ያተኮረው ከኢህአዴግ መንግስት በፊትና በኋላ የሀገሪቱ የፖለቲካ ልሂቃን ሚና ምን ይመስላል በሚለው ዙሪያ ያተኮረ ነበር። እኚህ ምሁር ብዙውን ግዜ “The Amhara Hegemony” የምትለዋን አገላለፅ እንደሚያዘወትሩ ስለማውቅ የእኔም ጥያቄ ከዚያ ላይ ነው የጀመረው። “ዶክተር… ይህቺ ‘The Amhara Hegemony’ የሚሏት ነገር ፅንሰ-ሃሳቧ ምንድነው? በቀድሞ ስርዓት ‘የአማራ የበላይነት/አገዛዝ’ አለ ለማለት የቻሉበትን ምክንያት ቢያስረዱኝ?” አልኳቸው።

“በዚያን ግዜ (በደርግና በአፄ ኃ/ስላሴ ዘመን) አብዛኞቹ የአማራ ምሁራን፣ ለምሳሌ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሚያስተምሩ የአማራ ተወላጅ የሆኑ መምህራን ‘የገብርዔል ማህበር፣ የማሪያም ፅዋ፣…ወዘተ እያሉ በየግዜው እየተገናኙ ተሰብስበው ያወራሉ፥ ይጫወታሉ። ማህበርና ፅዋ ይበሉ እንጂ የሚያወሩት እኮ ስለ ሃይማኖት አይደለም። ምሁራን ከመደበኛ ስራቸው ውጪ ሲገናኙ የሚያወሩት በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ ያው ፖለቲካ ነው። ስለዚህ፣ አብዛኞቹ የአማራ ተወላጅ የሆኑ ምሁራን ማህበርና ፅዋ እያሉ በየግዜው ይሰበሰቡና ስለ ወቅታዊ ፖለቲካ ያወራሉ። በሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ሃሳብና አስተያየት ይሰጣሉ፣ የጋራ ግንዛቤ ይፈጥራሉ። በዚህም በተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ የጋራ አቋምና አመለካከት ይይዛሉ። ነገር ግን፣ እንደ እኔ ያሉት የኦሮሞ ተወላጅ ምሁራን ገና ሶስት-አራት ሆነው መሰባሰብ ሲጀምሩ “ኦነግ” ይባላሉ። በተመሳሳይ፣ የተወሰኑ የትግራይ ተወላጆች ተሰባስበው መምከር ሲጀምሩ “ወያኔ” ይባላሉ።

በቀድሞ ግዜ የአማራ ምሁራን እንደ እኛ “ጠባብ ብሔርተኛ” ወይም “ገንጣይ ወንበዴ” የሚል ስያሜ አይሰጣቸውም ነበር። ስለዚህ፣ የኦሮሞና ትግራይ ምሁራን እንኳን መደራጀት በጋራ ሰብሰብ ብለው ሻይ-ቡና ማለት አይችሉም ነበር። የአማራ ምሁራን ግን በስልጣን ላይ ያለውን መንግስት በይፋ መቃወም እስካልጀመሩ ድረስ በፈለጋቸው ቦታና ሰዓት ተገናኝተው ቢመክሩና ቢዘክሩ ግንኙነታቸው ከኦነግ ወይም ከወያኔ ጋር ይያያዝብናል የሚል ስጋት አልነበረባቸውም። በዚህ ሁኔታ ምሁራን ስለ መጡበት ማህብረሰብ መብትና ነፃነት፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ፣ በአጠቃላይ ስለሚስፈልገው ለውጥና መሻሻል በጋራ ለመወያየት የሚያስችል ሁኔታ አልነበርም። ምሁራን የሕዝብን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በማንሳትና እርስ-በእርስ በመወያየት የመፍትሄ አቅጣጫ ማስቀመጥና መጠቆም ካልቻሉ መንግስታዊ ስርዓቱ እንደ አፄ ኃ/ስላሴና ደርግ መጨረሻው አያምርም” አሉኝ።

እኔም ከአፋቸው ቀበል አድርጌ “አሁን ካነሱት ሃሳብ አንፃር ከኢህአዴግ መምጣት በኋላ ምን የተለየ ነገር ተፈጠረ?” የሚል ጥያቄ አስከተልኩ። እሳቸውም “ቅድም ያልኩህ ምሁራን በአብዛኛው የአማራ ምሁራን ሀገር ለቅቀው ወጡ። በተመሳሳይ፣ የኦሮሞ ምሁራን እንዲሁ ሀገር ለቅቀው ወጡ” አሉኝ፡፡ “ለምን?” አልኳቸው።

“እንዴ…ቀድሞ የነበረው የ“Amhara Hegemony” ኢህአዴግ ከጣ በኋላ በ”Tigray Hegemony” ተተካ። የአማራ ልሂቃን እንደ ቀድሞ ግዜ የገብሬልና የማሪያም ማህበር እያሉ መሰባሰብ ከጀመሩ “ከግንቦት7 ጋር ግንኙነት አላችሁ” በሚል ለእስርና እንግልት ይዳረጋሉ። እንደ ቀድሞ ስርዓት አሁንም የኦሮሞ ምሁራን በጋራ ተሰባስበው ሲወያዩ “ኦነግ ናችሁ” እየተባሉ ቁም ስቅለቸውን ያያሉ። የትግራይ ተወላጅ የሆኑ ምሁራን ግን ሕወሃት/ኢህአዴግን በይፋ እስካልተቃወሙ ድረስ በየግዜው ተገናኝተው ቢወያዩ ነገሩ ከኦነግና ግንቦት7 ጋር ይያያዝብን ይሆናል የሚል ስጋት የለባቸውም። ኢህአዴግን መቃወም ይቅርና በመንግስት ስራና አሰራር ላይ ጠንከር ያለ ትችትና አስተያየት የሰጡ የአማራና ኦሮሞ ምሁራን ግን የግንቦት7ና የኦነግ የሽብር ተልዕኮ ለማስፈፀም ሲንቀሳቀሱ ተደረሰባቸው ተብለው ወደ እስር ቤት ይወረወራሉ።

የሕወሃት ደጋፊ/አባል የሆኑ ምሁራን የፈላጋቸውን ሃሳብና አስተያየት መስጠት ይችላሉ። የብኣዴንና ኦህዴድ አባልና አመራሮች እንኳን ይህን የማድረግ ነፃነት የላቸውም። የኢህአዴግ መንግስትን ወይም በኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ላይ ትችትና ነቀፌታ የሚሰነዝር የብአዴን አባልና አመራር “ትምክህተኛ”፣ የኦህዴድ አባልና አመራር ደግሞ “ጠባብ” የሚል ታፔላ ይለጠፍበታል። ከሕወሃት አባላትና ደጋፊዎች ተፃራሪ የሆነ ሃሳብና አስተያየት ካነሳህና የኢህአዴግ ተቃዋሚ ከሆንክ “ግንቦት7” ወይም “ኦነግ” ትባላለህ፣ የኢህአዴግ አባል ከሆንክ ደግሞ “ትምክህተኛ” ወይም “ጠባብ ብሔርተኛ” ተብለህ በጅምላ ትፈረጃለህ። ስለዚህ፣ ከኢህአዴግ ውስጥ ሆነ ውጪ ያሉ የአማራና ኦሮሞ የፖለቲካ ልሂቃን ስለ ሕዝባቸው መብትና ነፃነት አንዳች ነገር መተንፈስ አይችሉም። በዚህ ምክንያት የኢህአዴግ መንግስት በተለይ የሕዝቡን ብሶትና ምሬት መረዳት ተስኖታል፡፡ በዚህ ሁኔታ ወደፊትም መረዳት የሚችል አይመስለኝም። ስለዚህ፣ ኢህአዴግም እንደ አፄ ኃ/ስላሴ እና ደርግ አገዛዝ መጨረሻ ላይ አወዳደቁ አያምርም።

በመጨረሻም “የተቃዋሚ ፖለቲከኞች፣ ጋዜጠኞች፣ ጦማሪያን፣ የመብት ተሟጋቾች፣ እንዲሁም ለአመፅና ተቃውሞ አደባባይ የወጡ ወጣቶች ሳይቀር ሁሉም የሚከሰሱት በፀረ-ሽብር ሕጉ ነው። ከዚህ አንፃር፣ የፀረ-ሽብር አዋጁን ዓላማና አተገባበር እንዴት ያዩታል?” የሚል ጥያቄ አነሳሁላቸው። እሳቸውም በእርግጠኝነት “የአማራና ኦሮሞ ሕዝብን መሪ-አልባ ማድረግ ነዋ!” አሉኝ።

“ይሄ ምን ጥያቄ አለው? መንግስት በተግባር የሚያደርገው እኮ ብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፈቀደለትን ነው። የብዙሃኑ አስተያየትና አመለካከት የሚቀረፀው ደግሞ ከላይ በጠቀስካቸው ፖለቲከኞች፥ ጋዜጠኞች፥ ፀኃፊያንና በመብት ተሟጋቾች ነው። እነዚህ ሰዎች ስለ ሕዝብ መብትና ነፃነት በተናገሩ ቁጥር መንግስት እንደ “አልቃይዳ” እያደነ በሽብርተኝነት ወንጀል የሚከሳቸው ከሆነ ሕዝቡ መሪ አልባ ይሆናል። በሕገ-መንግስቱ ላይ የተደነገጉ ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ሙሉ በሙሉ የሚገድብ አዋጅ በማውጣት ስለ ሕዝብ መብት፣ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሚከራከሩ ሰዎችን ለማሰር፣ ለማሰቃየትና ለማስፈራራት የምትጠቀምበት ከሆነ የአዋጁ ዓላማና ግብ ሕዝቡን መሪ አልባ ማድረግ ነው፡፡ በዚህ መሰረት፣ የፀረ-ሽብር ሕጉ ዓላማና አተገባበር በተለይ የኦሮሞና አማራ ሕዝብን መሪ አልባ የሚያደርግ ነው። መሪ-አልባ ሕዝብን እንዴትም፥ ወዴትም ትመራዋለህ! 

“አዎ… የትግራይ/ሕወሃት የበላይነት አለ!”

ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው ጥያቄ ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። “የትግራይ የበላይነት የለም” በሚል ካቀረቧቸው ማስረጃዎች ውስጥ ሁለት ነጥቦች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። የመጀመሪያው የፌዴራሊዝም ስርዓቱ የአንድ ብሔር (ክልል) የበላይነትን አያስተናግድም የሚል ነው። ሁለተኛው ደግሞ የሕወሃት አባላት በኢህአዴግ የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሆነ ካቢኔ ውስጥ የስልጣን የበላይነት የላቸውም የሚል ነው። ነገር ግን፣ የአንድ ብሄር (ቡድን) የበላይነት መኖር-አለመኖር የሚለካው በመንግስታዊ ስርዓቱ ወይም በባለስልጣናት ብዛት አይደለም። በዚህ ፅሁፍ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ያቀረቧቸውን ሁለት መሰረታዊ የመከራከሪያ ሃሳቦችን ውድቅ በማድረግ “የትግራይ የበላይነት መኖሩን” በተጨባጭ ማስረጃ አስደግፌ ለማቅረብ እሞክራለሁ።

1ኛ) “የትግራይ የበላይነት” የሚረጋገጠው የስርዓቱ መስራች በመሆን ነው! 
በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል በፌዴራሊዝም ስርዓቱ መሰረት እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ስላለው የትግራይም ሆነ የሌላ ብሔር የበላይነት ሊኖር እንደማይችል ገልፀዋል፡-

“/የትግራይ የበላይነት/ የሚባለው አንዳንዱ የተዛባ አመለካከት ነው፣ አንዳንዱ ደግሞ ፈጠራ ነው። ከፌዴራል ጀምረህ የስርአቱን አወቃቀር ነው የምታየው፡፡ /አወቃቀሩ ካልፈቀደ/ “የበላይነት“ የሚፈልግም ካለ ስሜት ብቻ ፤ “የበላይነት አለ“ የሚልም የራሱ ግምት ብቻ ሆኖ ይቀራል፡፡ …/በኢህአዴግ/ አንዱ በደንብ የገምገምነው እሱን ነው፤ “የትግራይ የበላይነት“ የሚባል የለም ነው፡፡ …ሄደን ሄደን ስርእቱን እንየው ነው፡፡ ስርአቱ “የበላይነት“ እንዲኖር ይፈቅዳል ወይ? የምንፈቅድ አለን ወይ? የትግራይ ብቻ ሳይሆን የሌሎችም፡፡ ይሄ ስርአት ካልፈረሰ በስተቀር ሊኖር አይችልም፡፡ ይሄ ስርአት የትግራይንም የሌላንም የበላይነት አያስተናግድም፡፡ …ሁሉም ድርጅት የራሱን ነው የሚያስተዳድረው፡፡ ህወሓት ኦሮሚያን ወይም አማራ ክልልን ሊያስተዳድር አይችልም፡፡ ስርአቱ አይፈቅድም፡፡ ስለዚህ በክልል የበላይነት የሚባለው የሌለ አምጥቶ የመለጠፍ ፈጠራ ነው፡፡ ስርእቱ በዚህ መሰረት አልተገነባም አይሰራም፡፡” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል 

በእርግጥ በፌደራሊዝም ስርዓቱ መሰረት “የትግራይ የበላይነት አለ” ማለት አይቻልም። ነገር ግን፣ በኢትዮጲያ “የትግራይ የበላይነት” መኖርና አለመኖር የሚለካው የሕወሃት ፓርቲ በአማራ ወይም በኦሮሚያ ክልል ላይ ባለው የመቆጣጠር ወይም የማስተዳደር ስልጣን አይደለም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካ ውስጥ “የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል የራሱ የሆነ መመዘኛ መስፈርት አለው።

የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት ራሱን የቻለ ፅንሰ-ሃሳብ ሲሆን እሱም “The Class Domination Theory of Power” ይባላል። በዚህ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት መኖርና አለመኖር የሚረጋገጠው ሌሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ባለው ችሎታ ነው። “Vergara L.G.” (2013) የተባለው ምሁር የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነትን፤ “Domination by the few does not mean complete control, but rather the ability to set the terms under which other groups and classes must operate” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “የትግራይ የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ማረጋገጥ የሚቻለው መንግስታዊ ስርዓቱ “የአንድ ብሔር/ክልል የበላይነትን ይፈቅዳል ወይስ አይፈቅድም” በሚለው እሳቤ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሌሎች ብሔሮችና ክልሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ትልቁ ድርሻ የማን ነው በሚለው ነው። የአማራ እና ኦሮሚያ ክልልን ጨምሮ ሁሉም ክልሎች የሚተዳደሩበትን በብሔር ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከንድፈ-ሃሳብ እስከ ትግበራ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሰው ሕወሃት ነው።

በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን እንዳሉት፣ መንግስታዊ ስርዓቱ ሕወሃት የአማራና ኦሮሚያ ክልልን እንዲያስተዳድር አይፈቅድም። ነገር ግን፣ የአማራ ሆነ የኦሮሚያ ክልል የሚተዳደሩበትን መንግስታዊ ስርዓት እና ደንብ የቀረፀው ሕውሃት ነው። ስለዚህ፣ የአማራ ክልል እና የኦሮሚያ ክልል የሚመሩበትን ስርዓትና ደንብ በመወሰኑ ረገድ ካለው ችሎታ አንፃር “የትግራይ የበላይነት” ስለ መኖሩ ምንም ጥርጥር የለውም።

2ኛ) የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በፖለቲካ ልሂቃን ነው!
ዶ/ር ደብረፅዮን “የትግራይ የበላይነት” አለመኖሩን ለማሳየት ያቀረቡት ሌላኛው የመከራከሪያ ሃሳብ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ብዛት ነው። ከዚህ አንፃር፣ በኢህአዴግ መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የመወሰን ስልጣን ባላቸው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ እና የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውስጥ የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት ትንሽ መሆኑ ነው፡-

“በፖለቲካ ሃላፊነትም እኩልነት ነው የሚታየው፡፡ በኢህአዴግ ምክር ቤትም ሆነ ስራ አስፈፃሚ ሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶች እኩል ውክልና ያላቸው፡፡ ለምሳሌ አንጋፋው ህወሓት ነው በሚል የተለየ ተጨማሪ ቁጥር አይሰጠውም፡፡ ብዙ ውሳኔ በሚወሰንበት የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ከ36ቱ ከሁላችንም እኩል ዘጠኝ ነው የተወከለው፡፡ አብዛኛው ያልተስማማበት ስለማያልፍ ማንም ድርጅት ዘጠኝ ሰው ይዞ የበላይነት ሊያመጣ አይችልም፡፡ ….ለምሳሌ በካቢኔ አሁን 30 ነን፡፡ ድሮም ዛሬም ህወሓት ሶስት ሚኒስትር ብቻ እኮ ነው ያለው፤ ሶስት ይዘህ ደግሞ እንዴት ነው የተለየ ልታስወስን የምትችለው?” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል

ነገር ግን፣ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚና በጠ/ሚኒስትሩ ካቢኔ ውስጥ ያሉት የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት አነስተኛ መሆኑ የስልጣን የበላይነት አለመኖሩን አያሳይም። ምክንያቱም፣ የአንድ ቡድን/ብሔር የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በባለስልጣናት ብዛት ሳይሆን በፖለቲካ ልሂቃን (political elites) አማካኝነት ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕወሃት የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች የሆኑ ልሂቃን ከባለስልጣናት በሚያገኙትን አድሏዊ ድጋፍና ትብብር መንግስታዊ ስርዓቱ እና የባለስልጣናቱ ውሳኔ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማስቻል ነው። ፅንሰ-ሃሳቡን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ ያግዘን ዘንድ በድጋሜ ከ“Vergara L.G.” (2013) ፅኁፍ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“…political elites are defined as persons who, by virtue of their strategic locations in large or otherwise pivotal organizations and movements, are able to affect political outcomes regularly and substantially. The elites have power over the state, the civil organization of political power. Even though they could have conflicts with the mass, which certainly can affect political decisions from “top down” to “bottom up” the possession of multiples forms of capital (social, cultural, economic, politic, or any other social benefits derived from the preferential treatment and cooperation between individuals and groups) allows [them] to ensure their social reproduction as well as the cultural reproduction of the ruling class.” Elites, political elites and social change in modern societies; REVISTA DE SOCIOLOGÍA, Nº 28 (2013) pp. 31-49.

የፖለቲካ ልሂቃን በመንግስታዊ ስርዓቱ፣ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደቱና በሲቭል ድርጅቶች ሥራና አሰራር ላይ ተጽዕኖ ማሳረፍ፣ በዚህም የአንድ ብሔር/ፓርቲ የበላይነትን ማረጋገጥ የሚችሉት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት መድረክ ሲኖር ነው። በዚህ መሰረት፣ የስልጣን የበላይነት ባለው የፖለቲካ ቡድን የተለየ አድሏዊ ድጋፍና ትብብር የሚደረግላቸው ልሂቃን የፖለቲካ አጀንዳን በመቅረፅና በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፖለቲካ አመለካከት ላይ ተፅዕኖ እንዲያሳርፉ ምቹ ሁኔታ ይፈጠርላቸዋል።

ከዚህ አንፃር፣ ከ1997ቱ ምርጫ በኋላ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅን መሰረት በማድረግና ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን ለማስከበር በሚል ሰበብ ለእስርና ስደት ከተዳረጉት ተቃዋሚ ፖለቲከኞች እና የመብት ተሟጋቾች ምን ያህሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው? ተቃዋሚ ይቅርና፣ በ2007 ዓ.ም በመቐለ ከተማ በተካሄደው የኢህአዴግ 10ኛ ጉባዔ ላይ በቀረበው ሪፖርት ላይ የጠባብነትና ትምክህተኝነት አመለካከት አንፀባርቀዋል በሚል ከስልጠና በኋላ የመስክ ክትትል ከተደረገባቸው ጀማሪና መካከለኛ የኢህአዴግ አመራሮች ውስጥ ምን ያህሉ የሕወሃት አባላት ናቸው? ከምርጫ 2002 – 2006 ዓ.ም በኋላ ባሉት አራት አመታት ብቻ፤ 19 ጋዜጠኞችን ለእስር፣ 60 ጋዜጠኞች ደግሞ ለስደት ሲዳርጉ ከእነዚህ ውስጥ ምን ያህሉ የትግራይ ብሔር ተወላጅ ናቸው? ሦስቱም ጥያቄዎች መልሱ ከሞላ-ጎደል “ዜሮ፥ ምንም” የሚል ነው።

ታዲያ የሕወሃት አባላት “በጠባብነት” እና “ትምክህተኝነት” በማይፈረጁበት፣ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን “ከግንቦት7 ወይም ኦነግ” ጋር በማገናኘት በፀረ-ሽብር ሕጉ በማይከሰሱበት፣ ያለ ፍርሃትና ስጋት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት በሚገልፁበት፣ የፖለቲካ አጀንዳውን በበላይነት በሚወስኑበት፣ …ወዘተ “የትግራይ የበላይነት የለም” ሊባል ነው። በአጠቃላይ፣ ዶ/ር ደብረፅዮን ያቀረቧቸው ሁለት የመከራከሪያ ሃሳቦች ምክንያታዊና አሳማኝ አይደሉም። “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው መልሱ “አዎ…አለ!” ነው። እውነታው ይሄ ነው፡፡