ኢትዮጲያ: በግራ መጋባት ወደ እርስ-በእርስ ግጭት!     

አሁን ባለው የኢትዮጲያ ፖለቲካዊ ሁኔታ ላይ ከፍተኛ ግራ-መጋባት ይታየኛል። ግራ መጋባቱ በዋናነት “ሀገሪቱ ወደየት እያመራች ነው?” በሚለው ጥያቄ ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ግራ መጋባት ታዲያ በአንዱ ወይም በሌላኛው ወገን ላይ ሳይሆን በሁሉም ወገኖች ላይ የሚስተዋል ነው። የገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ ከፍተኛ አመራሮች እና ደጋፊዎች፣ በብሔርተኝነት እና በአንድነት ጎራ በተሰለፉት ተቃዋሚ የፖለቲካ መሪዎችና ደጋፊዎች ላይ በግልፅ ይስተዋላል። በዚህ ፅሁፍ ከሦስቱም ጎራዎች አንዳንድ ምሳሌዎች በመጥቀስ ግራ መጋባቱን ለማሳየት እንሞክራለን። ከዚያ በቀጠል ደግሞ “ሀገራችን ወደየት እያመራች ነው?” የሚለውን ጥያቄ ከሌሎች ሀገራት ታሪክና ፖለቲካዊ ክስተት ጋር በማያያዝ ምላሽ ለመስጠት እንሞክራለን። 

የመጀመሪያው ግራ መጋባት የህወሓት/ኢህአዴግ መስራች እና ከፍተኛ አመራር የሆኑት አቶ አባይ ፀሐዬ በኢትዮጲያ ፌደራሊዝም ስርዓትን አስመልክቶ የሰጡት አስተያየት ነው። እንደ እሳቸው አገላለፅ፣ በዩጎዝላቪያ (Yugoslavia) የነበረው የፌደራሊዝም ስርዓት የወደቀው በአንድ ብሔር (the Serbs) የበላይነት ላይ የተመሰረተና ሌሎችን ብሔሮች ያገለለ በመሆኑ ነው። ከዚህ በተጨማሪ፣ የሶቭዬት ፌዴሬሽን (Soviet federation) የተበታተነው ደግሞ በስርዓቱ ጨቋኝነት እና በዴሞክራሲ እጦት እንደሆነ ገልፀዋል። 

“አዎ…የህወሓት/ትግራይ የበላይነት አለ’ በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፅሁፍ በዝርዝር ለማብራራት እንደሞከርኩት አሁን ባለው ፖለቲካዊ ስርዓት ላይ የህወሓት/ትግራይ የበላይነት በግልፅ የሚታይ ሃቅ ነው። በሌላ በኩል፣ የኢህአዴግ መንግስት በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች ከሕዝብ ለሚነሱ የነፃነት፥ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተገቢውን ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በኃይል ለማፈን ጥረት እያደረገ ነው። በዚህ ምክንያት፣ የኢህአዴግ መንግስት ከቀን ወደ ቀን ይበልጥ ጨቋኝና አምባገነን እየሆነ መጥቷል። ነገር ግን፣ የመንግስታዊ ስርዓቱ መስራችና ከፍተኛ አመራር የሆኑት አቶ አባይ ፀሐዬ “ዩጎዝላቪያና ሶቬት ሕብረት የፈረሱት አሁን የኢህአዴግ መንግስት እየፈፀመ ያለውን ስህተት በመፈፀማቸው ነው” ማለታቸው በኢህአዴግ ውስጥ ያለውን ግራ መጋባት ያሳያል። 

ከላይ በተጠቀሰው የአቶ አባይ ፀሐዬ አስተያየት ግራ የተጋባው አንድ የኦሮሞ ብሔርተኛ ወዳጄ “ይሄ ነገር ‘ኣላዋቂነት’ ወይስ ‘ንቀት’ ነው?” በማለት ጠየቀኝ። በእርግጥ እንደ አባይ ፀሐዬ ያሉ አንጋፋ ፖለቲከኞች “አላዋቂ ናቸው” እንዳይባል ሀገሪቱ የምትመራበትን ፖለቲካዊ ስርዓት መዘርጋት የቻሉ ናቸው። አይ…ነገረ ስራቸው ሁሉ “ንቀት ነው” እንዳይባል ደግሞ በንቀት ራሳቸውን ለውድቀት አይዳርጉም። ምክንያቱም፣ የዩጎዝላቪያና ሶቬት ህብረት የወደቁበትን መሰረታዊ ምክንያት እያወሱ ተመሳሳይ ስህተት ይፈፅማሉ ብሎ ማሰብ ይከብዳል። 

ሦስተኛውን ግራ መጋባት የታዘብኩት ደግሞ የአንድነት አቀንቃኝ በሆነው ወዳጄ ላይ ነው። ከዚህ ጓደኛዬ ጋር ከረጅም አመታት በኋላ ታክሲ ውስጥ ተገናኘንና እንዲህ ሲል ጠየቀኝ፡- “የኢህአዴግ መንግስት አሁን ካለንበት የፖለቲካ ቀውስ ላይ ያደረሰን አውቆና አቅዶ ነው ወይስ ሳያውቅ በስህተት ነው?” በእርግጥ አውቆና አቅዶ ሀገሪቱን አሁን ካለችበት ደረጃ ላይ ማድረስ በጣም ከፍተኛ የሆነ የፖለቲካ ዕዉቀት ይጠይቃል። ነገር ግን፣ ሀገርና ሕዝብን ለፖለቲካ ቀውስና ውድቀት የሚዳርግ አሻጥር ክፋት እንጂ ዕውቀት ሊባል አይችልም። በሌላ በኩል ደግሞ “ሳያውቁ በስህተት የፈፀሙት ነው” እንዳይባል ደግሞ ስህተታቸውን የነገሯቸውን የተቃዋሚ ፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፣ ጦማሪያን፣ የመብት ተሟጋቾች፣ …ወዘተ ለእስርና ስደት ዳርገዋቸዋል። 

በግራ መጋባት ወደ እርስ-በእርስ ዕልቂት!

በአጠቃላይ፣ የኢህአዴግ መሪዎች “አያውቁም” እንዳይባል ሀገርና ሕዝብ ይመራሉ፣ “ያውቃሉ” እንዳይባል ደግሞ ራሳቸውን ለውድቀት የሚዳርግ ስህተት ይሰራሉ። በዚህ ምክንያት፣ የእርስ-በእርስ ግጭትና የመበታተን አደጋ ሀገሪቱና ሕዝቡ ላይ ተጋርጧል። ይሄንን ግራ-መጋባት ለመፍታት የኢህአዴግ መንግስት ከፍተኛ አመራሮችን ሃሳብ፣ ተግባራትና ስራዎችን እንደ ማሳያ እያነሱ መከራከር ይቻላል። ይህ ግን ከአንድ መቋጫ ላይ አንደርስም። ስለዚህ፣ ከሃሳብ ይልቅ አመለካከትን፣ ከተግባር ይልቅ መዋቅርን፣ ከሥራ ይልቅ አሰራርን፣… በአጠቃላይ ከፖለቲካዊ ስርዓቱ ይዘት (content) ይልቅ ቅርፁን (form) መመልከት ያስፈልጋል። 

የኢህአዴግ መንግስት መስራቾችና ከፍተኛ አመራሮች፣ እንዲሁም ቀንደኛ ደጋፊዎች ሁሉንም ነገር የሚመለከቱት በብሔር ምንፅር ነው። ድጋፍና ተቃውሞ በብሔር ነው። ሥራቸውን የሚሰሩት በብሔር ነው። ሁሉም ሰው የሚሰራው በብሔር ይመስላቸዋል። ለምሳሌ፣ በኢትዮጲያ የሚገኙ ዩኒቨርሲቲዎች ፕረዜዳንቶች በሙሉ የአከባቢው ብሔር ተወላጆች ናቸው። ለዚህ ምክንያቱ “የአከባቢው ተወላጅ የሆነ ሰው ለአካባቢው ማህብረሰብ ተገቢ የሆነ የማህብረሰብ አገልግሎት ይሰጣል” የሚል ነው። ስለዚህ የአንድ ዩኒቨርሲቲ ፕረዜዳንት በትምህርት የቀሰመው በዓለም-አቀፋዊ እውነታ ላይ የተመሰረተ ዕውቀትና ክህሎት ከተወለደበት ማህብረሰብ ውጪ ፋይዳ-ቢስ ነው። አሁን በሀገራችን ያለው መንግስታዊ ስርዓት ዕውቀትና ክህሎትን ሳይቀር የሚመለከተው ከብሔር አንፃር ነው። 

የኢህአዴግ መንግስት ከፍተኛ አመራሮችና ደጋፊዎች ሃሳብና አመለካከታቸው ሙሉ በሙሉ በብሔር ላይ የተመሰረተ ነው። እ.አ.አ. ከ1945 – 1980 ዓ.ም ዩጎዝላቪያን የመሩት “Tito” (Josip Broz) ለረጅም አመታት የሀገሪቱን የመሩት በሀገራዊ አንድነትና የወደፊት አብሮነት መርህ ነበር። የቀድሞ ጠ/ሚኒስትር መለስ ዜናዊን ጨምሮ አብዛኞቹ የህወሓት/ኢህአዴግ አመራሮች ሀገሪቷን እየመሩ ያሉት በብሔርተኝነትና የታሪክ ቁርሾን በመቆስቆስ ነው። ለምሳሌ፣ “Tito” በዩጎዝላቪያ ”Serbs” እና “Croats” ሕዝቦች መካከል በቀድሞ ዘመን በተካሄደው የእርስ-በእርስ ጦርነት አማካኝነት የተፈጠረውን ቂምና ጥላቻ በማስወገድ የእርቅ መንፈስ ለማስፈን ከፍተኛ ጥረት አድርገዋል። 

በተቃራኒው፣ የኢህአዴግ መንግስት ላለፈው ሩብ ክ/ዘመን በተለይ በአማራና ኦሮሞ ሕዝቦች መካከል ያለውን የታሪክ ልዩነትና ቁርሾ በመቆስቆስ ቂምና ጥላቻ ለማስፋፋት ጥረት አድርጓል። ቀደም ሲል ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የምሁራን ዕውቀትና አገልግሎት በብሔርና ቋንቋ የሚከፋፍል የፖለቲካ ቡድን ለስርዓቱ ስጋት የሆነ የብሔሮች ጥምረት ሲፈጠር የእርስ-በእርስ ግጭት እንደሚፈጥር ምንም ጥርጥር የለውም፡፡ እንዲህ ያለ መንግስት አምሳያው ያለው ምስራቅ አውሮፓ ሳይሆን ደቡብ አፍሪካ ነው። 

የሰቆቃ ልጆች እና የብሔር አፓርታይድ በሚሉ ተከታታይ ፅሁፎች በዝርዝር ለመግለፅ እንደሞከርኩት አሁን በሀገራችን ያለው መንግስታዊ ስርዓት እ.አ.አ. ከ1948 – 1994 ዓ.ም ድረስ በደቡብ አፍሪካ ከነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ጋር ከአመሰራረቱ እስከ ውድቀቱ ድረስ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። ብዙዎች በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በዘር ላይ የተመሰረተ እንደሆነ ያስባሉ። ነገር ግን፣ ለአፓርታይድ ስርዓት መመስረት ዋና ምክንያቱ ዘረኝነት አይደለም። የአፓርታይድ መነሻ ምክንያቱ እ.አ.አ. ከ1899 – 1902 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች እና በእንግሊዞች መካከል የተካሄደው ¨The Second Boers War” ነው። ይህ ጦርነት በነጮች መካከል የተካሄደ ጦርነት እንጂ በጥቁሮችና ነጮች መካከል የተካሄደ አልነበረም። 

የአፓርታይድ ስርዓት የደቡብ አፍሪካን ሕዝብ በዘር ሀረግና በቆዳ ቀለም ነጮች፥ ጥቁሮች፥ ሕንዶችና ቅይጦች (colored) በማለት ለአራት ይከፍላቸዋል። ሆኖም ግን፣ የፀረ-አፓርታይድ ትግሉ ሲካሄድ የነበረው በዋናነት በጥቁሮችና በነጮች መካከል ነው። የአፓርታይድ ስርዓት መሰረታዊ ዓላማ ከሀገሪቱ ሕዝብ ውስጥ አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ነጮችን የፖለቲካ የበላይነት ማረጋገጥ ነው። ለዚህ ደግሞ በሀገሪቱ 70% የሚሆኑትን ጥቁሮች በጎሳና ብሔር መከፋፈል አለበት። 

በዚህ መሰረት፣ የአፓርታይድ ስርዓት የደቡብ አፍሪካ ጥቁር ሕዝብን በጎሳና ብሔር ለአስር ክልሎች ከፋፍሏቸዋል። እያንዳንዱ ክልል ራሱን በራሱ የማስተዳደር ስልጣን አለው። ነገር ግን፣ የአንዱ ክልል ነዋሪ በሌላኛው ክልል ጉዳይ ጣልቃ እንዳይገቡ በሕግ የተከለከለ ነበር። ይህ የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮች በሀገራዊ ጉዳይ ላይ የጋራ አጀንዳና የተቀናጀ እንቅስቃሴ እንዳይኖራቸው የታለመ ነው። 

የአፓርታይድ ስርዓት የአነስተኛ ብሔርን የስልጣን የበላይነት ለማረጋገጥ አብላጫ ድምፅ ያላቸውን ሕዝቦች በጎሳና ብሔር በመከፋፈል ላይ የተመሰረተ ስርዓት ነው። አሁን በኢትዮጲያ ያለው ፖለቲካዊ ስርዓት በደቡብ አፍሪካ ከነበረው ጋር ፍፁም ተመሳሳይ ነው። የህወሓት/ትግራይ የበላይነትን ለማስቀጠል በሀገሪቱ አብላጫ ድምፅ ያላቸውን በተለይ የአማራና ኦሮሞ ሕዝቦች በመለያየት ላይ የተመሰረተ ነው። 

ከዚህ በተጨማሪ፣ እ.አ.አ. ከ1984 ዓ.ም ጀምሮ የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮች በመካከላቸው ያለውን ልዩነት ወደጎን በመተው የመብትና ነፃነት ጥያቄያቸውን በጋራ መጠየቅ ሲጀምሩ የአፓርታይድ መንግስት የወሰደው እርምጃ አሁን በሀገራችን ለሚስተዋለው የፖለቲካ ቀውስና አለመረጋጋት መንስዔን፣ እንዲሁም በሁለቱ ስርዓቶች መካከል ያለውን ተመሳሳይነት በግልፅ ይጠቁማል። 

እ.አ.አ. በ1984 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ ከፍተኛ አመፅና ተቃውሞ ተቀሰቀሰ። ልክ ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ በተለያዩ የሀገራችን አከባቢዎች እንደታየው እ.አ.አ. በ1984 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ አመፅና ተቃውሞ ተቀስቅሶ ነበር። በሁለቱም አጋጣሚዎች የመንግስት እርምጃ አንድና ተመሳሳይ ነበር። የሕዝቡን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በኃይል ለማዳፈን ያለማቋረጥ ጥረት ተደርጓል። በዚህ ምክንያት፣ የሕዝቡ ተቃውሞ ወደ ሁከትና ብጥብጥ እያመራ ሄደ። 

ይህን ተከትሎ በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ መሪ የነበሩት “Pieter Willem Botha” ልክ እንደ ጠ/ሚ ኃይለማሪያም ደሳለኝ ጥልቅ ተሃድሶ በማድረግ ለሕዝቡ ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት ጥረት እንደሚያደርጉ በተደጋጋሚ ቃል ገቡ። የጠ/ሚ ኃይለማሪያም ንግግር ለሁላችንም የቅርብ ግዜ ትዝታ ስለሆነ እዚህ መድገም አያስፈልግም። የአፓርታይዱ መሪ ንግግርና የተሃድሶ እንቅስቃሴ ግን “Stephen Ellis” የተባለው የዘርፉ ምሁር ባቀረበው በጥናታዊ ፅሁፍ እንዲህ ገልፆታል፡- 

“…in a series of speeches, Botha seemed to try to direct the country into reformist paths and away from the racial “Apartheid”…. What is certain is that his idea of ‘healthy power sharing’ meant he would cling to ‘group rights’ as a means of maintaining White control, which he claimed was still in the best interests of South Africa….A changing and increasingly volatile South African society led to the civil insurrection of 1984 and its repercussions around the country. Botha’s response was the repression of activists and liberation movements under a state of emergency. The reform policy stagnated.…” The Historical Significance of South Africa’s Third Force, Journal of Southern African Studies, Vol. 24, No.2. (Jun., 1998), pp. 261-299. 

ይሁን እንጂ የሁለቱም ሀገራት መንግስታት ስር ነቀል ተሃድሶ ማምጣት ተሳናቸው። ከዚያ ይልቅ፣ የሕዝቡን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በኃይል ለማፈን ጥረት ማድረግ ቀጠሉ። ሆኖም ግን፣ የሁለቱም መንግስታት እርምጃ የሕዝቡን ቁጣና ተቃውሞን ይበልጥ እንዲባባስ አደረገው። በዚህ ምክንያት፣ እ.አ.አ. በ1986 በደቡብ አፍሪካ፣ ባለፈው የ2009 ዓ.ም ደግሞ በኢትዮጲያ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታወጀ። 

በሌላ በኩል የአፓርታይድ ስርዓት የመከላከያና ድህንነት ኃላፊዎች በሕቡዕ ሦስተኛው ኃይል (The third Force) የተባለ ፀረ-አብዮታዊ ቡድን አቋቋሙ። ይህ ከክልል ሚሊሺያዎችና ልዩ ፖሊስ ኃይል የተወጣጣው ቡድን እንደ ዝምባብዌና ሞዛምቢክ ባሉ ጎረቤት ሀገራት የነበረውን የአማፂያን እንቅስቃሴ እንዲያውኩ የተቋቋሙ ነበሩ። የአሰቸኳይ ግዜው ከታወጀ በኋላ ግን በደቡብ አፍሪካ ጦር ወታደራዊ ስልጠና እና ትጥቅ ተሰጥቷቸው የፀረ-አፓርታይድ ትግሉን በማጨናገፍ ተግባር እንዲሰማሩ ተደረገ። የአፓርታይድ ስርዓት በተለይ በደቡብ አፍሪካ “KwaZulu Natal” በሚባለው ክልል የታየውና ዛሬ በሶማሊ ክልል እየታየ ያለው ፍፁም ተመሳሳይ ነው።  

“In April 1986, the State Security Council had endorsed guidelines for a strategy for counter-revolutionary war which, among other things, emphasised that the forces of revolution should not be combatted by the security forces alone, but also by ‘anti-revolutionary groups such as Inkatha … as well as the ethnic factor in South African society’. In the following months, specifically ethnic organisations were armed and trained in KwaZulu and Ciskei, while anti-ANC groups in other places were encouraged and armed in the form of kitskonstabels or special policemen and vigilantes….  In effect, military units, which had carried out the destabilisation of neighbouring countries, were now implementing similar strategies at home, on the instructions of the State President, the State Security Council and the head of the [South Africa Defense Force]”  

Journal of Southern African Studies, Vol. 24, No.2. (Jun., 1998), pp. 261-299


በአጠቃላይ፣ በተለያዩ የደቡብ አፍሪካ ጎሳዎችና ብሔሮች መካከል የእርስ-በእርስ ግጭት ለመፍጠር የተደረገው ጥረት ዛሬ በአንዳንድ የአማራ፣ ኦሮሚያ፣ ሶማሊና ደቡብ ክልሎች እየታየ ካለው ጋር ተመሳሳይ ነው። ስለዚህ፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓት በተለያዩ ብሔሮች መካከል የአርስ-በእርስ ግጭት በመፍጠር የነጮች የበላይነትን ለማስቀጠል ካደረገው ጥረትና ካስከተለው ውጤት በመነሳት ሀገራችን ኢትዮጲያ ወደየት እየሄደች እንደሆነ መገመት ይቻላል። 

በደቡብ አፍሪካ በተለይ እ.አ.አ. ከ1986 ዓ.ም ጀምሮ በተለያዩ የጥቁር ጎሳዎችና ብሔሮች መካከል የእርስ በእርስ ግጭት ለመፍጠር በሕቡዕ የተሰራው ስራ እ.አ.አ. ከ1990 – 1994 ዓ.ም ባሉት አራት አመታት ውስጥ ፍሬ አፈራ። በእርግጥ ከመርዛማ ዛፍ መልካም ፍሬ አይጠበቅም። በእነዚህ አራት አመታት ውስጥ ብቻ በተነሳ ሁከትና ብጥብጥ 14,000 ደቡብ አፍሪካዊያን ሕይወታቸውን አጥተዋል።  እ.አ.አ. ከ1948 ዓ.ም የአፓርታይድ ስርዓትን ለመጣል በተደረገው ትግል ከተገደሉት ሰዎች ከ1990 – 1994 ዓ.ም ባሉት አራት አመታት ውስጥ ብቻ የተገደሉት ይበልጣል። ሀገራችን ወደየት እያመራች እንደሆነ ለማወቅ ለሚሻ ከዚህ በላይ ጠቋሚ ማስረጃ አይገኝም። አዎ…ኢትዮጲያ ወደ እርስ-በእርስ ግጭትና ዕልቂት እያመራች ነው!    

Advertisements

መሪ-አልባ ሕዝብ እርስ-በእርስ ይጋጫል!

የትኛውም የፖለቲካ እንቅስቃሴ መሪ ያስፈልገዋል። እንቅስቃሴው አብዮታዊ (revolutionary) ከሆነ የለውጥ መሪ ያስፈልገዋል። ፀረ-አብዮታዊ (reactionary) ከሆነ ደግሞ የስርዓት መሪ ያስፈልገዋል። ለስኬት ብቻ ሳይሆን ለውድቀትም መሪ ያስፈልጋል። ምክንያቱም፣ ከስኬታማ ለውጥ በስተጀርባ ውጤታማ አወዳደቅ አለ። በእርግጥ በውድቀት ውስጥ ሽንፈት ነው ያለው። ነገር ግን፣ ውድቀትን አውቆ ሽንፈትን ለመቀበል ዝግጁ የሆነ አመራር ከሌለ ፖለቲካዊ ቀውስ ይከሰታል። የቀድሞ ስርዓት ወድቆ-አይወድቅም፣ አዲሱ ስርዓት አይመሰረትም። ይህን ተከትሎ የቀድሞ ስርዓት ሳይወድቅ በቁሙ ይፈራርሳል፣ ሕዝባዊ ንቅናቄው ግቡን ይስታል። ይህ ሲሆን የብዙሃንን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የተጀመረ ንቅናቄ አቅጣጫውን ስቶ ወደ ሁከትና ብጥብጥ፣ የእርስ-በእርስ ግጭትና ጦርነት ይወስዳል። ይህ በምናባዊ እሳቤ ላይ ሳይሆን በመሰረታዊ የኃይል ፅንስ-ሃሳብ ላይ የተመሰረተ ነው። ይህንንም የደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ስርዓት አወዳደቅን እንደ ማሳያ በመውሰድ በዝርዝር እንመለከታለን።

በመሰረቱ፣ “ኃይል” (power) ማለት አንድን ነገር ለማድረግ ወይም ለመለወጥ የሚያስችል አቅም ነው። የኃይል ፅንሰ-ሃሳብ ለሁለት ይከፈላል። የመጀመሪያው አንድን ነገር ለማድረግ ወይም ለመለወጥ የሚያስችል ቀጥተኛ ኃይል (Active power) ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ተግባሩን ወይም ለውጡን ለመቀበል የሚያስችል ቀጥተኛ ያልሆነ ኃይል (Passive power) ነው። ይህን ጽንሰ-ሃሳብ ለማስረዳት እንግሊዛዊው ፈላስፋ ቶማስ ሆብስ እሳት እና ወርቅን እንደ ማሳያ ይጠቅሳል። እሳት ወርቅን ከጠጣርነት ወደ ፈሳሽነት ለመቀየር የሚያስችል ኃይል አለው። በሌላ በኩል፣ ወርቅ በሙቀት አማካኝነት ከጠጣርነት ወደ ፈሳሽነት ለመቀየር የሚያስችል ኃይል አለው። እሳት ወርቅን የማቅለጥ ወይም ቀጥተኛ ኃይል ሲኖረው ወርቅ ደግሞ በእሳት የመቅለጥ ወይም ቀጥተኛ ያልሆነ ኃይል አለው። ወርቅ እንደ አፈር እሳት ሲነካው የሚፈረካከስ ቢሆን ኖሮ የወርቁ ቅርፅ መለወጥ ወይም መቀየር አይቻልም ነበር። ስለዚህ፣ የወርቅ ጌጥ የሚሰራው የእሳት ሙቀት ከወርቅ የመቅለጥ ባህሪ ጋር በመጣመር ነው። ለውጥ ለማምጣት የሚያስችለው ቀጥተኛ ኃይል ለዉጥን መቀበል ከሚያስችለው ቀጥተኛ ያልሆኑ ኃይል ጋር ካልተጣመረ የሚፈለገው ለውጥ ሊመጣ አይቻልም።

በተመሣሣይ፣ አንድን ፖለቲካዊ ስርዓት በተሳካ ሁኔታ መቀየር የሚቻለው በስርዓቱ በደጋፊና ተቃዋሚ ጎራ ያሉ የፖለቲካ መሪዎች የለውጡን አስፈላጊነት እና አይቀሬነት ተገንዝበው በጥምረት መንቀሳቀስ ሲችሉ ብቻ ነው። ይህን ማየት ከመጀመራችን በፊት ግን “ኃይል”ከፖለቲካ አንፃር ያለውን ትርጉምና ፋይዳ በግልፅ መገንዘብ ያስፈልጋል። ከላይ እንደተጠቀሰው፣ “ኃይል” (power) ማለት አንድን ነገር ለማድረግ ወይም ለመለወጥ የሚያስችል አቅም ነው። ከዚህ አንፃር፣ የፖለቲካ ኃይል (political power) ማለት ደግሞ የአንድን ሀገርና ሕዘብ ለማስተዳደር ወይም ፖለቲካዊ ስርዓቱን ለመቀየር የሚያስችል አቅም፥ ስልጣን ነው። ለፖለቲካዊ አስተዳደር ወይም ለለውጥ የሚያስችለው አቅም ምንጩ የብዙሃኑ አመለካከት (public opinion) ነው።

የአንድ ሕዝብ በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ያለውን በጥቅሉ የመንግስት ደጋፊና ተቃዋሚ በማለት ለሁለት ከፍሎ ማየት ይቻላል። “የመንግስት ደጋፊ” በሚለው ጎራ ያለውን ማህብረሰብ በቀጥታ የመንግስት ደጋፊዎች እና መንግስትን በይፋ ባይደግፉ-የማይቃወሙ ናቸው። በተመሳሳይ፣ “የመንግስት ተቃዋሚዎች” የሚባሉት ደግሞ በቀጥታ የመንግስት ተቃዋሚዎች እና መንገስትን በይፋ ባይቃወሙ-የማይደግፉ ናቸው። በዚህ መሰረት፣ በስልጣን ላይ ያለ መንግስት ሀገሪቷንና ሕዝቡን መምራት የሚችለው አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል የመንግስት ደጋፊ ወይም መንግስትን በይፋ ባይደግፍ እንኳን የማይቃወም ከሆነ ነው። ነገር ግን፣ አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መንግስትን የሚቃወም ወይም በይፋ ባይቃወም እንኳን የማይደግፍ ከሆነ ፖለቲካዊ ስርዓቱ መቀየር ወይም መሻሻል አለበት።

አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መንግስትን የሚቃወምበት፣ በይፋ ባይቃወም እንኳን የማይደግፈበት መሰረታዊ ምክንያት የእኩልነት ጥያቄ ነው። የሰው ልጅ ፖለቲካዊ አመለካከትና ተግባራዊ እንቅስቃሴ የሚመራው በእኩልነት መርህ ነው። እያንዳንዱ ሰው ከሌሎች ሰዎች ጋር በእኩል አይን መታየት ይሻል። በመሆኑም፣ እያንዳንዱ ዜጋ ከሌሎች እኩል መብት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ሊኖረው ይገባል። “እኩልነት” (equality) የዴሞራሲያዊ ስርዓት መርህና መመሪያ የሆነበት ምክንያት ከሰው-ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ጋር የተቆራኘ ስለሆነ ነው። በመሆኑም፣ ዴሞክራሲ የብዙሃንን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት ነው። በተቃራኒው፣ ጨቋኝ ወይም አምባገነን የሆነ መንግስታዊ ስርዓት የተወሰነ የሕብረተሰብ ክፍልን የበላይነትና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ነው። እንዲህ ያለ መንግስታዊ ስርዓት ባለበት ሀገር ዜጎች ያለማቋጥ የእኩልነት ጥያቄ ያነሳሉ።

በእርግጥ ገና ከአመሰራረቱ ጀምሮ ዴሞክራሲያዊ የሆነ መንግስት የለም። ይሁን እንጂ፣ ዴሞክራሲያዊ መንግስት በየግዜው ከሕዝብ ለሚነሳው የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ምላሽ ይሰጣል፤ ሥራና አሰራሩን ያሻሽላል። ጨቋኝና አምባገነን መንግስት ግን በተለያየ ግዜ ከዜጎች የሚነሳውን የእኩልነት ጥያቄ በኃይል ለማፈን ጥረት ያደርጋል። ሆኖም ግን፣ የእኩልነት ጥያቄ ከሰው-ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ እንደመሆኑ በሰው-ሰራሽ ኃይልና ጉልበት ማስቆምና ማስቀረት አይቻልም። ስለዚህ. የብዙሃኑን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚያስችል ለውጥና መሻሻል ከማምጣት ይልቅ የዜጎችን ተፈጥሯዊ ፍላጎት በኃይል ለማፈን የሚሞክር መንግስት በራሱ ላይ ውድቀት እየደገሰ ነው። በመጀመሪያ በአመፅና ተቃውሞ የተጀመረ እንቅስቃሴ ቀስ-በቀስ ወደ ሁከትና ብጥብጥ ያመራል። ከዚያ ቀጥሎ የእርስ-በእርስ ግጭትና ጦርነት ይከተላል። በመጨረሻም፣ በጉልበት ላይ የተመሰረተ መንግስት በተመሳሳይ ኃይል ከስልጣን ይወገዳል። በዚህ መልኩ፣ የሕዝቡ ንቅናቄ ከተቃውሞ ወደ አመፅ፣ ከአመፅ ወደ ሁከትና ብጥብጥ ተሸጋግሮ በመጨረሻ ስርዓት-አልበኝነትና ጦርነት እንዳያስከትል የፖለቲካ መሪዎች የሚጠበቅባቸውን ሚና በአግባቡ መወጣት አለባቸው።

በብዙሃኑ አመለካከት ላይ ካላቸው ተፅዕኖ ወይም ኃይል አንፃር የፖለቲካ መሪዎችን ሚና ለሁለት ከፍሎ ማየት ይቻላል። ቀደም ሲል እንደተገለፀው፣ የፖለቲካ ኃይል (political power) ቀጥተኛ እና ቀጥተኛ ያልሆነ በሚል ለሁለት ይከፈላል። በዚህ መሰረት፣ የዜጎችን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ መሪዎች መንግስታዊ ስርዓቱን ለመቀየርና መምራት የሚያስችል ቀጥተኛ ኃይል (Active power) ያላቸው ሲሆን የስርዓቱ መሪዎች ግን ቀጥተኛ ያልሆነ ኃይል (Passive power) አላቸው። ቀጥተኛ ያልሆነ ኃይል መንግስታዊ ስርዓቱን በቀጣይነት ለመምራት ወይም ለመቀየር የሚያስችል አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ የፖለቲካ ስርዓቱን ለመቀየር የሚደረገውን እንቅስቃሴ መቀበል ወይም አለመቃወም (Passive) ነው። ስለዚህ፣ የተቃዋሚ መሪዎች ኃይል የፖለቲካ ስርዓቱን ለመቀየር የሚያስችል ሲሆን የጨቋኝ ስርዓት መሪዎች ኃይል ግን የለውጡን እንቅስቃሴ መደገፍ ነው። ይሁን እንጂ፣ የሚፈለገው ለውጥ ለማምጣት ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆነ ኃይሎች እኩል አስፈላጊና ጠቃሚ ናቸው።

በተለያየ ግዜና ቦታ ዜጎች የመብት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ጥያቄ ያነሳሉ። በየትኛውም ግዜና ቦታ ቢሆን የመንግስት ድርሻ የሕዝብን ጥያቄ በተገቢ ሁኔታ ተቀብሎ ምላሽ ለመስጠት ጥረት ማድረግ ነው። የሕዝቡን የለውጥና መሻሻል ጥያቄ በተገቢ ሁኔታ ለመመለስ የተቃዋሚ መሪዎች ንቅናቄውን ከፊት ሆነው መምራት ያለባቸው ሲሆን የስርዓቱ መሪዎች ደግሞ የለውጡን አይቀሬነት አውቀውና ተቀብለው ከዚህ ተፃራሪ የሆኑ ተግባራትን ከመፈፀም መታቀብ ይኖርባቸዋል። ነገር ግን፣ የተቃዋሚ መሪዎች ለሞት፥ እስራትና ስደት በማድረግ ሕዝባዊ ንቅናቄውን መሪ-አልባ ካደረጉት፣ እንዲሁም ለውጡን የማይቀበሉና ለእንቅስቃሴው እንቅፋት የሚሆኑ ከሆነ የሀገሪቱ ፖለቲካ ሚዛኑን ይስታል።

የዜጎችን ጥያቄ በጉልበት ለማፈን መሞከር ውድቀትን ከማፋጠን የዘለለ ፋይዳ የለውም። ምክንያቱም፣ የእኩልነት ጥያቄ በየግዜው የሚለኮስ እሳት ነው። እሳቱ በተለኮሰ ቁጥር እንደ ወርቅ መቅለጥ የተሳነው መንግስት እንደ አፈር ተፈረካክሶ ይወድቃል። ይህ ሲሆን የብዙሃኑን መብት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ በሚል የተጀመረው ሕዝባዊ ንቅናቄ አቅጣጫውን በመሳት ወደ ሁከት፥ ብጥብጥ፥ ግጭትና ጦርነት ያመራል። ይህ እንዳይሆን ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆኑ ኃይሎች እኩል አስፈላጊና ጠቃሚ ናቸው። የለውጡ መሪዎች ሕዝባዊ ንቅናቄው አቅጣጫውን እንዳይስት፣ ተግባራዊ እንቅስቃሴያቸው ከበዳይ-ተበዳይ ስሜት ይልቅ በእኩልነትና ነፃነት መርህ መመራት አለበት። በሌላ በኩል፣ የስርዓቱ መሪዎች የለውጡን አይቀሬነት፥ የስርዓቱን ውድቀት አምኖ መቀበል፣ እንዲሁም ከለውጡ መሪዎች ጋር ያለ ቅድመ-ሁኔታ ለመወያየት ፍቃደኛና ቁርጠኛ መሆን አለባቸው። በዚህ መልኩ፣ ጨቋኝ ስርዓትን በዘላቂነት ማስወገድና በእኩልነት መርህ የሚመራ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መዘርጋት ይቻላል።

ከዚህ አንፃር፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው አፓርታይድ ስርዓት የወደቀበትና በምትኩ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት የተዘረጋበትን አግባብ እንደ ማሳያ መጥቀስ ይቻላል። ብዙውን ግዜ ስለ አፓርታይድ ሲነሳ ቀድሞ ወደ አዕምሯችን የሚመጣው የቀድሞ ፕረዜዳንት ኔልሰን ማንዴላ እና የ”ANC” ፓርቲ ናቸው። ነገር ግን፣ በደቡብ አፍሪካ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንዲዘረጋ በወቅቱ የአፓርታይድ መንግስት ፕረዜዳንት የነበሩት “ከዲ ክለርክ” (F. W. de Klerk) እና ፓርቲያቸው “National Party” ከኔልሰን ማንዴላ እና “ANC” ተነጥሎ ሊታይ አይችልም። ምክንያቱም፣ ሁለቱም ወገኖች የአፓርታይድ ስርዓትን ለማስወገድ በጋራ ጥረት ባያደርጉ ኖሮ በደቡብ አፍሪካ የጥቁሮችን እኩልነትና ነፃነት ማረጋገጥ አይቻልም ነበር።

በኔልሰን ማንዴላ መሪነት ሲካሄድ የነበረው የለውጥ ትግል በዋናነት የአፓርታይድ ስርዓትን ለማስወገድና የጥቁሮችን መብትና ነፃነት ለማረጋገጥ ነው። የጥቁሮችን መብትና ነፃነት እስካልተረጋገጠ ድረስ አመፅና ተቃውሞ በሂደት ወደ ሁከትና ብጥብጥ፣ ብሎም ወደ እርስ-በእርስ ግጭትና ጦርነት ማምራቱ አይቀርም። በመሆኑም፣ በሀገሪቱ የተከሰተው ግጭትና አለመረጋጋት ከቁጥጥር ውጪ ከመውጣቱ በፊት የአፓርታይድ ስርዓትን ማስወገድና በምትኩ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት  መዘርጋት የግድ ነበር። ፕ/ት ዲ ክለርክ ደግሞ ይህን እውነት አምኖ ተቀብሎ ኔልሰን ማንዴላና ሌሎች የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪዎችን ከእስር በመፍታት በደቡብ አፍሪካ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ስለሚዘረጋበት ሁኔታ መወያየት ነበር። ለዚህ ደግሞ ዲ ክለርክ የአፓርታይድ መንግስት ፕረዜዳንት ሆነው ከተመረጡ ከጥቂት ወራት በኋላ እ.አ.አ. በ1990 ዓ.ም (ለነጮች) የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ባደረጉት ንግግር እንዲህ ብለው ነበር፡-

“…only a negotiated understanding among the representative leaders of the entire population is able to ensure lasting peace. The alternative is growing violence, tension and conflict. That is unacceptable and in nobody’s interest. The well-being of all in this country is linked inextricably to the ability of the leaders to come to terms with one another on a new dispensation. No-one can escape this simple truth.” Transition (1990 – 1994) – Documents and Reports – 1990

አሁን በሀገራችን ካለው ነባራዊ ሁኔታ አንፃር በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የሚገኙ ዜጎች የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ  በማንሳት ላይ ይገኛሉ። የኢህአዴግ መንግስት የለውጡን አይቀሬነት አውቆና ተቀብሎ ለሕዝብ ጥያቄ ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በኃይል ለማፈን ጥረት እያደረገ ነው። ይህ የኢህአዴግ መንግስት የለውጡን አይቀሬነት አውቆና ተቀብሎ አስፈላጊውን ለውጥና መሻሻል ለማምጣት የሚያስችል አመራር እንደሌለው በግልፅ ይጠቁማል። ከዚህ በተጨማሪ፣ የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችንና የመብት ተሟጋቾችን በሽብርተኝነት ወንጀል እየከሰሰ በማሰር ሕዝቡን መሪ-አልባ እያደረገው ይገኛል።

የኢትዮጲያ ፖለቲካ በዚህ ሁኔታ ከቀጠለ በተለያዩ አከባቢዎች የሚታየው ሕዝባዊ ንቅናቄ ወደ ሁከትና ብጥብጥ፣ ብሎም ወደ የእርስ-በእርስ ግጭትና ጦርነት የማምራት እድሉ ከፍተኛ ነው። በእስር ላይ የሚገኙት ዶ/ር መረራ ጉዲና “የሚበላው ያጣ ሕዝብ መሪዎቹን ይበላል” ነበር ያሉት፡፡ መሪ-አልባ ሕዝብ ግን እርስ-በእርስ ያባላል (ይጋጫል)! ስለዚህ፣ ሀገሪቷን ከእርስ-በእርስ ግጭትና ጦርነት ለመታደግ ሲባል  የኢህአዴግ መንግስት ሁሉንም የፖለቲካ እስረኞችን መፍታት እና የፀረ-ሽብር ሕጉንና ሌሎች አፋኝ ሕጎችን ማስወገድ አለበት፡፡ በመቀጠል፣ በአሸባሪነት የተፈረጁ ድርጅቶችን ጨምሮ ከሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶችና ሲቭል ማህበራት፣ እንዲሁም ሌሎች የሕብረተሰብ ክፍሎች ጋር ያለ ምንም ቅድመ-ሁኔታ መወያየት አለበት። 

የዛሬ “አሸባሪነት” ለቀጣይ ትውልድ የሃፍረት ስንቅ ይሆናል!

“ዝሆኖች ሲጣሉ ሆነ ፍቅር ሲሰሩ የሚጎዳው ሳሩ ነው” የሚል የስዋህሊኛ አባብል አለ። አባባሉ እንደ አሜሪካ ያሉ ኃያላን ሀገራት የውጪ ግንኙነት ፖሊሲን በደንብ ይገልፀዋል። ኃያሏ አሜሪካ በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት ከሶቬት ሕብረት ጋር ስትጣላ ሆነ በአለም-አቀፉ የፀረ-ሽብር ጦርነት ከኢትዮጲያ ጋር ፍቅር ስትሰራ በሁለቱም አጋጣሚ ተጎጂዎቹ ጭቁን ሕዝቦች ናቸው።

በእርግጥ አሜሪካ የዴሞክራሲና ብልፅግና ተምሳሌት ናት። የሀገሪቷ መሪዎችም በአለም ላይ ትልቅ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ናቸው። ባለፈው ግማሽ ክ/ዘመን እንኳን ሀገሪቷ ካፈራቻቸው መሪዎች ውስጥ ፕረዜዳንት ጆሴፍ ኬኔዲ እና ባራክ ኦባማ ተጠቃሽ ናቸው። እነዚህ ሁለት መሪዎች ከስራዎቻቸው ሁሉ የጥቁሮችን እኩልነት (Equality) ከማረጋገጥ አንፃር ያበረከቱት አስተዋፅዖ ጎልቶ የሚጠቀስ ነው። “የእናት ሆድ ዥንጉርጉር ነው” እንዲሉ ፕ/ት ኬኔዲና ኦባማን ያፈራች ሀገር ፕ/ት ሮናልድ ሬገን እና ጆርጅ ቡሽ (ትንሹ) አፍርታለች። እነዚህ ሁለት መሪዎች ደግሞ ከስራዎቻቸው ሁሉ የሽብርተኝነት (Terrorism) ፖሊሲያቸው ተጠቃሽ ነው። ፕ/ት ኬኔዲና ኦባማ የጥቁሮችን እኩልነት ከማረጋገጥ አንፃር በፈፀሟቸው ተግባራት እና ባላቸው የግል ስብዕና አማካኝነት የሀገሪቱን መልካም ገፅታ ገንብተዋል። በተቃራኒው፣ ፕ/ት ሬገንና ቡሽ ደግሞ ሽብርተኝነትን ለመታገል በሚል የፈጸሟቸው ተግባራት የሀገሪቱን መልካም ገፅታ ጥላሸት ቀብተውታል።

በእርግጥ የፕ/ት ሬገንና የፕ/ት ቡሽ አስተዳደር በሽብርተኝነት ስም የፈፀሟቸው ተግባራት አሜሪካ ከዴሞክራሲያዊ ስርዓት አንፃር የነበራትን የሞራል የበላይነት አሳጥቷታል። ይሁን እንጂ፣ የአሜሪካኖች በፕ/ት ኬኔዲና ኦባማ መልካም አስተዋፅዖ ተጠቃሚ የሆኑትን ያህል በፕ/ት ሬገን እና ቡሽ የፀረ-ሽብርተኝነት ፖሊሲ ተጎጂ አልሆኑም። በጨቋኝ ስርዓት ስር ለሚኖሩ ዜጎች ግን ነገሩ ሁሉ የተገላቢጦሽ ነው።

በመሰረቱ የጨቋኝ ስርዓት መሪዎች ልክ እንደ ዋልጌ (ባለጌ) ልጅ ከሌላ መንግስት መጥፎ-መጥፎውን እንጂ ጥሩ ልምዱን አይቀስሙም። እንደ አሜሪካ ካሉ የበለፀጉ ሀገራት ዴሞክራሲያዊ እሴቶችን ከመቅሰም ይልቅ የጨቆና ስልቶችንና ዓይነቶችን መቅሰም ይቀናቸዋል። ለምሳሌ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ አገዛዝ ከፕ/ት ኬኔዲ የጥቁሮችን እኩልነት ከመቅሰም ይልቅ የፕ/ት ሬገንን የሽብርተኝነት ፖሊሲን ተቀብሎ ተግባራዊ አድርጓል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ፕ/ት ባራክ ኦባማ ስለ ነፃነትና እኩልነት ከተናገረው ይልቅ የፐ/ት ጆርጅ ቡሽ የፀረ-ሽብርተኝነት ትግልን በታላቅ “ሞራል” ተቀብሎ ተግባራዊ እያደረገ ይገኛል።

በደቡብ አፍሪካ እና በኢትዮጲያ ብቻ ሳይሆን በአጠቃላይ ሁሉም ጨቋኝ መንግስታት የፀረ-ሽብርተኝነት ስልትን እንጂ የእኩልነት መርህን ተቀብለው ተግባራዊ አያደርጉም። ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- ጨቋኝ ስርዓት በባህሪው ፀረ-እኩልነት ስለሆነ፣ ሁለተኛ፡- ፀረ-ሽብርተኝነት የእኩልነት ጥያቄን ማፈኛ መሳሪያ ስለሆነ።

የፕ/ት ሬገን አስተዳደር በአንድ በኩል በደቡብ አፍርካ የነበረው የአፓርታይድ አገዛዝ በጥቁሮች ላይ የሚፈፀመውን በደልና ጭቆና አጥብቆ ይቃወማል፣ በሌላ በኩል ደግሞ በፀረ-ኮሚኒዝም ትግሉ አፓርታይድን ይደግፋል። በተመሣሣይ፣ የፕ/ት ጆርጅ ቡሽ አስተዳደር በአንድ በኩል የኢህአዴግ መንግስት በዜጎች ላይ የሚፈፅመውን በደልና ጭቆና አጥብቆ ይቃወማል፣ በሌላ በኩል ደግሞ በፀረ-ሽብርተኝነት ትግሉ ኢህአዴግን ይደግፋል። ሆኖም ግን፣ ሁለቱም የአሜሪካ መሪዎች በፀረ-ሽብርተኝነት ስም የሀገራቸውን ጥቅም ከማስከበር ባለፈ በደቡብ አፍሪካ ሆነ በኢትዮጲያ ያለውን የእኩልነት ጥያቄ ለመገንዘብ ፍላጎትና ተነሳሽነት የላቸውም።

የአሜሪካ መንግስት ጨቋኝ ስርዓትን በአንድ በኩል እየደገፈ በሌላ በኩል የሚቃወመው የአሜሪካን ጥቅም ለማስከበር ብቻ ነው። ፕ/ት ሬገን ከኮሚኒዝም፣ ፕ/ት ቡሽ ደግሞ ከአልቃይዳ ውጪ ያለው ነገር አያሳስባቸውም። ለምሳሌ፣ የቀድሞ የካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር “Brian Mulroney” የቀድሞ የአሜሪካና የእንግሊዝ መሪዎች ስለ ፀረ-አፓርታይድ ትግሉ የነበራቸውን አቋምና ግንዛቤ እንዲህ ገልፀውታል፡-

“Over the years, he (Reagan) and Margaret continually raised with me their fears that Nelson Mandela and other anti-apartheid leaders were communists. My answer was always the same. ‘How can you or anyone else know that?’ I’d ask again and again. ‘He’s been in prison for 20 years and nobody knows that, for the simple reason no one has talked to him — including you.’” Brain Biography

የአሜሪካ ከፊል ተቃውሞ ለጨቋኝ ስርዓት እንደ ሙሉ ድጋፍ ነው። በእርግጥ በአሜሪካ “እኩልነት” የዜጎች መብት ሲሆን ለመንግስት ደግሞ ግዴታ ነው። በአሜሪካ ላይ የሚቃጣው የሽብር ጥቃትም ቢሆን በዋናነት በውጪ ሀገር ዜጎች እንደመሆኑ ውጫዊ ስጋት ነው። ለምሳሌ፣ አንድ የአሜሪካ ዜጋ በሽብር ወንጀል ተጠርጥሮ ቢያዝ የሚዳኘው በመደበኛ የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ እንጂ በፀረ-ሽብር አዋጅ አይደልም። በጨቋኝ ስርዓት ውስጥ ሲሆን ግን የእኩልነትና ሽብርተኝነት ሚና የተገላቢጦሽ ይሆናል። እኩልነት በአሜሪካ መብት ሲሆን በጨቋኞች ዘንድ ደግሞ ጥፋት (ወንጀል) ነው። የዜጎችን እኩልነት ለማረጋገጥ የሚደረግ የአመፅና ተቃውሞ ንቅናቄን የመሩ ሰዎች ስማቸው በአረዓያነት ይጠቀሳል። በአፓርታይዷ ደቡብ አፍርካ እና በኢህአዴጓ ኢትዮጲያ ግን በሽብርተኝነት ወንጀል ያስከስሳል።

በአፓርታይድ ዘመን የጥቁሮችን እኩልነት ለማረጋገጥ የሚደረገውን ትግል ሲመሩ የነበሩ ሰዎች በአብዛኛው በአሸባሪነት ተፈርጀው ነበር። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ የዜጎች መብትና ነፃነት እንዲከበር ሲታገሉ የነበሩ የፖለቲካ መሪዎች፣ የመብት ተሟጋቾችና ጋዜጠኞች በሽብርተኝነት ወንጀል ተከሰው በእስርና ስደት ላይ ይገኛሉ።

በደቡብ አፍሪካ ሲካሄድ የነበረውን የፀረ-አፓርታይድ ትግል ሲመሩ ከነበሩት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱት የቀድሞ የሀገሪቱ መሪ ኔልሰን ማንዴላ ናቸው። የጥቁሮች የነፃነት ቀንዲል የሆነው ማንዴላ በአፓርታይድ አገዛዝ በአሸባሪነት ተፈርጀው ነበር። የፕ/ት ሬገን አስተዳደር ይህን ውሳኔ በመደገፍ ማንዴላንና ከሌሎች የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪዎች ጋር በአሸባሪነት ፈርጇቸው ነበር።

በዚህ ምክንያት፣ ኔልሰን ማንዴላ እ.አ.አ. በ2008 ዓ.ም ወደ አሜሪካ ለጉበኝት ሲሄዱ በቀድሞ አስተዳደር በአሸባሪነት ተፈርጀው ስለነበር የፕ/ት ቡሽ አስተዳደር ልዩ የይለፍ ፍቃድ ሊሰጣቸው ይገባ ነበር። ታዲያ በወቅቱ የአሜሪካ ውጪ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት ኮንዶሊዛ ራይስ ለማንዴላ የይለፍ ፍቃዱን ከሰጠች በኋላ ሁኔታውን “አሳፋሪ” (embarrassing) በማለት ነበር የገለፀችው። የፕ/ት ሬገን አስተዳደር የፈፀመው ስህተት ለፕ/ት ቡሽ አስተዳደር ባለስልጣናት ሃፍረትን አከናንቧቸዋል። በተመሳሳይ፣ ዛሬ በሀገራችን የፖለቲካ መሪዎች፣ የመብት አቀንቃኞች እና ጋዜጠኞች ላይ “በሽብርተኝነት” ስም እየተፈፀም ያለው ግፍና በደል ለቀጣዩ ትውልድ የሃፍረት ስንቅ ይሆናል   !
image

ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በጀርመንና ኦስትሪያ የቀኝ-አክራሪ ብሔርተኞች ከእነሱ በስተቀር ሌላ ማንም ትክክል ሊሆን አይችልም በሚል ፅንፍ ረገጡ። ራሳቸውን ከሰው ዘር ሁሉ “ምርጥ” መሆናቸውን ለራሳቸው መሰከሩ። በመጀመሪያ ከሁሉም የተሻሉ ምርጦች መሆናቸውን ደጋግመው ለፈፉ። ቀጠሉና እነሱ ከሌሎች ሁሉ የተሻሉ ምርጦች ስለሆኑ ሌሎች ደግሞ ከእነሱ እኩል ምርጦች ሊሆኑ እንደማይችሉ ማሰብ ጀመሩ። እንዲህ እያለ ሄዶ በመጨረሻ ከምርጦች መሃል ተመራጮችን ለይተው አወጡ። በመጨረሻ ሰብዓዊ ክብራቸውን ከፍፈው በዓለም ታሪክ አሰቃቂ የሆነውን የዘር-ማጥፋት ፈፀሙ።

አክራሪ ብሔርተኞች ከመጨረሻው የሞራል ዝቅጠት ላይ ከመድረሳቸው በፊት ያደረጉት ነገር ቢኖር ከእነሱ እስተሳሰብ ጋር አብሮ የማይሄድ፣ ፅንፍ አክራሪነትን የሚቃወም ፅንሰ-ሃሳብ ያላቸው መጽሃፍትን ሰብስቦ ማቃጠል ነው። በወቅቱ ሁኔታውን የታዘበው የስነ-ልቦና ልሂቁ ሲግመንድ ፍሮይድ፤ “በጣም ተሻሽለናል…ኧረ በጣም ተሻሽለናል! ድሮ ድሮ ፀኃፊዎችን ነበር የምናቃጥለው! ዛሬ ግን መፅሃፍቶቻቸውን እያቃጠልን ነው” ብሎ ነበር። በእርግጥ ይሄ መሻሻል ከሆነ እኛም በጣም ተሻሽለናል። ደርግ ፊደል የቆጠረን ሁሉ መንገድ ላይ በጥይት ዘርሮ ይፎክር ነበር። ኢህአዴግ ደግሞ ፊደል የፃፈን እስር ቤት አስገብቶ ሰብዓዊ ክብሩን ይገፈዋል። ከዚህ አንፃር በጣም ተሻሽለናል!

ሲግመንድ ፍሮይድ የስነ-ልብና ተመራማሪ (psychoanalyst) ነበር። ከዚህ ጋር የተያያዘ ደግሞ የታሪክ ስነ-ልቦና “Psychohistory” የሚባል የጥናት ዘርፍ አለ። የዚህ ዘርፍ ግንባር ቀደም ተመራማሪ የሆኑት እንደ “Hans Meyerhoff” and “H. Stuart Hughes” ያሉ ምሁራን እንደሚሉት ታሪክ (history) እና የስነ-ልቦና ምርምር (psychoanalysis) በአስገራሚ ሁኔታ ፍፁም ተመሳሳይ የሆነ ግብ ነው ያላቸው። ለምሳሌ፣ David E. Stannard” የተባለው ፀኃፊ “Shrinking History” በተሰኘ መፅሃፉ ገፅ 45 ላይ የታሪክና የስነ-ልቦና ምርምር ግብን “to liberate man from the burden of the past by helping him to understand that past” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ እንደተጠቀሰው የታሪክ እና የስነ-ልቦና ምርምር ግብ መሆን ያለበት ሰውን ስላለፈው ግዜ እንዲያውቅ በማድረግ በአመለካከቱ ውስጥ የተቀረፀውን ጠባሳ ማስወገድ ነው። በቀድሞ ታሪክ በተፈፀመ በደልና ጭቆና በግልና በማህበራዊ ስነ-ልቦናችን ላይ ያሳረፈውን ጠባሳ መፋቅና ማስወገድ ያስፈልጋል። ይህን ማድረግ ከተሳነን ጤናማ የሆነ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት ሊኖረን አይችልም። የታሪክ ጠባሳን ዘወትር እያወሳን፤ መጥፎ-መጥፎውን በሌሎች ላይ እየለጠፍን፥ ስለራሳችን በጎ-በጎውን እያሰብን፣ የሌሎችን ጥፋት እየዘከርን የራሳችንን ጥፋት ከዘነጋን፣ ሌሎችን ለሁሉም ነገር ተጠያቂ፥ እኛ ደግሞ በሁሉም ነገር ተጠቂ አድርገን የምናስብ ከሆነ፣ እውነታን ማየት፥ ማስተዋል ይሳነናል፣ የሌሎችን መከራና ስቃይ መገንዘብ ይከብደናል። በቀድሞ ታሪክ በእኛ ላይ የተፈጸመውን በደልና ጭቆና ዳግም በሌሎች ላይ እየፈፀምን እንደሆነ በትክክል ማወቅ ቀርቶ በትንሹ እንኳን መገመት ይሳነናል።

ያለፈ ታሪክ የወደፊት ተስፋችንን ማጨለም የለበትም። የታሪክ ጠባሳን እያሰብን ዛሬ ሌሎችን ማቁሰል የለብንም። የዛሬ ቁስል ነገ ላይ ሌላ ጠባሳ ይፈጥራል። የትላንት ቁስል እያከክን ዛሬ ላይ ያቆሰልነው ሰው ነገ በተራው ቁስሉን እያከከ ሊያቆሰለን ይመጣል። ያኔ ዛሬ ላይ እኛ ያላደረግነውን ነገ ላይ ሌሎች እንዲያረጉት መጠበቅ የዋህነት ነው። ዛሬ ላይ በጥፋቱ ሳይሆን ያለፈ ታሪክ እየቆጠርክ የዘራህው ቂም ነገ ላይ በቀል ሆኖ ይጠብቅሃል። የትላንቱን ቂም ይዘህ ዛሬ ላይ ስትበቀለው እሱም ነገ እንዲበቀልህ ቂም እየጠነሰስክ ነው።

ይሁን እንጂ፣ አሁን በኢትዮጲያ ያለው ሁኔታ ከዚህ ፍፁም ተቃራኒ ነው። በጥላቻ ክፉኛ የታመመው ማህበራዊ ስነ-ልቦናችን የታሪክ ጠባሳችንን ከማከም ይልቅ ቂም-በቀል እየደገሰልን ይገኛል። የጥላቻ ፖለቲካን ለማስወገድ በቅድሚያ ስለ ቀድሞ ታሪካችን፣ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካችን፣ ስለ የወደፊት ተስፋችን በግልፅ መነጋገር አለብን። በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ ተደብቆ ያለውን ቂምና ጥላቻ ፍቆ ለማስወገድ ሁላችንም ሃሳብና ስሜታችንን ያለገደብ መግለጽ መቻል አለብን።

እንደኛው ወገን ለብቻው የታሪክ ጠባሳን እያከከ የተቀረው የሕብረተሰብ ክፍል ግን እንኳን ስላለፈው ታሪክ፣ ዛሬ በእውን ያየውን፣ ስለ ወደፊቱ ያሰበውን እንዳይናገር የሚታፈን ከሆነ ነገ ላይ ሌላ ትልቅ ጠባሳ ይኖረናል። እንደ ሀገርና ሕዝብ፣ የቀድሞ ታሪካችን የነገ ተስፋችንን እያጨለመ ነው። ስለ ቀድሞ ታሪክ መፃፍና መናገር ዘረኝነትና ጥላቻ ከሆነ፣ ስለ ዛሬው ፖለቲካ መፃፍና መናገር ወንጀል ከሆነ፣ ነገ ላይ ምን አለን? ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

አፓርታይድ ክፍል-9፡- ጨቋኝ ስርዓት እየገደለ ያስፈራራል! አፓርታይድ ግን እያዋረደ ይገድላል!!

በእርግጥ አፓርታይድ ጨቋኝ ስርዓት ነው። አንደ ማንኛውም ጨቋኝ ስርዓት የብዙሃንን መብትና ነፃነት አያከብርም። አፓርታይድ ግን የብዙሃንን መብትና ነፃነት አለማክበሩ እንዳለ ሆኖ የአንድን ማህብረሰብ የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት ነው። በከፍል ስምንት እንደተገለፀው፣ “እኩልነት” (equality) የሰው ልጆች ተፈጥሯዊ ባህሪ ሲሆን “ፍርሃት” (fear) ደግሞ የጨቋኞች መርህና መመሪያ ነው። የአፓርታይድ ስርዓት ግን ከፍርሃት በተጨማሪ ሌላ አንድ መርህና መመሪያ አለው። እሱም፣ “ውርደት” (humiliation) ይባላል። 

የሁሉም መብትና ነፃነት እስካልተከበረ ድርስ ዜጎች የእኩልነት ጥያቄን ከማንሳት ወደኋላ አይሉም። ጨቋኞችም የመብትና ነፃነት ጥየቄ ባነሳው የሕብረተሰብ ክፍል ላይ የኃይል እርምጃ በመውሰድ ጥያቄው ዳግም እንዳይነሳ ለማድረግ ጥረት ያደርጋሉ። ይሁን እንጂ፣ እነሱ ከሚፈጥሩት ሽብርና ፍርሃት ይልቅ ተፈጥሯዊ ባህሪን ማጣት ይበልጥ ያስፈራል። በጉልበት ለማዳፈን ጥረት በተደረገ ቁጥር ሕዝባዊ ንቅናቄው በስፋትና ዓይነት እየጨመረ ይሄዳል። ስለዚህ፣ አንድ አከባቢ በኃይል ያዳፈኑት የሕዝብ ንቅናቄ በሌላ ግዜ እና/ወይም ቦታ ተመልሶ ብቅ ይላል። ጨቋኞችም ከቀድሞ የበለጠ ፍርሃትና ሽብር በመፍጠር ጥያቄውን በኃይል ለማዳፈን ይሞክራሉ … እንዲህ እያለ የእኩልነት ጥያቄ ከቀን ወደ ቀን አድማሱን እያሰፋ ሲሄድ የጨቋኙ ስርዓት እድሜው እያጠረ ይሄዳል።

በኢትዮጲያ ያለው የብሔር አፓርታይድ እና በደቡብ አፍሪካ የነበረው የዘር አፓርታይድ በተመሣሣይ ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ዜጎችን ይገድላሉ፣ እስር ቤቶች ከመደበኛ አቅማቸው በላይ በእስረኞች ይሞላሉ። ለምሳሌ፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ እ.አ.አ. በ1960 ዓ.ም የ”Sharpeville Massacre” እና በ1976 ዓ.ም ደግሞ በ¨Soweto Uprising” በተቃውሞ አደባባይ የወጡ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያንን ገድሏል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ፣ እንዲሁም ባለፈው የ2008 ዓ.ም እና በ2009 ዓ.ም መጀመሪያ ላይ ተመሳሳይ ግድያ ፈፅሟል።

በአፓርታይድ ዘመን አንዳንድ የደቡብ አፍሪካ እስር ቤቶች ከመደበኛ የመቀበል አቅማቸው 200% የሚሆኑ እስረኞች ይታጎሩባቸው ነበር። ለምሳሌ በቃሊቲ እስር ቤት ለ20 እስረኞች በተሰራ ክፍል ውስጥ እስከ 200 ሰዎች እንደሚታሰሩ አንዳንድ ዘገባዎች ይጠቁማሉ። እ.አ.አ. በ2000 ዓ.ም ከ100000 ኢትዮጲያዊ 85 እስረኞች የነበሩ ሲሆን ከአስር አመት በኋላ 124 እስረኞች አድጓል። “World Prison Brief” ባቀረበው ሪፖርት በኢትዮጲያ የእስረኞች ብዛት የጨመረበት ፍጠነት ከታች ካለው ምስል ላይ መመልከት ይቻላል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ የሕዝቡ አመፅና ተቃውሞ እየጠነከረ ሲሄድ የአፓርታይድ ስርዓት ከተመሰረተ ከ23 ዓመታት በኋላ እ.አ.አ. በ1985 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ አመፅና ተቃውሞ እየተስፋፋ በመሄዱ የብሄር አፓርታይድ ከተመሰረተ ከ26 ዓመታት በኋላ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። እነዚህ ሁሉ በድልና ጭቆናዎች በሌላ ጨቋኝ ስርዓት ሊፈፀሙ የሚችሉ ናቸው። በአጠቃላይ ጨቋኞች ለአመፅና ተቃውሞ አደባባይ የወጡ ዜጎችን እየገደሉና እያሰሩ በብዙሃኑን የሕብረተሰብ ክፍል ላይ በፍርሃት ያርዳሉ። አመፅና ተቃውሞ እየተባባሰ ሲሄድ ደግሞ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ በማወጅ የመብትና ነፃነት ጥያቄን በወታደር ጉልበት ለማፈን ጥረት ያደርጋሉ። 

የኢትዮጲያና የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓቶች እንደ ጨቋኝ ስርዓት በመግደልና በማስር፣ አንዲሁም በአስቸኳይ ግዜ አዋጅ በማስፈራራት ተመሳሳይ መርህና መመሪያ እንዳላቸው ያሳያል። ነገር ግን፣ ከጨቋኝ ስርዓቶች በተለየ እንደ አፓርታይድ ስርዓት የሚፈፅሙት የተለየ በደልና ጭቆና አለ። ጨቋኝ ስርዓት የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የመብት ተሟጋቾችን፣ እንዲሁም ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ወጣቶች በማሰርና በመግደል ብዙሃኑን የሕብረተሰብ ክፍል ያስፈራራል። የአፓርታይድ ስርዓት ግን እነዚህን የፖለቲካ ልሂቃንን ለሞት፥ ለእስርና ስደት ከመዳረግ ባለፈ ሰብዓዊ ክብራቸውን ገፍፎ ያዋርዳቸዋል።

ጉዳዩን በዝርዝር ለመረዳት እንዲያግዙን ሁለት ዘገባዎችን በማጣቀሻነት እንመልከት። በመጀመሪያ “Untold_Stories” የተባለው ድረ-ገፅ በኢትዮጲያ ስላለው የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ያቀረበውን ዘገባ እንመልከት፡-

“the way political prisoners are being treated [in Ethiopia] is much worse than just substandard; it is torture… The principle of respect human dignity is limited by adding the phrase “unless restricted by the penalties imposed on them” [in] Regulation No. 138/ 2007: Treatment of Federal Prisoners. This restriction on human dignity is in contravention of the constitution which states that everyone has the right to respect for his human dignity, reputation and honour” 

በመቀጠል ደግሞ የደቡብ አፍሪካ የታሪክ ድረ-ገጽ    እና “Independent” የተባለው ሚዲያ በአፓርታይድ ስርዓት ዘመን ስለነበረው የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ካቀረቡት ዘገባ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“The Black community of South Africa filled the prisons during apartheid. Even in prisons Whites and Blacks were segregated because of the racial discrimination. Other than the prisons being overcrowded and the inmates being tortured, Black South Africans were given lesser and in some cases unwashed clothes. ….everything about the regime was designed to punish and humiliate black leaders who had had the temerity to demand equality with whites.” 

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ በዛሬዋ ኢትዮጲያ እና በአፓርታይድ ዘመን በነበረችው ደቡብ አፍሪካ የፖለቲካ እስረኞች አያያዝ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። በኢትዮጲያ የፌዴራል እስረኞችን አያያዝ ሁኔታ የሚደነግገው አዋጅ – “Regulation No. 138/ 2007: Treatment of Federal Prisoners” በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉትን ሰብዓዊ መብቶች በምንም አግባብ ሊጣሱ የማይገቡ መሆናቸው እየታወቀ “unless restricted by the penalties imposed on them” የሚትለዋን ሐረግ በማስገባት በፖለቲካ አስረኞች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭቆና ይፈፅማል። በዋናነት እንደ ማዕከላዊ ባሉ እስር ቤቶች የሚካሄደው የስቃይ ምርመራ ዓይነት ለመስማት እንኳን ይዘገንናል። በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በጥቁሮች ላይ ተመሳሳይ በደልና ጭቆና ይፈፅም ነበር።

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓት የፖለቲካ መሪዎችን ለመቅጣትና ለማዋረድ የተቀረፀ እንደነበረ ተጠቅሷል። በተመሳሳይ፣ በኢትዮጲያ ያለው የእስረኞች አያያዝን የሚደነግገው አዋጅ ሕገ-መንግስቱን በሚጥስና የፖለቲካ አስረኞችን ሰብዓዊ ክብር (human dignity) ለመግፈፍ በሚያመች መልኩ ፀድቆ ተግባር ላይ ውሏል። በኢትዮጲያ ያለው እና በደቡብ አፍሪካ የነበረው የፖለቲካ እስረኞችን ሰብዓዊ ክብር የሚጥስ ስርዓት የዘረጋበት ዋና ምክንያት በሌሎች ላይ የሚደርሰው ሞትን፥ እስራትንና ስደትን ሳይፈሩ በድፍረት የሚጋፈጡትን የመብትና ነፃነት ታጋዮች ለማዋረድ (humiliate) ነው።

አዎ…ለፍርሃት ያልተሸነፉ ጥቂቶችን ሰብዓዊ ክብራቸውን በመንካት ውርደት እንዲሰማቸው ለማድረግ ነው። መሪዎቹን በማዋረድ ብዙሃኑን የፍርሃትና ውርደት ማቅ ለማልበስ ነው። አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መብቱና ነፃነቱ እየተጣሰ እያየ፣ ማንም ምንም ሊያደርግልኝ አይችልም በሚል ተስፋ መቁረጥ ውስጥ እንዲገባ፣ በዚህም ለአንድ ዘር/ብሔር የበላይነት ፍፁም ተገዢ እንዲሆን ለማድረግ ነው። የአፓርታይድ ስርዓት ሕዝብን በፍርሃት ቆፈን፣ የፖለቲካ መሪዎችን በውርደት ማቅ ውስጥ ለመክተት የሚጥርበትን ምክንያት ሎሬት ዋሌ ሶይንካ (Wole Soyinka) “የአይሁዶች አፓርታይድ” በፍልስጤማዊያን ላይ እያደረሰ ካለው ሽንፈትና ውርደት አንፃር እንዲህ ሲል ገልፆታል፡-   

“The kind of power that humiliates is that which compels the head of a Palestinian family to sit helplessly under Israeli guns, drenched in tears, as he watches his ancestral olive grove, the sole family source of livelihood, fall under the electric saw, tree by tree, to make way for the very wall that will, from then on, reduce his space of volition. Or else wake up suddenly in the middle of the night to find strangers in your bedroom – a battering ram has knocked a huge hole in your wall, and a group of armed men are hustling you, your wife and your children into a holding pen – such experiences must rank as the ultimate erosion of one’s self-esteem.”  Climate of Fear, Lecture 4: The Quest for Dignity, 2004

አፓርታይድ ክፍል-8፡ የእኩልነት እና የፍርሃት ትግል

በእርግጥ የአንድ ሀገር ሕዝብ በብዙ ነገር ይለያያል። ለምሳሌ፣ በዘር፥ በብሔር፥ በጎሣ፥ በቋንቋ፥ በሃይማኖት፥ ባህል፥ ልማድ፥…ወዘተ። ስለዚህ፣ በተለያዩ ማህብረሰቦች መካከል ልዩነት መኖሩ እርግጥ ነው። በአንድ በኩል “በአንድነት” ስም እነዚህን ልዩነቶች በመጨፍለቅ ለማስተዳደር መሞከር ጨቋኝነት ነው። በሌላ በኩል “በብዙሃንነት” ስም በልዩነት መከፋፈል ደግሞ ሌላ የጭቆና ዘዴ ነው። ስለዚህ፣ ለፖለቲካዊ አስተዳደር ያለው ብቸኛ አማራጭ በልዩነት ውስጥ አንድነትን መፍጠር መቻል ነው።

የደቡብ አፍሪካ ዜጎች በዘር፥ በቀለም፥ በቋንቋ፥…ወዘተ ይለያያሉ፣ እንዲሁም ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን ደግሞ በጎሣና ነገድ ይለያያሉ። በተመሣሣይ፣ የኢትዮጲያ ሕዝብ በብሔር፥ ቋንቋ፥ ባህል፥ ልማድ፥ አሰፋፈር፥ …ወዘተ ይለያያል። እያንዳንዱ ማህብረሰብ ከሌሎች ጋር ያለውን ልዩነት እንዳለ ይዞ በአንድ ሀገር ውስጥ በጋራ አብሮ ለመኖር መስማማትና መግባባት መቻል አለበት። ስለዚህ፣ በእንዲህ ያለ ሀገር ውስጥ በስልጣን ላይ ያለው የፖለቲካ ቡድን በልዩነት ውስጥ አንድነትን ለመፍጠር መጣር አለበት። አንድነትን ከማጠናከር ይልቅ ልዩነትን በማስፋት ላይ ትኩረት የሚያደርግ ከሆነ የፖለቲካ ስልጣኑ በብዙሃን ዘንድ ቅቡልነት እንደሌለው ያሳያል። ከዚህ በተጨማሪ፣ የፖለቲካ ቡድኑ በዋናነት ከአንድ ዘር/ብሔር የተወጣጣና የዚያን ማህብረሰብ የስልጣን የበላይነትና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ ትኩረት የሚያደርግ ከሆነ በእርግጥ እሱ የአፓርታይድ ስርዓት ነው።   

ከዚህ አንፃር፣ የአፓርታይድ ስርዓት ሁለት መሰረታዊ ባህሪያት አሉት። የመጀመሪያው ባህሪ ብዙሃኑን የሕብረተሰብ “መከፋፈል” ነው። “አፓርታይድ” (Apartheid) የሚለው ቃል በራሱ በራሱ “መለየት” (Separatedness) ወይም “መለያየት” (the state of being apart) ነው። በዚህ መሰረት፣ የደቡብ አፍሪካው የዘር-አፓርታይድ ስርዓት ዜጎችን በመጀመሪያ በዘርና ቀለም ለአራት ከፈላቸው። በመቀጠል ደግሞ አብላጫ ድምፅ ያላቸውን ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያን በጎሣና ነገድ ለአስር ከፋፈላቸው። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ ያለው የብሔር-አፓርታይድ የሀገሪቱን ዜጎች በብሔርና በክልል ከፋፈላቸው።

ሁለተኛው የአፓርታይድ ባህሪ ደግሞ የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ነው። የደቡብ አፍሪካ የዘር-አፓርታይድ ዓላማ የነጭ ሰፋሪዎችን በራስ-የመወሰን መብትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ፣ እንዲሁም በእንግሊዞች የተፈፀመባቸው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም እንዳይከሰት ማድረግ ነው። በተመሣሣይ፣ በኢትዮጲያ የብሔር-አፓርታይድ ዓላማ የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ፣ እንዲሁም በደርግ ስርዓት የተፈፀመባቸው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም እንዳይከሰት ማድረግ ነው።

በክፍል ስድስት በዝርዝር እንደተገለፀው፣ የአፓርታይድ ስርዓት ዓላማ የአንድን ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ሲሆን የአተገባበር ስልቱ ደግሞ አብላጫ ድምፅ ያለውን የሕብረተሰብ ክፍል መከፋፈል ነው። የመከፋፈል መሰረታዊ ዓላማ ደግሞ በተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ወይም ቡድኖች መካከል የሚደረገውን ትግል ማሸነፍ ነው። የትግሉ ማህበራዊ ፋይዳ ደግሞ ስልጣን (power) ነው። “Bourdieu” (1984) የተባለው ፈረንሳዊ ምሁር የመከፋፈልን መርሆች (Principles of division) እና የመጨረሻ ዓላማ እንዲህ ገልፆታል፡-  

“Principles of division, inextricably logical and sociological, function within and for the purposes of the struggle between social groups; in producing concepts, they produce groups, the very groups which produce the principles and the groups against which they are produced. What is at stake in the struggles about the meaning of the social world is power over the classificatory schemes and systems which are the basis of the representations of the groups and therefore of their mobilization and demobilization: …which modifies the schemes of perception, shows something else, other properties, previously unnoticed or relegated to the background (such as common interests hitherto masked by ethnic or national differences); a separative power, a distinction, diacrisis, discretio, drawing discrete units out of indivisible continuity, difference out of the undifferentiated” Distinction. A social critique of the judgement of taste, Harvard University Press, Cambridge, Mass

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ ከዚህ ቀድም በማህብረሰቡ ዘንድ ብዙም ትኩረት ያልተሰጣቸውን “ልዩነቶች” አጉልቶ በማውጣት ሕዝብን የመከፋፈሉ ፋይዳ የፖለቲካ ስልጣንን መቆጣጠር ነው። በተለይ የዘር/ብሔር አፓርታይድ የፖለቲካ ስልጣንን የሚቆጣጠረው አብላጫ ድምፅ ያለውን የሕብረተሰብ ክፍል በመከፋፈል ሲሆን ዓላማውም የአንድን ዘር/ብሔር የበላይነትና ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ነው። ይህ የአንድን ዘር/ብሔር የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጠጥ የተቋቋመ ፖለቲካዊ ስርዓት የብዙሃኑን እኩልነት የሚገድብ ስለሆነ ጨቋኝ ስርዓት መሆኑ እርግጥ ነው። እንዲህ ያለ ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ እንቅስቃሴው ሁሉ በፍርሃት (fear) የሚመራ ነው። ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ እኩልነት (equality) የእያንዳንዱ ሰው ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው።

በከላይ እንደተገለፀው፣ “እኩልነት” የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ሲሆን “ፍርሃት” ደግሞ የጨቋኝ ስርዓት ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው። ለምሳሌ፣ ፈረንሳዊው ምሁር “Montesquieu” “እኩልነት” (equality) የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ እንደሆነ እና ራስን ከሌሎች አብልጦ መውደድ ግን ጤናማ አለመሆኑን እንዲህ ሲል ይገልፃልገ፡- -“[The] natural love of equality includes love of others as well as love of self, and egoism, loving one’s self at the expense of others, is an unnatural and perverted condition.” ከዚህ በተጨማሪ፣ “Montesquieu” “ፍርሃት” (fear) የጨቋኞች የተግባር መርህና መመሪያ ነው ይለናል፡-

“These moving and guiding principles— equality and fear —are principles insofar as they rule both the actions of the government and the actions of the governed… Fear in a tyranny is not only the subjects’ fear of the tyrant, but the tyrant’s fear of his subjects as well.” An Essay(pdf) in Understanding the Nature of Totalitarianism

“Why Men Rebel” በተሰኘው መፅሀፉ የሚታወቀው “Ted Gurr” የአንድ ሀገር ዜጎች ወደ ፖለቲካዊ አመፅ፤ ሁከት፥ ብጥብጥና ነውጥ ውስጥ የሚገቡበትን ምክንያት “relative deprivation” በማለት ይገልፀዋል። እንደ እሱ አገላለፅ፡- “relative deprivation is the discrepancy between what people think they deserve, and what they actually think they can get.” በዚህ መሰረት፣ ዜጎች ማግኘት ይገባናል ብለው በሚያስቡት እና በተግባር እናገኛለን ብለው በሚያስቡት መካከል ያለው ልዩነት እየሰፋ በሄደ ቁጥር አመፅና አለመረጋጋት የመከሰቱ እድል በዚያው ልክ እየጨመረ ይሄዳል።

ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ አመፅና ተቃውሞ በተነሳ ቁጥር በአመፁ መሪዎችና ደጋፊዎች ላይ የሚወስደው የኃይል እርምጃ ከከዚህ ቀደሙ የበለጠ ነው። ለዚህ ዋናው ምክንያት ጨቋኞች ከቀድሞ የበለጠ የኃይል እርምጃ በወሰዱ ቁጥር በተቃዋሚዎችና በደጋፊዎቻቸው ላይ የላቀ ፍርሃትና ሽብር በመፍጠር የፖለቲካ እንቅስቃሴውን በኃይል መግታት ወይም መቀነስ ይቻላል በሚል መርህ ስለሚመሩ ነው። ነገር ግን፣ ከበፊቱ የበለጠ አስፈሪና አሸባሪ ተግባር በፈፀሙ ቁጥር የአመፅና ተቃውሞ እንቅስቃሴ ይበልጥ እየተጠናከረና እየተስፋፋ ይሄዳል። ማህብረሰቡም ጨቋኞችን እየተቃወመ፣ ስርዓቱ ተቀባይነት እያጣና አመፅና ተቃውሞው እየተጠናከረ ይሄዳል።
አንድ ማህብረሰብ በደልና ጭቆና እየበዛበት በሄደ ቁጥር እኩልነትና ነፃነቱን ለማረጋገጥ የሚያደርገው ትግልና የሚከፍለው መስዕዋትነት እየጨመረ ይሄዳል። ጨቋኝ ስርዓት ደግሞ አዲስ አመፅና ተቃውሞ በተነሳ ቁጥር ከቀድሞ የበለጠ ኃይልና ጉልበት ተጠቅሞ የበለጠ ፍርሃትና ሽብር ለመፍጠር ጥረት ያደርጋል። የሕዝብ ንቅናቄ በኃይልና በጉልበት ለማጥፋት የሚጥረው ጨቋኝ ስርዓት በሂደት ራሱን የሚያጠፋ አዲስ ኃይል ይፈጥራል። “Ted Gurr” ይሄንን “….exclusive reliance on force eventually rises up the forces that destroy it” በማለት ይገልፀዋል።

በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የነጮች አፓርታይድ የጠፋው በዚህ ኃይል አማካኝነት ነው። በተመሣሣይ፣ በእስራኤል “የአይሁዶች አፓርታይድ” በዓለም ላይ ሽብርተኝነትን እየፈለፈለ ያለው በዚህ ምክንያት ነው። በኢትዮጲያ ያለው የብሔር.አፓርታይድ ከዚህ አንፃር የት ደረጃ ላይ እንዳለ በሚቀጥለው ክፍል እንመለስበታለን።

አፓርታይድ: ክፍል-7፡- ፖለቲካ ሲያረጅ አመፅ ይወልዳል!

አንድ መንግስታዊ ስርዓት አራት የለውጥ ደረጃዎች አሉት። እነሱም፡- ህልውና (Survival)፣ እድገት (Growth)፣ ልማት (development) እና ብልፅግና (Evolution) ናቸው። የትኛውም መንግስት ቢሆን ለውጥና መሻሻል ከማምጣት በፊት በቅድሚያ የስርዓቱን ሕልውና ማረጋገጥ ይኖርበታል። ይህ መንግስታዊ ስርዓቱ ከተዘረጋ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ አስር አመታት ውስጥ የሚከናወን ይሆናል። በኢትዮጲያ ከደርግ ውድቀት በኋላ እ.አ.አ. ከ1991 – 2001 (1983 – 1993 ዓ.ም) ባሉት አስር አመታት የተከናወነ ሲሆን በደቡብ አፍሪካ ደግሞ የእንግሊዝ ቅኝ-አገዛዝ ስርዓት ካበቃበት እ.አ.አ. ከ1948 – 1959 ዓ.ም ድረስ ባሉት አስር አመታት ተከናውኗል።

የደርግ ሥርዓትን በኃይል አስወግዶ ወደ ስልጣን የመጣው የኢህአዴግ መንግስት የመጀመሪያዎቹን አስር አመታት የብሔር-አፓርታይድ ስርዓትን በመዘርጋትና የሥርዓቱን ህልውና በማረጋገጥ ላይ ተወጥሮ የነበረበት ውቅት ነው። በተመሳሳይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የዘር-አፓርታይድ የነጮችን የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚረጋግጡ ሕጎችን በማውጣትና ተግባራዊ በማድረግ ላይ ተወጥሮ ነበር። ለምሳሌ፣በዘር ላይ የተመሰረተ የሕዝብ አሰፋፈር የሚደነግገውን “The Group Areas Act” (1950)፣ በዘር ላይ የተመሰረተ የሕዝብ ምዝገባ አዋጅ “The Population Registration Act” (1950)፣ በመጨረሻም ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያንን በጎሳ የሚከፋፍለውን “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተባለውን አዋጅ አውጥቶ ተግባራዊ ያደረገበት ወቅት ነው።

በመጀመሪያዎቹ አስር ዓመታት የመንግስታዊ ስርዓቱን ህልውና ለማረጋገጥ (Survival) የሚደረገው ጥረት በመጨረሻ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት እንዲያስመዘግቡ ያስችላቸዋል። ይህ ወቅት በኢትዮጲያ እ.አ.አ. ከ2003 – 2013 (1994 – 2004) ዓ.ም፣ በደቡብ አፍሪካ ደግሞ እ.አ.አ. ከ1960 – 1970 ዓ.ም ያሉት አስር አመታት ናቸው። በመሰረቱ የኢኮኖሚ እድገት በዋናነት የጎንዮሽ መስፋፋት (Horizontal expansion) ነው። ይህ ወቅት በኢትዮጲያ ለዘመናት በከተማው ማህብረሰብ ዘንድ ብቻ ተወስነው የነበሩ ማህበራዊ አገልግሎቶች፣ የመሰረተ-ልማቶች አውታሮች እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅሞች ወደ አብዛኛው የሀገሪቱ ክፍል፣ ወደ ገጠር የሚስፋፋበት ወቅት ነው። የሀገሪቱ የገጠር የመንገድ፣ ትምህርትና የጤና ሽፋን በከፍተኛ ፍጥነት ያደገበት፣ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መሰረተ-ልማት አውታሮች ግንባታ እና አገልግሎት ለገጠሩ ማህብረሰብ ተደራሽ የሚሆንበት ነው።

እ.አ.አ. በ1960ዎቹ መጀመሪያ ላይ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ከጃፓን ቀጥሎ በአለም ፈጣን የተባለውን የኢኮኖሚ እድገት አስመዝግቧል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት እ.አ.አ. ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ በአለም ፈጣን የተባለው የኢኮኖሚ እድገት አስመዝግቧል። ከታች በምስሉ ላይ እንደሚታየው፣ በመጀመሪያዎቹ አስር አመታት ከ1991 – 2001 (1983 – 1993 ዓ.ም) የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ እድገት በከፍተኛ ሁኔታ ይዋዥቅ ነበር። በሁለተኛ አስር አመታት ግን እ.አ.አ ከ2002 – 2012 (1994 – 2004) ዓ.ም ጀምሮ ግን የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ እድገት ፈጣንና ብዙ መዋዠቅ አይታይበትም።

ምስል 1፡ የኢትዮጲያ አመታዊ የምርት መጠን እድገት፣ ከ1991 – 2014 (1983 – 2007) ዓ.ም

መንግስታዊ ስርዓቱ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ለማስመዝገብ የሚያደርገው ጥረት ስርዓቱን ወደ ሦስተኛው የለውጥ ደረጃ፥ ልማት (development) ያሸጋግረዋል። በኢኮኖሚ እድገት (Growth) ደረጃ ላይ የሚመዘገበው ለውጥና መሻሻል በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ያለውን የመረጃ አቅርቦትና አጠቃቀም ያሻሽለዋል፣ ማህበራዊ ግንኙነቱን ከቀድሞ በተሻለ ፈጣንና ቀልጣፋ ያደርገዋል። በዚህም የሕዝቡ የፖለቲካ ንቃተ-ህሊናን ይጎለበታል፣ መብትና ግዴታቸውን ማወቅና መጠየቅ ይጀምራሉ።

በዚህ መሰረት፣ በሦስተኛው አስር አመታት ላይ መንግስታዊ ስርዓቱ ስር-ነቀል የሆነ ለውጥና መሻሻል ማምጣት ይኖርበታል። ምክነያቱም፣ የሀገሪቱ ፖለቲካዊ ስርዓት በኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ሕይወት ውስጥ ከሚስተዋለው ለውጥና መሻሻል ጋር አብሮ መለወጥና መሻሻል አለበት። ፖለቲካዊ ስርዓቱ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ከሚታየው የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ የማይለወጥ፥ የማይሻሻል ከሆነ ግን የለውጥ አብዮት (Revolution) ይቀሰቀሳል። በዚህ ረገድ “Huntington” የተባለው ፀኃፊ ሁኔታውን እንዲህ ሲል ገልፆታል፡-

“…It is most likely to occur in societies which have experienced some social and economic development and where the processes of political modernization and political development have lagged behind the processes of social and economic change.” Political Order in Changing Societies, New Haven – London: Yale University Press, 1968.

ከላይ እንደተገለፀው፣ የሀገሪቱ ፖለቲካዊ ስርዓት በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፎች እየተመዘገበ ካለው ለውጥና መሻሻል ጋር አብሮ መሄድ አለበት። በሦስተኛው አስር አመት ላይ የሚነሳውን የለውጥ ወጀብ ዴሞክራሲና የኢኮኖሚ እድገትን እንደ አማራጭ መጠቀም አይቻልም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካዊ ስርዓቱ ላይ ስር-ነቀል ለውጥ ማምጣት እስካልተቻለ ድረስ በሁለተኛው አስር አመታት የነበረውን የኢኮኖሚ እድገት ማስቀጠል አይቻልም። ለምሳሌ፣ “Thomas W. Hazlett” የተባለው ምሁር በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በሦስተኛው አስር አመት የኢኮኖሚ እድገቱን ማስቀጠል በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተውን የፖለቲካ ስርዓት ማስወገድ የግድ እንደነበር ይገልፃል፡-

“Beginning about 1970, the internal contradictions of apartheid finally caused its slow demise. After the massive legal discrimination of the early apartheid years, black income, relative to white, fell dramatically, and the advance of white workers was won. But much like the boom periods of the two world wars, the robust economic growth of the 1960s rendered apartheid’s protection increasingly obsolete and exceedingly expensive. Necessity became the mother of reform.” The Concise Encyclopedia of Economics: Apartheid

በመሰረቱ፣ ከሦስተኛው አስር አመት በኋላ የኢኮኖሚ እድገቱ ቀጣይነት በዋናነት በአዳዲስ ፈጠራዎችና ቴክኖሎጂዎች፣ የምርትና ምርታማነትን የሚያሻሽሉ የተሻሻሉ የአሰራር ዘዴዎች እና አደረጃጀቶች ላይ የተመሰረተ ነው። ጨቋኝ ወይም አምባገነን መንግስት ምንም ያህል የበጀትና ድጋፍ ቢያደርግ ዜጎች አዳዲስ ፈጠራዎች፣ ቴክኖሎጂዎች እና አሰራሮችን እንዲፈጥሩ ሊያደርግ አይችልም። ነፃ የመረጃ ፍሰት በሌለበት፣ ሃሳብን በነፃ መግለፅ በማይቻልበት እና በራስ ፍላጎትና ምርጫ መንቀሳቀስ በማይቻልበት ሁኔታ ለአዳዲስ ፈጠራዎች ምቹ የሆነ አከባቢ መፍጠር አይቻልም። በመሆኑም፣ የዴሞክራሲ ጥያቄ እንደ አማራጭ የሚቀርብ ሳይሆን የሀገሪቱን የኢኮኖሚ እድገቱ የማስቀጠል ወይም ያለማስቀጠል ጉዳይ ነው። ከታች ባለው ምስል ላይ እንደሚታየው፣ ኢትዮጲያ ሦስተኛው አስር አመት ከተጀመረበት እ.አ.አ ከ2013 (2005) ዓ.ም ጀምሮ የኢኮኖሚ እድገት እያሽቆለቆለ እንደመጣ መገንዘብ ይቻላል።

ምስል 1፡ የኢትዮጲያ አመታዊ የምርት መጠን እድገት፣ ከ1991 – 2014 (1983 – 2007) ዓ.ም

ከላይ እንደተገለፀው፣ በአሁኗ ኢትዮጲያ እና በቀድሞ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፎች እየተመዘገበ ከነበረው ለውጥና መሻሻል ጋር ተያይዞ በፖለቲካዊ አስተዳደር ስርዓቱ ላይ ተመሳሳይ ለውጥና መሻሻል እንዲመጣ ከአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ጥያቄ ተነስቷል። በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በጎሳ በመከፋፈል በፖለቲካ ውስጥ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ አሳጥቷቸው የነበሩት ጥቁሮች በተቃውሞና አመፅ እንቅስቃሴ በግንባር ቀደምትነት ሲመሩ ነበር። በተመሳሳይ፣ በብሔር ልዩነት ላይ የተመሰረተው የኢህአዴግ ፖለቲካ ቀድሞ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ የተቀሙት የአማራና ኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ባለፉት አመታት የታየውን የአመፅና ተቃውሞ እንቅስቃሴ ከፊት በመምራት ላይ ይገኛሉ።

ይሁን እንጂ፣ በቀድሞዋ ደቡብ አፍሪካና በአሁኗ ኢትዮጲያ አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ላነሳው ጥያቄ እየተሰጠ ያለው ምላሽ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። እሱም የሕዝቡን የለውጥ ጥያቄ በወታደራዊ ኃይል ለማፈን መሞከር ነው። በዚህ መሰረት፣ ልክ በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ዘመን እንደተደረገው፣ ዛሬ በኢትዮጲያ ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ንፁሃን ዜጎችን በጥይት በመግደል፣ የተቃውሞ ፖለቲካ መሪዎችን የረጅም አመት እስራት በመፍረድና በማሰር የሕዝቡን ጥያቄ በኃይል ለማኮላሸት ጥረት እየተደረገ ነው። በሦስተኛው አስር አመት ልክ የአፓርታይድ ስርዓት እንዳደረገው ሁሉ፣ በኢትዮጲያም የተነሳውን የሕዝብ አመፅና ተቃውሞ ለመቆጣጠር የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። በዚህም፣ የሀገሪቱን መከላከያ ሰራዊት እንደ ፖሊስ በመጠቀም የሕዝቡን የፖለቲካ መብትና እንቅስቃሴ በወታደራዊ ኃይል ለማፈን እየተሞከረ ነው።

በአጠቃላይ፣ ከአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ከሚያነሳው የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ መሄድ የተሳነው ፖለቲካዊ ስርዓት ይዝጋል። የዛገ፥ ያረጀ ፖለቲካ ደግሞ አመፅ ይወልዳል። ለምንና እንዴት የሚለውን በቀጣይ ክፍል እንመለስበታለን።