እስኪ ይህን የኦዲት ሪፖርት ተመልከትና አቶ ሳምሶን ወንድሙ ለምን እንደታሰሩ ንገረኝ?

የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን የኮሙዩኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ ሳምሶን ወንድሙ ተጠርጥረው የታሰሩት “የተሰጣቸውን ኃላፊነት ወደጎን በመተውና ከባለሀብቶች ጋር በመመሳጠር ያልተጠናቀቁና ችግር ያለባቸውን የመንገድ ግንባታ ፕሮጀክቶች እንደተጠናቀቁና ያላንዳች ችግር ግንባታቸው እንዳለቀ አስመስለው በመገናኛ ብዙኃን አስተላልፈዋል” በሚል እንደሆነ የሪፖርተር ዘገባ ያስረዳል፡፡ ነገር ግን፣ በሌሎች መስሪያ ቤቶች ያለውን ሁኔታ ለማጤን መረጃዎችን ሳፈላል በ2003 ዓ.ም የገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር የመንግሥት ኘሮጀክቶች አፈፃፀምን አስመልክቶ ያቀረበው የክዋኔ ኦዲት ሪፖርት (pdf) አገኘሁ፡፡ ይህ ሪፖርት በውስጡ ከያዛቸው አስገራሚ መረጃዎች ለገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር (ገ/ኢ/ል/ሚ)  በየወሩ የአፈፃፀም ሪፖርት የሚያቀርበው የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን “ብቻ” መሆኑንና ሌሎች መስሪያ ቤቶች ግን በጭራሽ ሪፖርት እንደማያደርጉ በግልፅ አስቀምጧል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ፣ የገ/ኢ/ልማት ሚኒስቴር ስለተገኘው የክትትልና የግምገማ ውጤት ሚኒስቴር በየሩብ ዓመቱና በየአመቱ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ሪፖርት ማድረግ እንዳቁሞ እንደነበር መርዶ ይነግረናል፡፡  

እያንዳንዱ የልማት ፕሮጀክት ከአቅም በላይ የሆኑ ጉዳዮች ካልገጠሙ በቀር፣ በተዘጋጀለት የጥናት ሰነድ ላይ በተመለከተው የጊዜ ሰሌዳ መሠረት ሊጀመርና በተያዘለት የጊዜ ገደብ እና የገንዘብ መጠን መሰረት መጠናቀቅ ይኖርበታል፡፡ ይህንንም ተግባራዊ ለማድረግ እያንዳንዱ ፕሮጀክት ለማወቅ አስፈላጊው የክትትልና ቁጥጥር ሥርዓት ሊዘረጋ ይገባል፡፡ ይሁን እንጂ፣ በ2003 ዓ.ም በገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር የክዋኔ ኦዲት ሪፖርት ገፅ 28 ላይ የልማት ፕሮጀክቶች በተያዘላቸው የጊዜ ገደብ እና የገንዘብ መጠን የማይጠናቀቁ መሆኑን እንዲህ ይገልፃል፦

በኦዲቱ በናሙና ተመርጠው ከታዩት 8 የመንገድ ሥራ ፕሮጀክቶች መካከል አምስቱ በተያዘላቸው የጊዜ ገደብ ውስጥ እንዳልተጠናቀቁና ተጨማሪ ጊዜ እንደወሰዱ ታውቋል፡፡ እንደዚሁም በውኃ ሀብትና ኢነርጂ ሚኒስቴር ሥር ከሚካሄዱት ኘሮጀክቶች ውስጥ በኦዲቱ ለናሙና የታዩት ሁለት ኘሮጀክቶች የአፈጻጸሙ ሁኔታ እንደሚከተለው ቀርቧል፡፡ የከሰም ተንዳሆ የግድብና መስኖ ልማት ግንባታ ፕሮጀክት እ.አ.አ በ2004 የተጀመረ ሲሆን በወቅቱ 1.669 ቢሊዮን ብር ይፈጃል ተብሎ የተገመተ ቢሆንም፣ እስከ 2002 ዓ.ም. ብቻ ከ3 ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ እንደተደረገ ለገ/ኢ/ልማት ሚኒስቴር መ/ቤት ከቀረበው የአፈጻጸም ሪፖርት ለማወቅ ተችሏል፡፡ አሁንም ሥራው ያልተጠናቀቀና የከሰም ግድብና መስኖ ልማት ፕሮጀክት 69%፣ የተንዳሆ ግድብና መስኖ ልማት ፕሮጀክት 55% ያህል ብቻ እስከ 2002 በጀት ዓመት የፊዚካል አፈጻጸም መከናወኑን ከውሃ ሃብትና ኢነርጂ ሚኒስቴር የፕሮጀክት አስተባባሪ በቃል የተገለጸልን ሲሆን ይህን የሚገልጽ የአፈጻጸም ሪፖርት ማስረጃ እንዲያቀርቡ ተጠይቀው “ፈቃደኛ” ሊሆኑ አልቻሉም፡፡” 

በገፅ 34 ደግሞ ኘሮጀክቱ አዋጪ መሆን/አለመሆኑ ጥናቱ ተጀምሮ ከፍተኛ ወጪ ከተደረገበት በኋላ የተቋረጠ ኘሮጀክት ስለመኖሩ የሚከተለውን በማሳያነት ይጠቅሳል፦  

“ይሁን እንጂ በኦዲቱ ወቅት፣ በግብርና ሴክተር ስር ያለው የእንስሳት ሃብት ልማት ማስተር ፕሮጀክት (በእርዳታ) ጥናት፣ የፕሮጀክት ዝግጅቱ ሁለተኛ ደረጃ (phase) ላይ ሲደርስ ተቋርጧል፡፡ ለምን ጥናቱ እንደተቋረጠ የሚኒስቴር መ/ቤቱ የፕላንና ፕሮግራም ዳይሬክተር ተጠይቀው በሰጡት መልስ፣ የፕሮጀክቱ ረቂቅ ጥናት ቀርቦ አማካሪው በተሰጠው ቢጋር /TOR/ መሰረት ስራውን ባለማከናወኑ ምክንያት በመንግስት ተቀባይነት ባለማግኘቱ ስራው የተቋረጠ መሆኑንና ስራውን እንደገና መልሶ ለማስጀመር ጥረት ተደርጎም እንዳልተሳካ ተገልጿል፡፡ ከፕሮጀክቱ ጠቀሜታ አንጻር የዝግጅት ሂደቱ ሁለተኛ ደረጃ (phase) ደርሶ ለጥናት ዝግጅት የሚያስፈልገው ሃብት በ2000 በጀት ዓመት ብር 4‚922‚220፣ በ2001 በጀት ዓመት ብር 23‚480 እና በ2002 በጀት ዓመት ብር 11‚630.00 በድምሩ ብር 4‚957‚330 ወጪ ተደርጎ እንዲቋረጥ መደረጉ ታውቋል፡፡ ስለሆነም በወቅቱ ተገቢው ክትትልና ቁጥጥር ባለመደረጉ፣ የወጣው ከፍተኛ ገንዘብ እንዲባክን ከመደረጉም በላይ ሀገሪቱ ለ20 ዓመታት የምትመራበት ማስተር ፕላን አለመዘጋጀቱ ከኘላኑ ተግባራዊነት የሚገኘውን ከፍተኛ ጠቀሜታ የሚያሳጣ በመሆኑ ተገቢ ሆኖ አልተገኘም፡፡” 

ከአስፈጻሚ መ/ቤቶች የሚቀርበው የሩብ ዓመት አፈጻጸም ሪፖርት ለሚኒስትሮች ም/ቤት የሚቀርብ ስላለመሆኑ፦

“በፕሮጀክት አስፈጻሚ አካላት ስለ ፕሮጀክቶች የስራ አፈጻጸም በየሶስት ወሩ የክትትልና ግምገማ ውጤት ሪፖርት እየተዘጋጀ ለሚ/ር መ/ቤቱ ማቅረብ አለባቸው፡፡ ስለተገኘው የክትትልና የግምገማ ውጤት ሚኒስቴር መ/ቤቱ በየሩብ ዓመቱና በየአመቱ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ሪፖርት ማድረግ አለበት፡፡ ይሁን እንጂ በአስፈጻሚ መ/ቤቶች እየተዘጋጀ ለሚኒስቴር መ/ቤቱ የሚቀርበውን የፕሮጀክቶች የሩብ ዓመት የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም የግምገማ እና የተጠቃለለ ሪፖርትና የግምገማ ውጤት ለሚኒስትሮች ም/ቤት የማይቀርብ መሆኑ ታውቋል፡፡ ስለ ሁኔታው የበጀት ዝግጅትና አስተዳደር ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ለቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት መልስ፣ የፕሮጀክት አስፈጻሚዎች የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም የተጠቃለለ ሪፖርት ለሚኒስትሮች ም/ቤት በአሁኑ ወቅት የማይቀርብ መሆኑን፣ ቀደም ባሉት ዓመታት ጠቅላይ ሚ/ር ጽ/ቤት ላለው የፕሮጀክቶች ክትትልና ግምገማ ዴስክ የአፈጻጸም ሪፖርት ይቀርብና ከመ/ቤቶች ጋር ውይይት ይደረግበት እንደነበርና ሆኖም በአሁኑ ወቅት የተቋረጠ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ 

ይሁን እንጂ የሪፖርቱ መቋረጥ የበላይ አካል በገንዘብና ኢኮኖሚ ል/ሚ/ር የተዘጋጀ እና የተገመገመ የፕሮጀክቶችን አጠቃላይ የሥራ ሂደት ሁኔታ የሚያውቅበት እና የሚከታተልበት መንገድ እንደሌለ የሚያሳይ ከመሆኑም በተጨማሪም ከፕሮጀክት አፈጻጸም ጋር በተያያዘ የሚከሰቱ የተለያዩ ችግሮችን ለበላይ አካል ቀርቦ እልባት እንዳያገኙ ያደርጋል፡፡ ስለሆነም የገ/ኢ/ል/ሚ/ር ከአስፈጻሚ መ/ቤቶች የሚቀርብለትን የፕሮጀክቶች የሩብ ዓመት የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም የግምገማ እና የተጠቃለለ ሪፖርት ለሚኒስትሮች ም/ቤት የማቅረብ ኃላፊነት ያለበት ሆኖ ሳለና ተጠቃሚው ክፍል እንዳይላክ ሳይጠይቅ እንዲቋረጥ መደረጉ አግባብነት ያለው ሆኖ አልተገኘም፡፡” 

በመጨረሻም በሪፖርቱ ገፅ 36 ላይ ከአስፈጻሚ መ/ቤቶች የሚቀርበው የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም ሪፖርት ይዘት ወጥነት የሌለውና በፕሮጀክት ክትትል መመሪያው መሰረት ስላለመሆኑ የሚከተለውን ብሏል፦

“የፕሮጀክት ስፈጻሚዎች በጸደቀው የፕሮጀክት ሰነድ መሰረት፣ በፕሮጀክት የድርጊት መርሃ ግብር፣ በክትትልና ግምገማ መመሪያ እንዲሁም በሥምምነቶች መሠረት በትክክል የፕሮጀክቱን የስራ ሂደት፣ ግብዓት፣ ውጤት፣ ስኬት እንዲሁም የፕሮጀክቱን ፋይዳ (impact) በመከታተል በየ3 ወሩ ለ/ገ/ኢ/ል/ሚ/ር ሪፖርት ማቅረብ ይኖርባቸዋል፡፡ በኦዲቱ ወቅት እንደታየው፣ በዚህ የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም ሪፖርት አቀራረብ በኩል የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን በጥሩ ተሞክሮ የሚገለጽ ሆኖ ተገኝቷል፡፡ ከሚኒስቴር መ/ቤቱ የበጀት ዝግጅትና አስተዳደር ዳይሬክቶሬት ከፍተኛ የበጀት ባለሙያ ጋር በተደረገው ቃለ ምልልስ እና ከኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን ከቀረቡት የአፈጻጸም ሪፖርቶች እንደተገነዘብነው የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን መ/ቤት የፋይናንስ እና የፊዚካል አፈጻጸም ሪፖርት በየሩብ አመት ብቻ ሳይሆን በየወሩ ለገ/ኢ/ል/ሚ/ር የሚያቀርብ መሆኑ ታውቋል፡፡ የሌሎች ሴክተሮች የሪፖርት አቀራረብ ሲታይ፣ ከጤና ሴክተር፣ ከትምህርት ሴክተር እና ከግብርና ሴክተር አስፈጻሚዎች ለገ/ኢ/ል/ሚ/ር የሚቀርበው የፕሮጀክት የፊዚካል እና የፋይናንስ አፈጻጸም ሪፖርት በሚ/ር መ/ቤቱ በተዘጋጀው የሪፖርት ማቅረቢያ ቅጽ (ፎርማት) መሰረት አለመሆኑ ታውቋል፡፡ የሚቀርበው ሪፖርትም በየሩብ አመቱ መሆን ሲገባው፣ በየ6 ወር ወይም በአመት አንድ ጊዜ ብቻ ሆኖ ተገኝቷል፡፡” 

Advertisements

“ዓለምገና ሰርቆ-ማሣያ ሕንፃ’ጋ ጠብቂኝ!”

ብዙውን ግዜ “ሙስና” ሲባል ፖለቲካዊ ችግር እንደሆነና በመንግስት ባለስልጣናት ብቻ እንደሚፈፀም እናስባለን። በእርግጥ የመንግስት አሰራርና አመራር ለሙስና መስፋፋት አስተዋፅዖ አለው፡፡ ይህን በተመለከተ “ኢህአዴግ እና ሙስና ስጋና ነፍስ ናቸው” የሚለውን ፅሁፍ መመልከት ይቻላል። ነገር ግን፣ ሙስና ፖለቲካዊ ብቻ አይደለም። ከዚያ በተጨማሪ ሙስና የከፋ ማህበራዊ ችግር መገለጫ ነው። በመሰረቱ የሙስና ወንጀል የሚስፋፋው እንደ ሕዝብና ሀገር ያሉንን ማህበራዊ ሃብቶች (social capital) ስናጣ ወይም ማህበራዊ ኪሳራ (social deficit) እንዳለ በግልፅ ይጠቁማል። በዚህ ፅሁፍ በዓለም-ገና የሚገኘውንና በተለምዶ “ሰርቆ-ማሳያ” የሚባለውን ሕንፃ እንደ ማሳያ በመውስድ ሃሳቡን በዝርዝር እንመለከታለን።
image

ከሕገ-ወጥ የመሬት ወረራ ጋር በተያያዘ ከፍተኛ የሆነ የሙስና ችግር ከሚስተዋልባቸው አከባቢዎች አንዱ በፊንፊኔ ዙሪያ የኦሮሚያ ልዩ ዞን ነው። በተለይ የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ በአዲስ አበባና በኦሮሚያ ልዩ ዞን ከፍተኛ የሆነ መሬት ወረራና ሙስና እንደነበር ይታወቃል። ከፍተኛ የሆነ የሙስና ችግር ከታየባቸው ከተሞች ውስጥ የዓለምገና ከተማ አንዷ ናት። ለዚህ ፅሁፍ በማሳያነት የወሰድነው የሰርቆ-ማሣያ ሕንፃም የሚገኘው በዚህች ከተማ ነው። በእርግጥ “ሰርቆ-ማሣያ” የሚለው የሕንፃው ትክክለኛ መጠሪያ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ የዓለምገና ነዋሪዎች ሕንፃው “የሙስና ቅርስ” መሆኑን ለመጠቆም በተለምዶ የሰጡት ስያሜ ነው።

እኔ የሕንፃውን ባለቤት በግል አላውቃቸውም። ስለ ሕንፃው ያወቅኩት ራሱ ከአዲስ አበባ ወደ ወሊሶ እየሄድኩ ሳለ ከጎኔ የነበረ አንድ ተሳፋሪ “ይህ ህንፃ ሰርቆ-ማሣያ ይባላል” ብሎ ካሳየኝ በኋላ ነው። ስለዚህ ግለሰቡን በሙስና ወንጀል ለመጠርጠር የሚያበቃ ተጨባጭ መረጃ የለኝም። ነገር ግን፣ የዓለምገና ነዋሪዎች ስለ ግለሰቡና ስለተጠቀሰው ሕንፃ ምን ይላሉ? ይህን ለማወቅ ዛሬ ጠዋት በፌስቡክ ገፄ ላይ ስለ ሕንፃውና ግለሰቡ መረጃ ያላቸው ሰዎች እንዲጠባበሩኝ ጠያቄ ነበር።

በዚህ መሰረት ብዙ ሰዎች የተለያዩ መረጃዎችን በፌስቡክና በስልክ አድርሰውኛል። ከደረሱኝ መረጃዎች ውስጥ “የሕንፃው ባለቤት አቶ መርጋ ይባላሉ፣ በመጀመሪያ በቱሉ-ቦሎ ማዘጋጃ መዝገብ ቤት ውስጥ ይሰሩ ነበር፣ ቀጥሎ ደግሞ በዓለምገና ከተማ ማዘጋጃ ቤት የመሬት አስተዳደር ክፍል ሰርተዋል፣ በአንድ ወቅት በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው ታስረው ነበረ፣ እንዲሁም በዓለምገና ከሚገኘው የሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ በተጨማሪ ፉሪ (Furii) በሚባል አከባቢ ሌላ ባለ አምስት ፎቅ ሕንፃ አላቸው” የሚሉት ይጠቀሳሉ።

አሁንም ቢሆን ግለሰቡ የሙስና ወንጀል ሰርተዋል እያልኩ አይደለም። በእርግጥ ግለሰቡን በአካል አግኝቼ ብጠይቃቸው “በስርቆት ሳይሆን በራሴ ጥረት ያፈራሁት ሃብት ነው” እንደሚሉኝ አልጠራጠርም። ነገር ግን፣ በሙስና የተገኘ ሃብት ባይሆን ኖሮ የዓለምገና ነዋሪ ለሕንፃው “ሰርቆ-ማሳያ” ሣይሆን “ሰርቶ-ማሳያ” የሚል ስያሜ ያወጣለት ነበር። ግለሰቡ የሙስና ወንጀል ፈፅመዋል፥ አልፈፀሙም የሚለውን ለሚመለከተው አካል መተው ይሻላል። ነገር ግን፣ ግለሰቡ ሰርቶ ሆነ ሰርቆ በሕንፃው ስያሜ ላይ ብቻ ብዙ ነገር ማለት ይቻላል። ከዚህ ቀጥሎ “ሰርቆ.ማሳያ” የሚለው ሕንፃ በዓለምገና መሃል ከተማ መገኘቱ ምን ያሳያል? እና  በማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ላይ ምን ዓይነት ተፅዕኖ ይኖረዋል? የሚሉትን ጥያቄዎች እንመለከታለን።

በመጀመሪያ ደረጃ የሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ ባለቤት በራሳቸው ጥረት የተገነባ ቢሆንም እንኳን አብዛኛው የከተማዋ ነዋሪ በሙስና የተገኘ ሃብት እንደሆነ አምኖ ተቀብሏል። በመሆኑም፣ “የሰርቆ-ማሳያ ህንፃ በከተማዋ መሃል መኖሩ ምን ያሳያል?” ለሚለው፦ አንደኛ፡- ለማህብረሰቡ የሞራል ሕግ መገዛት፣ የፀረ-ሙስና ግዴታን መወጣት፣ ሥነ-ምግባር ከጎደለው ተግባር መታቀብ፣ …ወዘተ የሚሉት ማህበራዊ እሴቶች ሙሉ በሙሉ መጣሳቸውን ያሳያል። ሁለተኛ፡- ሙስና በመንግስትና የንግድ ተቋማት ዘንድ የተለመደ ሥራና አሰራር እንደሆነ ያሳያል። ሦስተኛ፡- በሙስና ወንጀል በተጠረጠሩ ሰዎች ላይ ቅጣትና እገዳ የሚጥሉ ማህበራዊ ደንቦች ትርጉም አልባ መሆናቸውን ያሳያል። በዚህ ምክንያት፣ ለሙስና ምቹ የሆኑ ማህበራዊ እሴት፣ ልማድና ደንብ መፈጠሩን፣ ይህም ትልቅ ማህበራዊ ኪሳራ (social deficit) እንዳስከተለ በግልፅ ይጠቁማል። በአጠቃላይ፣ ሙስና የማህበራዊ ሕይወታችን አካል ሆኗል ማለት ይቻላል።

በመጨረሻም፣ ሙስና በገሃድ የሚስተዋል ችግር መሆኑ ምን ዓይነት ስነ-ልቦናዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል? ይህን ለመረዳት የአንድ ከተማ ማዘጋጃ የመዝገብ ቤት ሰራተኛ ወይም የመሬት አስተዳደር ኃላፊ ከልጁ ጋር በሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ በኩል ሲያልፍ የሚያደርጉትን ምናባዊ ቃለ-ምልልስ እንመልከት፡-

ልጅ፡- “አባዬ…ይሄ ሕንፃ ለምን “ሰርቆ ማሳያ” ተባለ?”
አባት፡- “ባለቤቱ በሙስና የሰራው ሕንፃ ስለሆነ ነው”
ልጅ፡- “የት መስሪያ ቤት ነበር የሚሰራው?”
አባት፡- “እኔ የምሰራበት ቢሮ ነበር የሚሰራው?”
ልጅ፡- “ታዲያ ስንት አመት ተፈረደበት?”
አባት፡- “ሦስት አመት ብቻ ታስሮ ተፈታ”

ከዛ ልጅ በአግራሞት በውስጡ እንዲህ ይላል “ምነው አንተም ሦስት አመት ታስረህ ሚሊዬነር ብትሆን?” አሃ… ሃቀኝነት ለአንተና ለቤተሰብህ ምን አተረፈ? ሃቀኛ ሰራተኛ ድህነት ሲሸምት፣ ሙሰኛ ሃብትና ንብረት እያፈራ፤ አንተ በቤት ኪራይ ስትኖር ሙሰኛ ባለ አምስት ፎቅ ሕንፃ ያከራያል፤ አንደ እኔ መምህር ከሆንክ ደግሞ፣ አንተ የቤት መስሪያ ቦታ እንዲሰጥህ ስትለምን እንደ አቶ መርጋ ያለው ደግሞ በሪል-ስቴት ቪላ ቤቶች እየሰራ በውድ ዋጋ ይሸጣል። የዓለምገና ልጆች ወደፊት መሆን የሚፈልጉት እንደ እኔ ዓይነት ደሃ የዩንቨርሲቲ መምህር ሳይሆን እንደ አቶ መርጋ ያለ የመዝገብ ቤት ሰራተኛ ነው።

በመንግስት ሆነ በማህብረሰብ ደረጃ ቅጣትና ተጠያቂነት ከሌለ አብዛኛው ሰው ከመስራት ይልቅ መስረቅ ይመርጣል። እንደ ዓለምገና ባሉ ከተሞች ሙስና በአረዓያነት የሚያስጠቅስ ተግባር ሆኗል ማለት ይቻላል። ለምሳሌ፣ የመሃምድ ሰልማን “ፒያሳ፡ መሃሙድ’ጋ ጠብቂኝ” በሚለውን መፅሃፍ፣ በተለይ የፒያሳን ማራኪ ገፅታና ትዝታዎች ያስታውሳል። በዚህም፣ የአዲስ አበባ ከተማን ማራኪ ገፅታና ትዝታዎች በአንባቢዎቹ አዕምሮ ውስጥ እንዲቀረፅ ያደርጋል። ነገር ግን፣ “ዓለምገና፡ ሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ’ጋ ጠብቂኝ” ሲባል ግን፤ መስረቅ የሃጢያት ሳይሆን የሃብት ምንጭ እንደሆነ፤ ሙስና በሕግ ሆነ በሥነ-ምግባር እንደማያስጠይቅ፤…ሙስኛ ቢታሰር ምን ይሆናል – እስር ቤት ሆኖ የዘረፈውን ሃብቱን ያስተዳድራል፣ ከእስር ሲፈታ ኢንቨስተር ይሆናል። በአጠቃላይ፣ በተለምዶ “ሰርቆ-ማሳያ” የሚለው ስያሜ “መስራት ምን ሊረባኝ – መስረቅ ይሻለኛል” የሚል ዓይነት አመለካከት በማህብረሰቡ ዘንድ እንደሰረፀ ያሳያል፡፡ ሙሰኝነት፥ ስርቆት እንደ መልካም ገፅታና ተግባር ስያሜ ሆኖ ሲያገለግል ከማየት የበለጠ ማሀ ኪሣራ ያለ አይመስለኝም፡፡

ኢህአዴግ እና ሙስና ስጋና ነፍስ ናቸው!

ዛሬ በEthiopian News Network (ENN) የቴሌቪዥን ጣቢያ ላይ የገንዘብ እና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስትር ዶ/ር አብርሃ ተከስተ ከአንሙት አብርሃም ጋር ያደረጉትን ውይይት ተመልክቼዋለሁ። ጋዜጠኛ አንሙት በሙስና ችግር እና መንግስት እየተወሰደ ስላለው እርምጃ የችግሩን አሳሳቢነት አፅንዖት ሰጥቶ ጥያቄ አቅርቦ ነበር። የሚኒስትሩ ምላሽ ግን ምንም የተለየ ነገር አልነበረውም። እንደ ሚኒስትሩ አገላለፅ፣ የኢህአዴግ መንግስት በሙስና ወንጀል በተጠረጠሩ አካላት ላይ ሕጋዊ እርምጃ በመውሰድና ሥርዓቱን በማ’ጥበቅ ለችግሩ መፍትሄ እንደሚሰጠው ገልፀዋል። ነገር ግን፣ ሙስና እና ብልሹ አሰራር ከመቼውም ግዜ በተለየ የተስፋፋው በኢህአዴግ ዘመን ነው። ስለዚህ፣ ጥያቄው “ገና ከጅምሩ ችግሩን እንዳይፈጠር ወይም እንዳይስፋፋ ማድረግ የተሳነው መንግስት ዘላቂ መፍትሄ መስጠት ይችላል?” የሚለው ነው፡፡ የቀድሞ ጠ/ሚ መለስ ዜናዊ ጥናታዊ ፅሁፍን ጨምሮ የተለያዩ ፅሁፎችን ዋቢ በማድረግ ሙስናን ለማስወገድ የሚቻለው የኢህአዴግ መንግስትን ከስልጣን በማስወገድ እንደሆነ ለማሳየት እሞክራለሁ።

የቀድሞ ጠ/ሚ መለስ ዜናዊ “African Development: Dead Ends and New Beginnings” በሚል ርዕስ ጀምረውት በነበረው ጥናታዊ ፅሁፍ ለሀገር ልማትና ኢኮኖሚያዊ እድገት መነሻ ስለሆነው ማህበራዊ ልማት ጠቃሚ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡ በዚህ ፅሁፍ “The Neo-Liberal Political Economy and Social Capital” በሚለው የመጀመሪያ ክፍል መደምደሚያ ሃሳብ (Conclusion) ላይ “…ወደ ቁሳዊ ሀብትነት እና ጥቅም ከመቀየራቸው በፊት ልማት እና እድገት መልካም ማህበራዊ እሴቶች፣ ሕጎች እና ልማዶች ናቸው። …ማህበራዊ ልማት ማለት፣ ለተፋጠነ ልማት እና እድገት አስፈላጊ የሆኑ እሴቶችን፣ ልማዶች እና ደንቦችን መፍጠር እና በሕብረተሰቡ ዘንድ እንዲሰርፁ ማድረግ ነው። ስለዚህ፣ ማህበራዊ ልማት የሀገር ልማት እንዱ ክፍል ብቻ ሳይሆን ለተፋጠነ ኢኮኖሚያዊ እድገት ቁልፍ መሳሪያ ነው…” የሚል ትንታኔ ሰጥተዋል፡፡

ለልማትና እድገት ምቹ የሆኑ “ማህበራዊ እሴቶች” የተፋጠነ ኢኮኖሚያዊ እድገትን የሚያበረታቱና በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት ያላቸው እምነቶች፣ መርሆች እና መመሪያዎች ናቸው። ለልማት ምቹ የሆኑ “ማህበራዊ ልማዶች” ደግሞ ለተፋጠነ ኢኮኖሚያዊ እድገት ለማምጣት በሚደረገው ትግል ምቹ ሁኔታ የሚፈጥሩ የአሰራር እና አመራር ሂደቶች ሲሆኑ በአከባቢው ማህብረሰብ ሕጎች መገዛት፣ የሕግ የበላይነትን ማክበርና ማስከበር፣ የፀረ-ሙስና ግድታን መወጣት እና ሥነ-መግባር ከጎደለው ተግባር መቆጠብ እና የመሳሰሉት ናቸው። ለልማትና እድገት ምቹ የሆኑ “ማህበራዊ ደንቦች” ደግሞ የማህብረሰቡ አባላት፣ መንግስት ወይም ሌሎች አካላት፣ ለእድገቱ ተፃራሪ በሆኑ ተግባራት ውስጥ እንዳይሳተፉ የሚያግዱ እና ማዕቀብ የሚጥሉ ማህበራዊ ሕጎችን ናቸው።

በዚህ ፅኁፍ ትኩረት የምናደርግበት ሙስና እና ብልሹ አሰራር በልማድና ደንብ መልክ በማህበራዊ፥ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎቻችን ላይ በግልፅ ከመንፀባረቃቸው በፊት በቅድሚያ በአመለካከት ደረጃ መስረፅ አለበት። ሰዎች በሙስና ውስጥ ከመዘፈቃቸው በፊት ሙስናንና ብልሹ አሰራርን የማይጠየፍ ወይም የሚፈቅድ አመለካከት ሊኖራቸው ይገባል። ኪራይ ሰብሳቢነት የማይገባ ጥቅምን መፈለግ ሲሆን ሙስና ደግሞ የማይገባ ጥቅምን ማግኘት ነው። ስለዚህ፣ የሙስና ተግባር የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት የመጨረሻ ውጤት ነው።

ለሀገራችን ማህበራዊ ልማት፣ በተለይ ደግሞ በስፋት የሚስተዋለውን የሙስና ችግር ለመቅረፍ ምቹ የሆኑ አሰራር እና አመራር ሊኖር ይገባል። ለዚህ ደግሞ ለማህብረሰቡ ሕጎች ተገዢ መሆን፣ የሕግ የበላይነትን ማክበርና ማስከበር፣ የፀረ-ሙስና ግድታን መወጣት እና ሥነ-መግባር ከጎደለው ተግባር መቆጠብ ይጠይቃል። በዚህ መሰረት፣ ሙስና እና ብልሹ አሰራርን ለማስወገድ የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከትን ማስወገድ፣ ያልተገባ ጥቅምን የሚጠየፍ ማህብረሰብ መፍጠር የግድ ነው። ይህን ለማድረግ ግን በቅድሚያ አሁን ያለው ለሙስና ምቹ የሆነ የሥራ አሰራር ሂደት፣ እንዲሁም የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት እንዴትና ለምን እንደተፈጠረ መገንዘብ ያስፈልጋል።

ታላቁ ፈላስፋ አርስቶትል (Aristotle) “Nicomachean Ethics” በሚለው መጽሐፉ ሰው በግል’ም ሆነ በማህብረሰብ ደረጃ ሊኖሩት ወይም ሊያዳብራቸው የሚገቡ እሴቶች የጥበብ (ዕውቀት) እና የሞራል (ባህሪ) በማለት ለሁለት ይከፍላቸዋል። በግሪክኛ ቋንቋ ሞራል (ethike) የሚለው ስያሜ “ethos” (habit) ከሚለው ጋር ያለውን ተቀራራቢነት በመጥቀስ የሞራል ስነ-ምግባርና መርሆች የባሕሪ ውጤት እንደሆኑ ያስረዳል። ለዕውቀትና ክህሎት ቅድሚያ የሚሰጥ አስተዳደር፣ ግልፅነትና ተጠያቂነት የሰፈነበት አሰራር፣ እንዲሁም ከኪራይ ሰብሳቢነት የፀዳ አመራር ባለበት ሙስና እና ብልሹ አሰራር ሊኖር አይችልም።

ነገር ግን፣ የፖለቲካ መሪዎችና ተወካዮች የሚያወጧቸው ሕጎች፥ ደንቦችና መመሪያዎች እና አተገባበራቸው ግልፅነትና ተጠያቂነት የጎደለው ከሆነ ለሙስና ምቹ ይሆናል። እንደ አርስቶትል አገላለፅ፣ የመሪዎች ሚና በዕውቀትና በባህሪ የታነፀ ማህብረሰብ መፍጠር ነው። በዚህ መሰረት፣ በኢትዮጲያ ለሚስተዋለው ለሙስና ምቹ የሆነ የሥራ አሰራርና አመራር ሂደት በመዘርጋት እና የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከትን በማስረፁ ረገድ ዋናው ተጠያቂ በስልጣን ላይ ያለው የኢህአዴግ መንግስት ነው።

ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ በሀገራችን ለተሰራፋው ሙስና እና ብልሹ አሰራር ምቹ የሆኑ ማህበራዊ እሴቶችን እና ልማዶችን በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ እንዲሰርፁ ያደረገው ራሱ የኢህአዴግ መንግስት ነው። ስለዚህ፣ ሙስና እና ብልሹ አሰራርን ለማስወገድ እነዚህን ማህበራዊ እሴቶችና ልማዶች ማስወገድ የግድ ነው። ነገር ግን፣ እነዚህን ማህበራዊ እሴቶችና ልማዶች በሕብረተሰቡ ውስጥ በስፋት እንዲሰርፁ ምክንያት የሆነ አካል መልሶ ሊያጠፋቸው ይችላል? በሌላ አነጋገር፣ አሁን ላይ በስፋት ለሚስተዋለው ለሙስና እና ብልሹ አሰራር በግንባር ቀደምትነት ተጠያቂ የሆኑት የኢህአዴግ መንግስት አመራሮች ችግሩን መቅረፍ ይችላሉ?
እንደ ጀርመናዊው ፈላስፋ “Friedrich Nietzsche” አገላለፅ አይችሉም፡፡ ምክንያቱም፣ ማህበራዊ እሴት ይፈጠራል እንጂ አይቀየርም። እሴት መቀየር ማለት እሴት ፈጣሪዎችን መቀየር ነውና፦

“Valuing is creating: hear it, ye creating ones! Change of values- that is, change of the creating ones. Always doth he destroy who hath to be a creator.” Thus Spake Zarathustra, CH.15. The Thousand and One Goals, Page 34.

ለችግሩ መንስዔ የሆኑት የኢህአዴግ መንግስት አመራሮች ለችግሩ መፍትሄ ሊሰጡ አይችሉም። ከዚያ ይልቅ፣ የችግሩ መፍትሄ የችግሩን መንስዔዎች ማስወገድ ነው። ምክንያቱም፣ እንደ “Friedrich Nietzsche” አገላለፅ፣ የኢህአዴግ መንግስት አመራሮች የፈጠሯቸውን ለሙስና ምቹ የሆኑ ማህበራዊ እሴቶች ለማስወገድ አዲስ ማህበራዊ እሴቶችና ልማዶች መፍጠር ያስፈልጋል። አዲስ ማህበራዊ እሴቶችን መፍጠር በራሱ የቀድሞ እሴት ፈጣሪዎችን ማስወገድ ይጠይቃል። በዚህ መሰረት፣ ሙስናን ለማስወገድ ለሙስና ምቹ የሆነ ማህበራዊ እሴትና ልማድ የፈጠሩትን የኢህአዴግ መንግስት አመራሮች ማስወገድ ያስፈልጋል። በአጠቃላይ፣ ከፍተኛ ደረጃ የደረሰውን የሙስና ችግር ለመቅረፍ በመጀመሪያ የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት እንዲሰርፅ ያደረጉት የኢህአዴግ ባለስልጣናት ከኃላፊነት መወገድ አለባቸው። በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ለሙስና እና ብልሹ አሰራር መንስዔ የሆነ አመራር በፍፁም መፍትሄ ሊያመጣ አይችልም።

“ኢንዱስትሪ-መር ኢኮኖሚ”: የኢህአዴግ ጉራ እና ሥራ

ባለፉት እስር አመታት “የሀገራችን ኢኮኖሚ በ11% አደገ፥ ተመነደገ” ሲባል “እሰይ…እንዳፋችሁ ያድርግል!” ብለን ዝም አልን። በGTP-I የእቅድ ዘመን “ኢንዱስትሪ-መር ኢኮኖሚ ለመገንባት መሰረት እንጥላለን… በኢኮኖሚው ውስጥ መዋቅራዊ ለውጥ ለማምጣት የማኑፋክቸሪግ ዘርፉ በ25% ማደግ አለበት” ሲሉን “መልካም” ብለን ለውጡን በጉጉት መጠበቅ ጀመርን። እቅዱ ተለጠጠ… ተቀደደ… ሲሉ ከርመው ከአምስት አመት በኋላም “ኢኮኖሚው በ10.6% ብቻ አድጓል” አሉንና ዝም።

ቆይ..ምነው “መዋቅራዊ ለውጥ” ምናምን ብላችሁን ነበር’ኮ፡፡ “ከጠቅላላው የሀገሪቱ የምርት መጠን ውስጥ የኢንዱስትሪው ድርሻ ስንት ሆነ?” ብለን ስንጠይቅ “አይ እንደስትሪው እንኳን ቀድሞ ከነበረበት 12% ወደ 14% ብቻ ነው ያደገው” ብለውን እርፍ። “ይቺም ቂጥ ሆና ለሁለት ተሰነጠቀች” እንደሚባለው የ2% ጭማሪ ለሦስት ተሰነጠቀች። ከዚህ ውስጥ ከግማሽ በላይ የሚሆነው ጭማሪ የመጣው ከግንባታው ዘርፍ (Construction sector) ሲሆን የተቀሩት የማምረቻ ዘርፍ (Manufacturing sector) ባለበት ቆሟል፣ የአነስተኛ ማምረቻ ተቋማት (Small-scale manufacturing enterprises) ድርሻ ደግሞ ጭረሽ ቀንሷል (ለዝርዝሩ GTP-I አፈፃፀም ሪፖርትን ይመልከቱ) 

በአንድ ሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪ-መር ኢኮኖሚ ለመገንባት፤ አንደኛ፡- ጥቃቅንና አነስተኛ ተቋማት ወደ መካከለኛና ትላልቅ ተቋማት ደረጃ ሲያድጉ፣ ሁለተኛ፡- ትላልቅ የሀገር ውስጥና የውጪ ድርጅቶች በዘርፉ ሰሰማሩ ነው። ላለፉት አስር አመታት ኢኮኖሚው በ11% አደገ እየተባለ የኢንዱስትሪ ክፍለ ኢኮኖሚ ከነበረበት ፈቀቅ ያላለው እነዚህን መሠረታዊ ለውጦች ማምጣት ስላልቻለ ነው፡፡ የኢህአዴግ መንግስት ላለፉት አመታት “ኢንዱስትሪ-መር ኢኮኖሚ እንገነባለን!” ሲል ኖሮ የኢህአዴግ መንግስት ዛሬ ደግሞ “በቀጣይ አስር አመታት ውስጥ በኢንዱስትሪ ከአፍሪካ ቀዳሚ ሀገር እናደርጋታለን” ማለት ጀምሯል። ዛሬ ግን ለኢህአዴግ አመራሮች፣ “የኢንዱስትሪ ልማት የሚመጣው በስራ እንጂ በጉራ አይደለም” ብሎ እቅጩን መናገር ያስፈልጋል።

የኢህአዴግ መንግስት “ኢንዱስትሪ መር ኢኮኖሚ እገነባለሁ፣ መዋቅራዊ ለውጥ አመጣለሁ” እያለ መፎከር ከጀመረ አመታት ቢቆጠሩም በዘርፉ የተመዘገበው እድገት እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ስለዚህ፣ የኢህአዴግ አመራሮች የተለመደ የፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ከመንፋት ይልቅ “የኢንዱስትሪ ዘርፉ በሚፈለገው ፍጥነት ለምን አላደገም?” ብለው ራሳቸውን መጠየቅ አለባቸው። ለዚህ ደግሞ መንግስት ለዘርፉ እድገት ያበረከተውን አስተዋፅዖ ከፓርቲው ሸውራራ አይዲዮሎጂ ውጪ፣ በስነ-ምጣኔ መርህ ላይ ተመስርቶ ማየትና ማስተካከል አለበት፡፡ ላለፉት አስር አመታት የሰማነውን ጉራ ለቀጣይ አስር አመት ብንሰማ ጆራችን ይደነቁራል እንጂ የኢንዱስትሪው አያድግም። ምክንያቱም፣ በቀጣይ አስር አመታት ኢንዱስትሪ እንዲያድግ ላለፉት አስር አመታት ለምን እንዳላደግ መጠየቅና ማወቅ ያስፈልጋል።

ላለፉት አስር አመታት ለኢትዮጲያ ኢንዱስትሪ እድገት ማነቆ የሆኑ ሦስት መሰረታዊ ችግሮች አሉ። እነሱም፣ 1ኛ፡- የኢህአዴግ መንግስት በቢዝነስ ስራ መሠማራቱ፣ 2ኛ፡- እንደ መንግስት ሥራው አለመስራቱ፣ 3ኛ፡- የግል ተቋማትን አላሰራ ማለቱ ናቸው። የተለያዩ መረጃዎችን ዋቢ በማድረግ ችግሮቹን በአጭሩ ለመዳሰስ እሞከራለሁ።

1ኛ፡- የኢህአዴግ መንግስት ቢዝነስ ይሰራል!

አንዳንድ የስነ-ምጣኔ ዘርፍ ባለሞያዎች እንደሚያስረዱት፣ ኢትዮጲያ ውስጥ የግል ተቋማት ድርሻ በጣም ውስን የሆነው ፖለቲካና ቢዝነስ እርስ-በእርስ በመጠላለፋቸው ምክንያት እንደሆነ ይገልፃሉ። በሀገራችን ትላልቅ የአገልግሎትና ማምረቻ ተቋማት በመንግስት ይዞታ ስር መሆናቸው እንዳለ ሆኖ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች “Endowment” በሚል ስያሜ የራሳቸው የቢዝነስ ተቋማት አላቸው። በዚህ ምክንያት፣ የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች ከፖለቲካ በተጨማሪ በቢዝነስ እንቅስቃሴ ቀጥተኛ የሆነ የጥቅም ትስስር አላቸው። ለምሳሌ፣ “Tilman Altenburg” የተባሉ የስነ-ምጣኔ ምሁር ከጀርመን የዓለም-አቀፍ ልማት ድርጅት ጋር በመተባበር በኢትዮጲያ የኢንዱስትሪ ፖሊሲ ላይ በሰሩት ጥናት የኢህአዴግ መንግስት ፖሊሲ አውጪዎች በቢዝነስ ዘርፉ ውስጥ በቀጥታ ተሳታፊ በመሆናቸው ምክንያት የሀገሪቱን የኢንዱስትሪ ፖሊሲ ግልፅነትና ተጠያቂነት ለማረጋገጥ በጣም አስቸጋሪ እንዳደረገው እንዲህ ሲሉ ገልፀውታል፡-

“Business and politics are still strongly entwined in Ethiopia. State-owned enterprises still dominate many manufacturing industries and service sectors, and party-affiliated endowments have taken many of the business opportunities left for private engagement. Discretionary allocation of public resources lends itself to political capture by interest groups. …Against this background, the main challenge is to make policy decisions more transparent and ensure the accountability of policymakers.” Industrial policy in Ethiopia /Tilman Altenburg. – Bonn : DIE, 2010.

ከዚህ በተጨማሪ፣ የኢህአዴግ መንግስት የግል ተቋማት በየትኞቹ የኢንደስትሪ ዘርፎች መሰማራት እንዳለባቸው በራሱ ይወስናል። ሆኖም ግን፣ የመንግስት ኤጀንሲዎችና አመራሮች የገበያ ፍላጎቱን የለውጥ ሂደትና የባለሃብቶችን ፍላጎት ለመወሰን ብቃትና ክህሎት የላቸውም። ለምሳሌ፣ በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች እየተገነቡ ያሉት የኢንዱስትሪ ፓርኮች የዚህ ማሳያ ናቸው። በእነዚህ ፓርኮች ውስጥ የሚመረቱ የምርት ዓይነቶች ውስን ከመሆናቸው በተጨማሪ በመንግስት ኃላፊዎች የተወሰኑ ናቸው። ከላይ የተጠቀሰው ጥናት አቅራቢ፣ የኢህአዴግ መንግስት ያለ ቦታው ገብቶ ከሚፈተፍት እንደ መንግስት የሚጠበቅበትን ስራ በአግባቡ መስራት አለበት በማለት ይመክራል፡-

“Policymakers should acknowledge that private entrepreneurs are better equipped to recognise market trends and take advantage of new opportunities than government agencies. Thus industrial policy should move away from predefining priority sectors and instead focus on skills development and on creating incentives for entrepreneurs in order to develop innovations and disseminate new business models throughout the country.” Industrial policy in Ethiopia /Tilman Altenburg. – Bonn : DIE, 2010.

2ኛ፡- የኢህአዴግ መንግስት ሥራውን አይሰራም!

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የኢንዱስትሪውን እድገት ለማረጋገጥ የኢህአዴግ መንግስት መደበኛ ሥራ መሆን ያለበት በሰው ኃይል ስልጠና እና ለሥራ ፈጣሪዎችንና ባለሃብቶች ምቹ ሁኔታ መፍጠርና ማበረታታት ነው። ነገር ግን፣ ለምሳሌ አቶ ሰለሞን ዲባባ የተባሉ ፀኃፊ  “Industrial Development in Ethiopia – Background, Challenges and Opportunities” በሚል ርዕስ ባቀረቡት የትንታኔ ፅሁፍ፣ የሰለጠነ የሰው ኃይል አቅርቦት ችግር (Lack of skilled manpower) ለዘርፉ እድገት ዋና ማነቆ እንደሆነ ይገልፃሉ። ለባለሃብቶችና ሥራ ፈጣሪዎች የሚሰጠው ማበረታቻና ድጋፍ ግልፅነት የጎደለውና አድሏዊ መሆኑን አያይዘው ጠቅሰዋል።  ይጠቅሳሉ።

በሌላ በኩል “Tilman Altenburg” ባደረገው ጥናት፣ ከሥራ-ፍቃድ፣ የመስሪያ ቦታ፣ ብድርና የውጪ ምንዛሬ አቅርቦት አንፃር በመንግስት የሚደረገው ድጋፍና ማበረታቻ አድሏዊና ግልፅነት የጎደለው እንደሆነ ጠቅሷል። በአንፃሩ የኢትዮጲያ ኢንቸስትመንት ኮሚሽን መስሪያ ቤት ደግሞ በኢትዮጲያ ለውጪ ድርጅቶች የሚሰጠው አገልግሎት ቀልጣፋ መሆኑን ለመግለፅ “One-stop government service” እያለ ጉራውን ይቸረችራል። ለምሳሌ የእንግሊዝ የዓለም አቀፍ ንግድ መስሪያ ቤት (Department for International Trade) ለሀገሪቱ ባለሃብቶች ባወጣው መመሪያ መሰረት፣ በኢትዮጲያ የውጪ ምንዛሬ ማግኘት ወራት እንደሚፈጅና ከውጪ የገቡ ዕቃዎችን ለመረከብ እስከ 75 ቀናት ሊወስድ እንደሚችል ይገልፃል። የእንግሊዝ ባልሃብቶች ወደ ኢትዮጲያ ለመምጣት በቅድሚያ የሚመለከቱት የሀገራቸው መንግስት መመሪያ እንጂ የኢህአዴግን ጉራ አይደለም። ከዚህ በተጨማሪ፣ ዝቅተኛ የመሰረተ ልማት ሽፋንና ጥራት፣ እንዲሁም ግልፅነት የጎደለው የታክስ አስተዳደር፣ የተዝረከረከ ቢሮክራሲ፣ …ወዘተ ለኢንዱስትሪው እድገት ማነቆ ናቸው። እነዚህ ማነቆዎች የተፈጠሩት በዋናነት የኢህአዴግ መንግስት ግልፅነትና ተጠያቂነት ያለው ሥራና አሰራር መዘርጋት ባለመቻሉ ነው። 

3ኛ፡- የኢህአዴግ መንግስት ሌሎችን አያሰራም!

የኢህአዴግ ፓርቲ በራሱ ቢዝነስ እየሰራ፣ እንደ መንግስት ሥራና አሰራሩን ከማሻሻልና የመሰረተ-ልማትን ጥራትና ተደራሽነት ከማሳደግ አንፃር የሚጠበቅበትን አለመወጣቱ ሳያንስ የግል ተቋማትንና ባለሃብቶችን ጉቦና የፖለቲካ ድጋፍ ይጠይቃል። ለምሳሌ፣ የእንግሊዝ የዓለም-አቀፍ ንግድ መስሪያ ቤት ባወጣው መመሪያ መሰረት፣ በሙስና ረገድ ኢትዮጲያ ከ177 ሀገራት ውስጥ 111ኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ ጠቅሷል። ይህ ኢህአዴግ እንደሚለው “በኢንቨስትመንት ተመራጭ ሀገር” ሳትሆን የሙሰኞች ሀገር መሆኗን በግልፅ ይጠቁማል። ከሙስና በተጨማሪ፣ “የኢህአዴግ ባለስልጣናት የግል ተቋማትን የፖለቲካ ድጋፍ ካልሰጣችሁን በማለት ቁም-ስቅላቸውን እንደሚያሳያቸው የ”Tilman Altenburg” ጥናት ውጤት ያረጋግጣል፡-

“The government deliberately employs a carrot-and-stick approach that differentiates between economic activities and firms, up to the point where targets for individual firms are sometimes negotiated on a case-by case basis in exchange for public support.” Industrial policy in Ethiopia /Tilman Altenburg. – Bonn : DIE, 2010.

ስለዚህ፣ እንደ ኢህአዴግ ያለ የራሱን የቢዝነስ ድርጅቶች የሚያንቀሳቅስ ፓርቲ፣ ሥራና አሰራሩን ለማሻሻል አቅምና ቁርጠኝነት የሌለው መንግስት፣ የግል ቢዝነስ ተቋማትን በሙስናና በፖለቲካ አላላውስ ብሎ ስለ ምን ዓይነት “ኢንዱስትሪ-መር  ኢኮኖሚ” ነው የምታወሩት? በቅድሚያ ለዘርፉ እድገት ዋና ማነቆ የሆነውን ችግር መቅረፍ ያስፈልጋል። እንደ አለመታደል ሆኖ፣ ለዘርፉ እድገት ዋና ማነቆ የሆነው የኢህአዴግ መንግስት ራሱ ነው!

Ethiopia’s Cruel Con Game

In what could be an important test of the Trump Administration’s attitude toward foreign aid, the new United Nations Secretary-General, António Guterres, and UN aid chief Stephen O’Brien have called on the international community to give the Ethiopian government another $948 million to assist a reported 5.6 million people facing starvation.

Speaking in the Ethiopian capital, Addis Ababa, during the recent 28th Summit of the African Union, Guterres described Ethiopia as a “pillar of stability” in the tumultuous Horn of Africa, praised its government for an effective response to last year’s climate change-induced drought that left nearly 20 million people needing food assistance, and asked the world to show “total solidarity” with the regime.

Ethiopia is aflame with rebellions against its unpopular dictatorship, which tried to cover up the extent of last year’s famine. But even if the secretary general’s encouraging narrative were true, it still begs the question: Why, despite ever-increasing amounts of foreign support, can’t this nation of 100 million clever, enterprising people feed itself? Other resource-poor countries facing difficult environmental challenges manage to do so.

Two numbers tell the story in a nutshell:
1. The amount of American financial aid received by Ethiopia’s government since it took power: $30 billion.
2. The amount stolen by Ethiopia’s leaders since it took power: $30 billion. ​The latter figure is based on the UN’s own 2015 report on Illicit Financial Outflows by a panel chaired by former South African President Thabo Mbeki and another from Global Financial Integrity, an American think tank. ​These document $2-3 billion—an amount roughly equaling Ethiopia’s annual foreign aid and investment—being drained from the country every year, mostly through over- and under-invoicing of imports and exports.

Ethiopia’s far-left economy is centrally controlled by a small ruling clique that has grown fantastically wealthy. Only they could be responsible for this enormous crime. In other words, the same Ethiopian leadership that’s begging the world for yet another billion for its hungry people is stealing several times that amount every year.

America and the rest of the international community have turned a blind eye to this theft of taxpayer money and the millions of lives destroyed in its wake, because they rely on Ethiopia’s government to provide local counterterror cooperation, especially with the fight against Al-Shabab in neighboring Somalia. But even there we’re being taken. Our chief aim in Somalia is to eliminate Al-Shabab. Our Ethiopian ally’s aim is twofold: Keep Somalia weak and divided so it can’t unite with disenfranchised fellow Somalis in Ethiopia’s adjoining, gas-rich Ogaden region; and skim as much foreign assistance as possible. No wonder we’re losing.

The Trump Administration has not evinced particular interest in democracy promotion, but much of Ethiopia’s and the region’s problems stem from Ethiopia’s lack of the accountability that only democracy confers. A more accountable Ethiopian government would be forced to implement policies designed to do more than protect its control of the corruption. It would have to free Ethiopia’s people to develop their own solutions to their challenges and end their foreign dependency. It would be compelled to make the fight on terror more effective by decreasing fraud, basing military promotions on merit instead of cronyism and ending the diversion of state resources to domestic repression.

An accountable Ethiopian government would have to allow more relief to reach those who truly need it and reduce the waste of U.S. taxpayers’ generous funding. Representative, accountable government would diminish the Ogaden’s secessionist tendencies that drive Ethiopia’s counterproductive Somalia strategy.

But Ethiopia’s government believes it has America over a barrel and doesn’t have to be accountable to us or to its own people. Like Mr. Guterres, past U.S. presidents have been afraid to confront the regime, which even forced President Barack Obama into a humiliating public defense of its last stolen election. The result has been a vicious cycle of enablement, corruption, famine and terror.

Whether the Trump Administration will be willing to play the same game remains to be seen. The answer will serve as a signal to other foreign leaders who believe America is too craven to defend its money and moral values.


Forbes

MAR 3, 2017 @ 11:39 AM7
GUEST POST WRITTEN BY
David Steinman
Mr. Steinman advises foreign democracy movements. He authored the novel “Money, Blood and Conscience” about Ethiopia’s secret genocide.

Political Parties, Business Groups and Corruption in Developing Countries,

Although there are scholars who show that “greasing the wheels” can have efficiency improving outcomes, the general consensus is that corruption produces adverse effects: Rent seeking and corruption have significant social costs that divert valuable resources from productive activities; corruption distorts policy through restrictions on political and economic activity that create barriers to long-term growth; and corruption breaks down society’s trust in institutions, which can deter civic engagement and provide disincentives for productive activity.

What we are less sure about are the exact causes of corruption. Scholars have certainly looked in many places. Some have focused on societal factors (religion, ethno-linguistic fractionalization, identity of colonizer), economic factors (GDP per capita, trade openness, regulatory burden), and, increasingly, political factors.

In the last category, democracy seems to have attracted most of the attention because of the expectation that increased competition among political actors serves as a system of checks and balances against abuse of power. Yet corruption occurs in democratic systems too. Even the EU, where liberalization and increased societal integration should eliminate incentives for misuse of public office, struggles with the problem of corruption.

Other political factors such asfederalism, executive regime type, and electoral rules have also presented empirically mixed findings.

*****************************
Yadav, V. (2011).Political Parties, Business Groups and Corruption in Developing Countries. Oxford, UK: Oxford University Press.

Reviewed by:Iva Bozovic, University of Southern California, Los Angeles, CA, USA

Iva Bozovic (2012),Book Review: Political Parties, Business Groups and Corruption in Developing Countries,Comparative Political Studies2012 45: 1059

The Context of Rent Seeking/Collection in Ethiopia – Part-I

By Habtamu Alebachew

With the key definition of ‘rent-seeking behavior as intention and practice to gain and collect more benefits from development but as a reward for unequally smaller, little or no contribution at individual and group level to the development effort’ kept on the note, it has its own distinct features that need more expositions. The following points demonstrate the case.

1.Rent seeking in Ethiopia is a ‘social consciousness’
Rent seeking behavior in Ethiopia is by far a horizontally in sociological and more vertically in political terms stretched social consciousness affecting the majority of the population who exercise control over the major factors of production, land, as well as those who give decisions on how to utilize this basic resource.

One can easily identify the vast breadth of our rent seeking behavior by identifying the major social forces behind it.

Let us accept the above argument in general that farmers who resist practicing professional advice and better technologies deny additional contribution to the overall development process, without which growth with development becomes a far-cry.

Unfortunately, these farmers do not constitute the classes of land owning or capitalists as in Britain or they are never corporate bodies as in the case of the United States.

They are households but with a distinct social and economic enterprise combining marriage/family and the bottom-line economic unit in the national production process.

This implies that their privilege of possessing farmlands and freely enjoying political and professional assistances raise an equal proportion of duty to contribute for the development process.

The imbalance between the privileges and the duty to contribute for the development are the fault-lines of rural rent seeking as a social consciousness.

Here rent seeking arises not as a matter of running after undue advantages but as sacrificing future advantages that we could harness for the overall welfare of the Ethiopian people by comforting own self with poverty.

Still in rural Ethiopia, the largest, and the most dangerous seat of rent seeking/collection as the potentially wealthiest contributor to development, the other key fault-line rests on the relations between local government, professionals, and the farming household.

Local governments provide a minimum of basic as well as fringe benefits for professionals for their promised commitments to support the farmer.

The paradox is however that these rural development professionals are also, like any of us, products of the background social consciousness dominated by rent seeking behaviors.

Where professionals effectively shake themselves of social controls of rent seeking, then, the immediate result is that they adequately gain the confidence of the famers and practically affect their behaviors toward development.

In the contradictory case, the opposite is the fruit we reap and, I strongly argue that this is the secret behind the reduction in the growth rate by 3% of the previous year.

In other words, the gap is the representation of the corresponding imbalance between the basic and fringe benefits the professionals enjoy versus the contribution they extend to the development process by helping the famers each day to liberate themselves from poverty, which is nothing else but rent collection.