የኢህአዴግ ​ለዛ-ቢስ ቃላቶች ክፍል-2: ​ሰላም፥ ልማት፥ ዴሞክራሲ 

ለዛ-ቢስ ቃላቶች በሚለው ፅሁፍ የመጀመሪያ ክፍል ባለፉት ሁለት አሰርት አመታት በኢትዮጲያ ፖለቲካ ውስጥ ያለ ቅጥ ከመደጋገማቸው የተነሳ ለዛ-ቢስ ከሆኑት ቃላት ውስጥ ጥገኝነት፥ ጠባብነትና ትምክህት የሚሉትን ተመልክተናል፡፡ በዚህ ክፍል ደግሞ በኢህአዴግ መንግስት ያለ አግባብ ጥቅም ላይ ከመዋላቸው የተነሳ ትርጉም-አልባ ወደ መሆን የተቃረቡትን ሰላም፥ ዴሞክራሲና ልማት የሚሉት ቃላት እንመለከታለን፡፡ 

በመሰረቱ ሰላም፥ ልማትና ዴሞክራሲ የመንግስት መሰረታዊ ዓላማዎች ናቸው። ነገር ግን፣ የኢህአዴግ መንግስት የራሱን ስኬት ያለ ቅጥ እያጋነነ፣ የሌሎችን እያጣጣለ የሚያሰራጨው ፕሮፓጋንዳ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እያጣ ከመምጣቱም በላይ ቃላቱን ለዛ-ቢስ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል። 

እነዚህ ሦስት ዓላማዎች በነፃነት ፅንሰ-ሃሳብ ላይ የተመሰረቱ ቢሆኑም የኢህአዴግ መንግስት ግን ስኬቱን ከዜጎች ነፃነት አንፃር ማየት አይሻም። ከዚያ ይልቅ፣ ከሦስቱ መሰረታዊ ዓላማዎች አንፃር ያስመዘገባቸውን አንኳር ለውጦች በቁጥር ለመለካት ጥረት ሲያደርግ ይስተዋላል። ሰላም፥ ልማትና ዴሞክራሲን በቁጥር መለካት ክብደትን በሜትር እንደ መለካት ነው። በዚህ ምክንያት፣ የኢህአዴግ መንግስት እንደ ስኬት የሚያቀርባቸው ዘገባዎች፣ ሃሳቦችና አስተያየቶች በአብዛኛው ትርጉም አልባ ይሆናሉ። ከዚህ አንፃር፣ ሦስቱ ቃላት ከነፃነት ጋር ያላቸውን ቁርኝነት በአጭሩ እንመልከት፡-   

“ሰላም” የሚረጋገጠው ዜጎች በነፃነት ወደ ፈለጉት ቦታ በፈለጉት ግዜ መንቀሳቀስ፣ ለደህንነታቸው ሳይሰጉ በሰላም ወጥተው በሰላም መግባት ሲችሉ ነው። የፀረ-ሰላም ኃይሎች ዓላማ ደግሞ በሕይወትና ንብረት ላይ ድንገተኛ ጉዳት በማድረስ ይህን የዜጎችን በሰላም የመንቀሳቀስ ነፃነት ወደ ፍርሃት መቀየር ነው። “ሰላም” ማለት በፈለጉት ግዜና ቦታ ያለ ስጋት መንቀሳቀስ መቻል ነው። “ነፃነት” ደግሞ ያለ ማንም አስገዳጅነት በራስ ምርጫና ፍላጎት መሰረት መንቀሳቀስ መቻል ነው። በአጠቃላይ፣ ሰላም ማለት የዜጎች ነፃነት ነው። 

የህዝብን ሰላምና ደህንነት ለማስከበር በሚል በመንግስት የሚወሰድ ማንኛውም ዓይነት እርምጃ የሰላማዊ ዜጎችን ሰላም/ነፃነት መገደብ የለበትም። ሰላም ማለት በራስ ምርጫና ፍላጎት መሰረት በፈለጉት ቦታና ግዜ የፈለጉትን ነገር ማድረግ መቻል እንጂ በኢህአዴግ መንግስት ምርጫና ፍቃድ መሰረት መንቀሳቀስ አይደለም። የኢህአዴግ መንግስት ግን ነፃነቴን ገድቦ ስለ ነፃነት መስበክ ይቃጣዋል፤ ሰላሜን አሳጥቶኝ ስለ ሰላም አስፈላጊነት ያወራል። በዚህ ምክንያት፣ “ሰላም” የሚለው ቃል ለዛና ትርጉሙን አጥቷል። ሌላው ቀርቶ፣ ኢህአዴግ ስለ ሰላም ሲያወራ ሕዝቡን ሰላም ይነሳዋል። 

“ልማት” ማለት በአጭሩ “ሰላም፣ ጤና፣ ትምህርትና መሰረተ-ልማት” ማለት ነው። በአንድ ሀገር ውስጥ ዘላቂ ልማት ሊኖር የሚችለው እነዚህ ለአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል በእኩልነት ተደራሽ ሲሆኑና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ሲረጋገጥ ነው። በኢህአዴግ መንግስት የልማት መርህ መሰረት ግን፣ ማህብረሰቡን ተጠቃሚ ለማድረግ ግለሰቦች መሰረታዊ ጥቅማቸውን ማጣት አለባቸው። የልማቱ ጥቅምም ሆነ ጉዳቱ ለአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል እኩል መዳረስ አለበት። 

በኢህአዴግ የመሰረተ-ልማት ግንባታ መርህ መሰረት፣ ሀብታም ለሚያቋቁመው የአበባ ፋብሪካ ደሃ ገበሬ ከእርሻ መሬቱ ይፈናቀላል፣ ሀብታም ለሚገነባው ፎቅ ደሃ የከተማ ነዋሪ መኖሪያ ቤት ይፈርሳል። ይህ ለአንዱ ልማት ሌላው ግን ጥፋት ነው። በመሰረታዊ የነፃነት መርህ መሰረት ደግሞ የእኔ መብት የሌላን ሰው ነፃነት መገደብ የለበትም። የባለሃብት ፋብሪካ የማቋቋም መብት አርሶ-አደርን የእርሻ መሬት ማሳጣት የለበትም። ሀብታም የሚገነባው ቤት በደሃ መኖሪያ ቤት ፍርስራሽ ላይ መሆን የለበትም። የአንዱ ዜጋ በነፃነት የመስራት መብት የሌላውን ዜጋ በነፃነት የመኖርና የመስራት መብት ማሳጣት የለበትም። በዚህ መሰረት፣ የልማታዊ ስራ አግባብነትና የዜጎች ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሚለካው ከዜጎች ነፃነት አንፃር ነው። የኢህአዴግ መንግስት ከልማቱ እኩል ተጠቃሚ ሳልሆን ስለ ልማት ይደሰኩራል። እኔ በነፃነት የመስራትና የመኖር መብቴን ተነፍጌ ሌሎች ሀብትና ንብረት ሲያፈሩ እያየሁ ኢህአዴግ ስለ ልማት ሲያወራ ከመስማት የዘለለ ምን ጸያፍ ነገር አለ? 

“ዴሞክራሲያዊ” ሥርዓት በሕግ የበላይነት ላይ የተመሰረተና የዜጎች እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሚረጋገጥበት ስርዓት ነው። በዚህም፣ የዜጎች አስተማማኝ ሰላምና ደህንነት፣ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ይረጋገጣል። አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ ግን፣ ኢትዮጲያ ውስጥ ማንኛውም ግለሰብ፥ ቡድን፥ ማህበር፥ ድርጅት፥…ወዘተ፣ ከኢህአዴግ መንግስት ምርጫና ፍቃድ ውጪ እስከ ተንቀሳቀሰ ድረስ “ከፀረ-ሰላም ኃይሎች” ጎራ ሊመደብ ይችላል። ሌላው ቀርቶ፣ ስለ ሰላም መናገርና መፃፍ በራሱ “ፀረ-ሰላም” ሊያስብል ይችላል። በኢህአዴግ አመለካከት “ለሰላማዊ ሰልፍ” እና “ለትጥቅ ትግል” ጥሪ ያቀረቡ ወገኖች ሁለቱም እኩል “ፀረ-ሰላም” ናቸው። “የአማፂ ቡደን አባል” እና “ስለ አማፂ ቡዱኑ የፃፈ ጋዜጠኛ” እኩል በፀረ-ሽብር ሕጉ ተከሰው ራሳቸውን በማዕከላዊ እስር ቤት ሊያገኙ ይችላሉ። 

የኢህአዴግ መንግስት በሚያከናውነው ማንኛውም የልማት ሥራ ላይ የእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ የሚያነሱ ግነሰቦች” ቡድኖች፥ ማህበራት፥ ድርጅቶች፥ …ብቻ በልማት አግባብነት ላይ ጥያቄ ያነሱ አከላት በሙሉ “ፀረ-ልማት፣ የኒዮ-ሊብራል ተላላኪዎች፣ የኪራይ ሰብሳቢዎች፣…” በሚል የውግዘት መዓት ሊወርድበት ይችላል። እንደ ዜጋ ከልማቱ እኩል ተጠቃሚ አለመሆኔ ሳያንስ “ፀረ-ልማት” የሚል ተቀፅላ ስም ይሰጠኛል። በአጠቃላይ፣ ኢህአዴግ ከእሱ አቋምና አመለካከት ውጪ ያሉትን በሙሉ “ፀረ-ሰላምና ፀረ-ልማት ኃይሎች ተላላኪዎች፣ ኪራይ ሰብሳቢዎች፣…” ስም ያወጣል። 

የኢህአዴግ መንግስት ሰላሜን ያሳጣኝ ሳያንስ “ፀረ-ሰላም” ይለኛል። ከሀገሪቱ ልማት እኩል ተጠቃሚ አለመሆኔ ሳያንሰኝ “ፀረ-ልማት” ብሎ በቁስሌ ላይ እንጨት ይሰዳል። ይህን ባለበት አንደበቱ ደግሞ ተመልሶ ስለ ሀገሪቱ “ሰላምና ልማት” ሊሰብከኝ ይሞክራል። በሰላም ስም ሰላሜን አሳጥቶኝ፣ ከልማት ተጠቃሚ እንዳልሆን ከሌሎች ለይቶ በድሎኝ፣ በደልና ቅሬታዬን ብናገር የሀገሪቱን ሰላም እና ልማት ለማደናቀፍ በሚል አስሮ ያሰቃየኛል። 

Advertisements

የኢህአዴግ​ ለዛ-ቢስ ቃላቶች ክፍል-1: ጥገኝነት፥ ጠባብነትና አክራሪነት

ባለፉት ሁለት አሰርት አመታት በኢትዮጲያ ፖለቲካ ውስጥ ያለ ቅጥ ከመደጋገማቸው የተነሳ ለዛ-ቢስ የሆኑ ቃላት አሉ። ቃላቱ በዜና እወጃ፣ በባለስልጣናት መግለጫ፣ በግለሰቦች አስተያየት፣ በፖለቲካ ክርክር፣ በስልጠና መድረክ፣…ወዘተ ከመደጋገማቸው የተነሳ ለዛ-ቢስ እና ትርጉም-አልባ ወደ መሆን ተቃራበዋል። እነዚህ ቃላት በዋናነት የኢህአዴግ መንግስት “የሩብ ምዕተ ዓመታት ‘ፈተናዎች’ እና ‘ስኬቶች’” በማለት በተደጋጋሚ ለፖለቲካ ፍጆታ የሚያውላቸው ናቸው። 

ለምሳሌ፣ በ2009 ዓ.ም መስከረም ወር ላይ ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ስልጠና በተዘጋጀ ሰነድ ላይየ፤ “የሩብ ምዕተ ዓመታት የልማት፣ ሰላምና ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ጉዞ እየታዩ ያሉ ፈተናዎችንና መፍትሄዎቻቸው” በሚል ንዑስ-ርዕስ የሚከተሉትን ችግሮች ይዘረዝራል፡- “ባለፉት ሃያ አምስት አመታት የነበሩ የመልካም አስተዳደር፣ የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከትና ተግባር፣ የትምክህትና ጠባብነት አደጋዎች እንዲሁም ሃይማኖትን ሽፋን የሚያደርገው አክራሪነት ፈተናዎች አሁንም ቅርፃቸውን ቀይረው ወይም በሌላ ተተክተው ስላሉ ፈተናዎቹን ለማለፍ የተከተልናቸውን ስልቶች ይበልጥ አጠናክረን ያገራችንን ሰላም፣ ልማትና ዴሞክራሲ ለማደናቀፍ ወደ የማይቻልበት ደረጃ ማድረስ አስፈላጊ በመሆኑ…” የከፍተኛ ትምህርት ማህብረሰብ ሥልጠና ለ2009 ትምህርት ዘመን ዝግጅት ምዕራፍ ማጠናቀቂያ፣ ትምህርት ሚኒስቴር፥ መስከረም 2009፥ ገፅ-7 

በተመሣሣይ፣ በ2006 ዓ.ም በመስከረም ወር ላይ ለሁሉም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በተሰጠው ስልጠና ተዘጋጅቶ የነበረው ሰነድ ደግሞ፤ “የልማታዊ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ስርዓት ግንባታ ትግላችንና ፈተናዎቹ” በሚል የሚከተሉት ተጠቅሰዋል፦

“…ትምክህትና ጠባብነት እንዲሁም የሃይማኖት አክራሪነት እና የእነዚህ ሁሉ መንስዔ የሆነው ያለአግባብ የመጠቀም ዝንባሌ (ኪራይ ሰብሳቢነት) በመፍታት የተያያዝነውን የልማት፣ ሰላምና ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ጉዞ አጠናክረን ልንቀጥልበት እንደሚገባ…” የልማታዊ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ስርዓት ግንባታ ትግላችንና ፈተናዎቹ፥ ሐምሌ 2006 ዓ.ም፥ ገፅ-34   

ከላይ እንደተጠቀሰው በ2006 ዓ.ም እና በ2009 ዓ.ም የተዘጋጁት ሁለት ሰነዶች በሀገሪቱ እየታዩ ላሉት ችግሮች መንስዔዎች እና መፍትሄዎች አንድና ተመሳሳይ ናቸው። የኢህአዴግ መንግስት አመት በወጣና በገባ ቁጥር ተመሣሣይ ችግሮችና መፍትሄዎች ላይ የሙጥኝ ማለቱ ባለበት እየረገጠ ስለመሆኑ ያሳያል። ነገር ግን፣ ባለፉት ሁለት አመታት ውስጥ ብቻ በሕዝቡ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ላይ የታየው ለውጥ የሩብ ምዕተ አመታት ያህል ሰፊ ነው። ሕዝቡ የሚያነሳቸው ጥያቄዎችና እያሳየ ያለው የለውጥ ፍላጎት ከእለት-ወደ-እለት እየተቀያየረና እየጨመረ መጥቷል። 

በአጠቃላይ፣ ከሁለት አመት በፊት ሆነ ከሁለት አስርት አመታት በፊት የኢህአዴግ መንግስት ፈተናዎች ተብለው የሚጠቀሱት “ጥገኝነት፣ ትምክህትና ጠባብነት” ናቸው። እነዚህ ቃላት ያለቅጥ ለፖለቲካ ፍጆታ በመዋላቸው ምክንያት ለዛ-ቢስ ሆነዋል፡፡ ከዚህ ቀጥሎ የቃላቱን መሰረታዊ ትርጉም አሁን ካለው ነባራዊ እውነታ ጋር አያይዘን እንመለከታለን። 

ጥገኝነት፥ ጠባብነትና አክራሪነት

የኢትዮጲያ ቋንቋዎች ጥናትና ምርምር ማዕከል ባዘጋጀው የኣማርኛ መዝገበ ቃላት መሰረት በማድረግ የቃላቱን ፍቺና ከነባራዊ እውነታ ጋር አያይዘን እንመልከት። በመጀመሪያ “ጥገኛ” (ጥገኝነት) የሚለውን ቃል ስንመለከት፣ “በሌላው አካል ወይም ድርጅት ጥላ ስር የሚንቀሳቀስ” የሚል ፍቺ አለው። በተለይ ከአስር ዓመታት በፊት ራሳቸውን ያልቻሉ፣ በውጪ ኃይሎች እርዳታና ድጋፍ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ቡድኖች መኖራቸው እርግጥ ነው። ዛሬ ላይ በዚህ መልኩ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ኃይሎች አሉ ማለት ያስቸግራል። ምክንያቱም፣ የበጎ-አድራጎት ድርጅቶች አዋጅ እና ከ1997 ዓ.ም በኋላ ያለው ጠባብ የፖለቲካ ምህዳር ከመንግስት እውቅና ቁጥጥር ውጪ የሆኑ ድርጅቶችና ማህበራት እንዳይኖሩ አድርጓል። 

ከዚህ ጋር በተያያዘ ስማቸው በተደጋጋሚ የሚነሳው የሻዕቢያ መንግስት፣ ግንቦት7 እና የኦሮሞ ነፃ-አውጪ ግንባር (ኦነግ) ወደ ሀገር ውስጥ “ተላላኪዎችን” ከማስገባት ባለፈ የተደረጀና በእነሱ እርዳታና ድጋፍ የሚንቀሳቀስ የፖለቲካ ኃይል የመፍጠር አቅም የላቸውም። አሁን በሀገሪቱ ለተከሰተው ግጭትና አለመረጋጋት የሻዕቢያ መንግስትን፣ ግንቦት7ና ኦነግን ተጠያቂ ማድረግ “የኢህአዴግ መንግስት ከእነዚህ ኃይሎች የባሰ አቅመ-ቢስ ሆኗል” ብሎ በራስ ላይ ከመመስከር ያለፈ ትርጉም ሊሰጠው አይችልም። በአጠቃላይ፣ “ጥገኛ ኃይሎች…” የሚባለው በመንግስት ድክመት ምክንያት ለተፈጠረ ችግር ሌሎችን ተጠያቂ (externalize) ለማድረግ ነው።    

“ጠባብ ብሔርተኛ” (ጠባብነት) – “ለጎሳው ብቻ የሚያስብና የሚያደላ፣ በሌላው ላይ ጥላቻ የሚያሳይ” ማለት ነው። በእርግጥ ከ20 ዓመታት በፊት ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን የማይቀበሉና በኃይል የመገንጠል ጥያቄ የሚያቀርቡ ኃይሎች ነበሩ። ዛሬ ላይ ግን፣ በሕገ-መንግስቱ መሰረት ራስን-በራስ የማስተዳደር መብታችን ይከበር የሚሉ እንደ ቅማንት፥ ኮንሶና ወልቃይት ማህብረሰቦችን መጥቀስ ይቻላል። ከዚህ በተረፈ፣ የመገንጠል ጥያቄ በማቅረብ ወይም ፅንፍ የወጣ የብሔርተኝነት አቋም ይዞ ከፍተኛ ግጭትና አለመረጋጋት ሊፈጥር የሚችል የተደራጀ ኃይል የለም ማለት ይቻላል። 

“ትምክህት” (ትምክህተኛ) – “ከመጠን በላይ በራስ መመካት፥ መተማመን፣ ራስን ከፍ አድርጎ የሚያይ” ማለት ነው። ከ10 ዓመት በፊት በብሔሮች፥ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች እኩልነት ላይ የተመሰረተ ፌዴራላዊ ሥርዓትን የሚቃወሙ ኃይሎች ነበሩ። ከብሔር ማንነት ይልቅ በብሔራዊ አንድነት ላይ ለተመሰረተ አህዳዊ ሥርዓት ቅድሚያ የሚሰጡ ብዙ የአማራ ብሔር ተወላጆች እንደነበሩም እርግጥ ነው። 

በመሰረቱ፣ ጠባብነትና ትምክህተኝነት የጥገኝነት አስተሳሰብ (አመለካከት) ውጤቶች አይደሉም። ጥገኛ የፖለቲካ ኃይል ራሱን ችሎ መንቀሳቀስ አይችልም። “ጠባብ ብሔርተኛ” ከሌሎች ብሔሮች ይልቅ የራሱን ብሔር ወይም ጎሳ ጥቅምና ፍላጎት የሚያስቀድም ነው። “ትምክህተኛ” ደግሞ የራሱን ጥቅምና ፍላጎት በሌሎች ላይ ለመጫን የሚሞክር ነው። ሁለቱም ለራሳቸው ፍላጎትና ጥቅም ቅድሚያ የሚሰጡ እንጂ የውጪ ኃይሎች አጀንዳ የሚያስፈፅሙ አካላት አይደሉም። ከዚህ በተጨማሪ፣ አሁን በኢትዮጲያ ካለው ነባራዊ እውነታ አንፃር ለጥገኛ ኃይሎች የሚመች ሁኔታ የለም። ከዚያ ይልቅ፣ በጠባብነት እና ትምክህተኝነት ውስጥ የሚንፀባረቀው የጥገኝነት አስተሳሰብ ሳይሆን አግባብ የሆነ የሁለቱ ሕዝቦች ጥያቄ ነው። 

“ትምክህተኛ” የሚለው እሳቤ የአማራ ብሔር ተወላጆችን በባህላቸውና በታሪካቸው ላይ ያላቸውን የራስ መተማመን ስሜት የሚሸረሽር ነው። በዚህ መልኩ የሚደረገው ተፅዕኖ በአማራ ልሂቃን ላይ የማንነት ቀውስ (identity crisis) ይፈጥራል። በዚህ መሰረት፣ አንድ ሰው በአማራነቱ ብቻ “ትምክህተኛ” እየተባለ ታሪኩና ማንነቱ እንደ ጥፋት ሲቆጠር በውስጡ የብሔርተኝነት ስሜት ያቆጠቁጣል። 

በተመሣሣይ፣ “ጠባብ ብሔርተኛ” የሚለው እሳቤ የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጲያ ታሪክ ውስጥ ያለውን ድርሻ የሚያንኳስስ፤ በሀገሪቱ አንድነት ላይ ያለውን የምሶሶነት ሚና ወደ አንድ ግንጣይ ቅርጫፍነት የሚያሳንስ ነው። በሀገሪቱ የፖለቲካ መዋቅር ውስጥ የሚገባውን መጠየቁ እንደ ጥፋት ተቆጥሮ “በጠባብነት” ሲፈረጅ በኃይል ሚዛኑን ውስጥ የሚገባውን ድርሻ ለመያዝ በራሱ መንቀሳቀስ ይጀምራል። 

በአጠቃላይ፣ ኦሮሞን “ጠባብ ብሔርተኛ” በሚል በሀገሪቱ አንድነት ውስጥ የሚገባውን ጥቅምና ኃላፊነት ተነፍጎ ስለነበር፣ የፖለቲካ አሰላለፉን በሂደት ከብሔርተኝነት ወደ አንድነት እየቀየረ መጥቷል። በተመሣሣይ፣ አማራን “የትምክህተኛ አንድነት” በሚል እንደ ብሔር የሚገባውን ጥቅምና ኃላፊነት ተነፍጎ ስለነበር፣ የፖለቲካ አሰላለፉን በሂደት ከአንድነት ወደ ብሔርተኝነት እየቀየረ መጥቷል። የሁለቱ ሕዝቦች ጥያቄ በዚህ የሽግግር ሂደት መሰረት ከሁለት ተቃራኒ ጫፎች ወደ መሃል በመምጣት ያልተጠበቀ ጥምረት ተፈጥሯል። ይህ አንደ ቀድሞው በሁለት ተቃራኒ ፅንፈኞች መካከል የተፈጠረ ጥምረት አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሁለቱም ሕዝቦች በማንነታቸውና በሆኑት ልክ የሚገባቸውን ጥቅምና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ በሚያደርጉት እንቅስቃሴው የተፈጠረ የጋራ ጥምረት ነው። በመሆኑም የኦሮሞና አማራ ጥምረት በእኩልነት መርህ ላይ የተመሰረተ ጥምረት ነው።

​ኦሮማይ-3፡ ያለ ለውጥ ብጥብጥ ውድቀትን ማረጋገጥ!

ከሕዝቡ ሲነሱ ለነበሩት የዴሞክራሲና መልካም አስተዳደር ጥያቄዎች ምላሽ ለመስጠት ባለፉት ሁለት አመታት የኢህአዴግ መንግስት መውሰድ የነበረበት የለውጥ እርምጃዎች ምንድን ናቸው? በመጀመሪያ ደረጃ ራሱ ኢህአዴግ መታደስ አለበት። በተለይ የአማራና ኦሮሞ ሕዝብ ጥያቄን የሚያነሱ ግለሰቦችን በአሸባሪነት፣ እንዲሁም ተመሳሳይ አዝማሚያ ያላቸውን የራሱን አመራሮች በጠባብነትና ትምክህተኝነት መፈረጅ ማቆም አለበት። 

በመቀጠል በዴሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ረገድ ስር ነቀል የለውጥ እርምጃዎች መውሰድ ይጠበቅበታል። በዚህ ረገድ ከኢህአዴግ የሚጠበቀው፤ አንደኛ፡- የዜጎችን ዴሞክራሲያዊ መብትና ነፃነት ማክበር ሁለተኛው ደግሞ የመልካም አስተዳደር እጦትን በዘላቂነት መቅረፍ ነው፡፡ በዚህ መሰረት የኢህአዴግ መንግስት ከሕዝቡ እየተነሱ ያሉትን የዴሞክራሲ ጥያቄዎች በአግባቡ ለመመለስ አስተዳደራዊ ተሃድሶ (Administrative reform) እና ፖለቲካዊ ተሃድሶ (Political reform) ማድረግ ይጠበቅበታል።

ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች እየተነሱ ያሉት የእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ከመልካም አስተዳደር እጦት ጋር በቀጥታ የተያያዙ ናቸው፡፡ የመልካም አስተዳደር ችግርን ለመፍታት ግልፅነትና ተጠያቂነት የሰፈነበት የአስተዳደርና አገልግሎት አሰጣጥ ሥርዓት መዘርጋት ያስፈልጋል፡፡ በዚህ መልኩ የአስተዳደርና አገልግሎት አሰጣጥ ሥርዓቱን ጥራት ለማሻሻል በቅድሚያ ብቃት ያለው አመራር ሊኖር ይገባል፡፡ ከሙያዊ ብቃት ይልቅ በፖለቲካ ታማኝነት ላይ የተመሰረተ አመራር ግልፅነትና ተጠያቂነት የሰፈነበትና ጥራት ያለው አስተዳደርና የአገልግሎት አሰጣጥ ለመዘርጋት ዋና ማነቆ ነው፡፡ በዚህ ረገድ ሥር-ነቀል የሆነ ለውጥ ማድረግ ካልተቻለ ሕዝቡን ክፉኛ እያማረረ ያለውን የመልካም አስተዳደር እጦት ችግርን በዘላቂነት መቅረፍ አይቻልም፡፡
የፖለቲካ ተሃድሶ መሰረታዊ ዓላማው የብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል እኩልነት፣ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የተረጋገጠበት ፖለቲካዊ ሥርዓት – ዴሞክራሲ – መገንባት ነው፡፡ ይህ በሕገ-መንግስቱ ዋስትና የተሰጣቸውን የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ያለ ምንም መሸራረፍ ማክበርና ማስከበር ይጠይቃል፡፡ ይህ ደግሞ በተራው በተለያየ ግዜ የወጡና የዜጎችን መብትና ነፃነት የሚገድቡ ፖሊሲዎችን፣ አዋጆችን፣ ደንቦችንና መመሪያዎችን፣ እንዲሁም ከሕገ-መንግስታዊ መርሆች ውጪ የሆኑ ሥራና አሰራሮችን ሙሉ ለሙሉ መቀየር ያስፈልጋል፡፡ 

የኢህአዴግ መንግስት ከፍተኛ አመራሮች ስብሰባ

በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት ሊያከናውናቸው ከሚገቡ የለውጥ ተግባራት ውስጥ ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡- 

  • የታሰሩ ፖለቲከኞችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የመብት ተሟጋቾችን እና ሌሎች የፖለቲካ እስረኞችን ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ መፍታት፣
  • የዜጎች ዴሞክራሲያዊ መብቶችን የሚገድበውን የፀረ-ሽብር አዋጁን መሻርና ከሕገ-መንግስቱ ጋር በተጣጣመ መልኩ እንደገና ማርቀቅ፣
  • የመንግስትና የግል ሚዲያ ተቋማትን ሥራና አሰራር ከፖለቲካ ወገንተኝነት ነፃ ማድረግ፣ ለዘርፉ እድገት ማነቆ የሆነውን የመረጃ ነፃነትና ሚዲያ አዋጅ ከሕገ-መንግስቱ ጋር በተጣጣመ እንደገና ማርቀቅ፣
  • የሙያና ሲቪል ማህበራት በሀገሪቱ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ ንቁ ተሳትፎ እንዲያደርጉ ምቹ ሁኔታ መፍጠር፣ ለተቋማቱ አንቅስቃሴ ማነቆ የሆነውን የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማቋቋሚያ አዋጅ እንደገና ማርቀቅ፣
  • የተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶችን እና ሌሎች የፖለቲካ ኃይሎችን “ፀረ-ስላም…ፀረ-ሕዝብ…ፀረ-ልማት” ብሎ በመፈረጅ የጠላትነት መንፈስ እንዲያቆጠቁጥ ከማድረግ ይልቅ መልካም ግንኙነት ማዳበርና ለብሔራዊ መግባባት መስራት ይጠበቅበታል፡፡

ባለፉት ሁለት አመታት ውስጥ የኢህአዴግ መንግስት ከላይ ከተጠቀሱት ዋና ዋና ተግባራት አንዱን እንኳን ተግባራዊ አድርጓል? አላደረገም! ከዚያ ይልቅ፣ በሶማሌ ክልላዊ መስተዳደር አመራርና ልዩ ፖሊስ አማካኝነት ከላይ የተጠቀሱት የለውጥ ጥያቄዎች ዳግም እንዳይነሱ ለማድረግ፣ በዚህም የለውጥና መሻሻል ንቅናቄውን በእጅ አዙር ለማዳፈን ጥረት እያደረገ ነው። 

በሁለቱ ክልሎች መካከል ግጭት በመፍጠር ወይም እንደ መንግስት የሚበቅበትን ድርሻና ኃላፊነት ከመወጣት ይልቅ ዳር-ቆሞ በመመልከት ላይ ይገኛል። በመሆኑም እንደ መንግስት ድርሻና ኃላፊነቱን በተግባር መወጣት ተስኖታል። ስለዚህ በግልፅ የፌደራሉ መንግስት መዋቅሩን ተከትሎ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ተስኖታል። በአጠቃላይ የፌደራሉ መንግስት በተግባር ወድቋል፥ አልቆለታል፥ አብቅቶለታል፥…. ኦሮማይ!!

​ኦሮማይ-2፡ ከለውጥ ማዕበል ወደ ብጥብጥ! 

በሕዝቡ እየተነሱ ያሉ ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ እስካልተሰጣቸው ድረስ ግጭትና አለመረጋጋቱ እየጨመረ ይሄዳል። ይህን የለውጥ ጥያቄ ለማስቆም መሞከር ከትውልድ ጋር ግጭት ውስጥ እንደ መግባት ነው። መንግስት ሕዝቡ እያነሳቸው ላሉት የዴሞክራሲ ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በኃይል ለማፈን የሚደረገው ጥረት ሀገሪቱን ወደ ለየለት ግጭትና አለመረጋጋት ያስገባታል። 

የኢህአዴግ ባለስልጣናት ሥራና አሰራራቸውን ከማሻሻል ይልቅ ፖሊሶች፣ ወታደሮችና የደህንነት ሰራተኞች በመላክ ሕዝቡን ለሞት፣ ጉዳትና ለእስራት የሚዳርጉት ከሆነ ባለስልጣናቱ በሕዝቡ ዘንድ ያላቸውን ቅቡልነት፣ እንደ መንግስትም ያላቸውን ተቀባይነት ከግዜ ወደ ግዜ እያጡ ይሄዳሉ። በዚህም አንደኛ፡- መንግስት በሕዝቡ ዘንድ ያለውን የማስተዳደር ስልጣን ይገፈፋል፤ ሁለተኛ፡- ሕዝቡ ራሱን-በራሱ ማስተዳደር መብቱን ተጠቅሞ የጋራ ሰላምና ደህንነቱን በራሱ ለማስከበር ጥረት ያደርጋል። ይህ ደግሞ ገና በ2008 ዓ.ም መጀመሪያ ላይ በግልፅ ተጀምሯል። 

ነጭ ሽብር ተጀምሯል፣ ቀይ ሽብር ይከተላል” በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፅሁፍ የኢትዮጲያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሪፖርትን ዋቢ በማድረግ በ2008 ዓ.ም ብቻ በኦሮሚያ ክልል 173 ሰዎች ሲገደሉ ከእነዚህ ውስጥ 14 የፀጥታ ኃሎች ሲሆኑ ሌላ 14 ደግሞ የክልሉ መንግስት ኃላፊዎች ናቸው። በተመሳሳይ በዚያኑ አመት በጎንደር ከተማ በፌደራል ፖሊስ አባላት ላይ የሞትና የአካል ጉዳት መድረሱ ይታወሳል። እነዚህና ሌሎች ተያያዥ ክስተቶች በኦሮሚያና አማራ ክልላዊ መስተዳደሮች ላይ ከፍተኛ ለውጥ አምጥተዋል። 

የአማራ ክልል መስተዳደርና የብአዴን አመራሮች ከሕዝቡ ለሚነሳው ጥያቄ የድጋፍ አዝማሚያ ማሳየታቸው ይታወሳል። በተቃራኒው የቀድሞ የኦህዴድ የበላይ አመራር በክልሉ ሲካሄድ የነበረውን የሕዝብ አመፅና ተቃውሞ በኃይል ለማዳፈን ያላሳለሰ ጥረት አድርጓል። ይህ ግን በአቶ ለማ መገርሳ የሚመራውን አዲሱን የኦህዴድ አመራር ወደ ስልጣን እንዲመጣ አድርጎታል። በሌላ አነጋገር፣ የአቶ ለማ መገርሳ አመራር በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ በኦሮሞ ሕዝብ ጫና እና ግፊት ወደ ስልጣን እንደመጣ መገንዘብ ይቻላል። በአቶ ገዱ አንዳርጋቸው የሚመራው የአማራ ክልል መስተዳደር በስልጣን ላይ መቆየት የቻለው በወቅቱ የክልሉ ሕዝብ ላነሳቸው የነፃነት፥ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች የመደገፍ ዝንባሌ ስለነበረው ነው። 

ሆኖም ግን፣ የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ራሱን ለለውጥ ከማዘጋጀትና የተሃድሶ አቅጣጫ ከማስቀመጥ ይልቅ ለህዝቡ ጥያቄ የድጋፍ አዝማሚያ ያሳዩትን የብአዴን እና የኦህዴድ አመራሮችን ተጠያቂ ማድረግ መርጧል። በ2008 ዓ.ም መጨረሻ ላይ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ባደረገው ስብሰባ ህዝቡን በማስመረር ላይ ያለው ችግር ዋነኛ መንስዔ የመልካም አስተዳደር እጦት እንደሆነ በመጥቀስ በቀጣይነት “ከራሱ ጀምሮ” የሚታዩ የጥገኝነት አስተሳሰቦች እና የጥገኝነት ተግባራትን ለመታገል መወሰኑን ገልፆ ነበር።  በወቅቱ ኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የሚከተለውን መግለጫ አውጥቷል፡- 

“… ስልጣን ያለአግባብ ለመጠቀም ለሚሹ ግለሰቦች በመሳሪያነት ማገልገል ሲጀምር የተጀመረው ልማት ይደነቃቀፋል፡፡ መልካም አስተዳደርም ይጠፋል። …በአሁኑ ጊዜ ህዝብን በማስመረር ላይ ያለው ችግር ዋነኛ መንስዔ ይህ ነው፡፡ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በዚህ ረገድ ከራሱ ጀምሮ የሚታዩ የጥገኝነት አስተሳሰቦችና መገለጫ የሆኑትን ጠባብነትና ትምክህተኝነትት እንዲሁም የጥገኝነት ተግባራትን በጥብቅ በመታገል ይህ አዝማሚያ እንዲገታ ለማድረግ የሚያስችሉ ዝርዝር ዕቅዶችም አዘጋጅቷል፡፡”

በመግለጫ መሰረት የጥገኝነት አስተሳሰብ፣ በዋናነት ጠባብነትና ትምክህተኝነት ይታይባቸዋል የሚባሉ የኢህአዴግ አመራሮች ለሕዝብ ጥያቄና አቤቱታ አዎንታዊ ምላሽ ወይም ለዘብተኛ አቋም ያላቸው ናቸው። ላለፉት አስር አመታት ኢህአዴግ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችንና ጋዜጠኞችን ለእስርና ለስደት በመዳረግ በሀገሪቱ አማራጭ የፖለቲካ ኃይሎች አንዳይኖሩ አድርጓል። በተለይ በጀማሪና መካከለኛ ደረጃ ላይ ያሉት አመራሮች የኢህአዴግ መንግስት አፋኝና ጨቋኝ መሆኑን ተከትሎ አባል ፓርቲውን ከውስጥ ለመቀየር ጥረት ያደረጉ ሰዎች ናቸው። በአማራና ኦሮሚያ ክልሎች እየታየ ያለው ግጭትና አለመረጋጋት የሕዝብ ጥያቄ በሰላማዊና በሰለጠነ መንገድ ስላልተመለሰ እንጂ በተወሰኑ የኢህአዴግ አመራሮች የተፈጠረ ችግር አይደለም። 

በ2009 ዓ.ም መጀመሪያ ላይ በታወጀው የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ አማካኝነት ሀገሪቷ ሙሉ በሙሉ በወታደራዊ ቁጥጥር ስር የቆየች ቢሆንም የሁለቱን ክልሎች አመራር እንደ ቀድሞ ለፌደራል መንግስቱ ተገዢ እንዲሆኑ ማድረግ አልተቻለም። ከዚያ ይልቅ፣ ብአዴን እና ኦህዴድ አመራሮች የሕዝቡን ጥያቄ ተቀብለው ማስተጋባት በጀመሩበት ወቅት ለሕገ-መንግስቱና ለፌደራሊዝም ስርዓቱ ጥብቅና የቆሙት በዋናነት የህወሓት ከፍተኛ አመራሮች እና የሶማሌ ክልል መስተዳደር ናቸው። 

ህወሓት/ኢህአዴግ በሀገሪቱ የፖለቲካ ላይ ያለውን የበላይነት ለማረጋገጥ ብቸኛ አማራጭ እንደመሆኑ ለሕገ መንግስቱና መንግስታዊ ስርዓቱ ጥብቅና ከመቆም ውጪ ሌላ ምርጫና አማራጭ የለውም። የሶማሌ ክልል መስተዳደር ግን ከተላላኪነት የዘለለ ሚና የለውም። በተለይ የሶማሌ ክልል ርዕሰ መስተዳደር የሆኑት አቶ አብዲ መሃመድ ኦማር (አብዲ ኢሌ) ገና ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ የኦሮሞና አማራ ሕዝብ የመብት ጥያቄን በማጣጣልና የመከላከያና ፌደራል ፖሊስ ሁኔታውን ለመቆጣጠር በሚያደርጉት ጥረት ቀጥተኛ ተሳትፎ ለማድረግ ፍላጎታቸውን በይፋ መግለፃቸው ይታወሳል። በተመሳሳይ ወቅት የሶማሌ ክልል ልዩ ፖሊስ በምስራቅና ደቡብ ምስራቅ ኦሮሚያ አከባቢዎች ላይ ጥቃት መፈፀም ጀምሯል። 

የህወሓት/ኢህአዴግ አባላትና አመራሮች

የሶማሌ ልዩ ፖሊስ በምስራቅና ደቡብ ምስራቅ ኦሮሚያ በሚገኙ አከባቢዎች ላይ ተከታታይ ጥቃት በመፈፀም በመቶዎች የሚቆጠሩ የክልሉ ነዋሪዎችን ከሞት፣ ከ200ሺህ በላይ ደግሞ ማፈናቀሉ ይታወሳል። ይህ ሲሆን የፌደራሉ መንግስት፥ የሀገር መከላከያ፥ የደህንነትና ፖሊስ ኃይሎች በሶማሌ ክልል ልዩ ፖሊስ የሚፈፀመውን ኢሰብዓዊ ድርጊት ለማስቆም በተጨባጭ ይሄ ነው የሚባል ጥረት አላደረግም። ለዚህ ደግሞ ተጠያቂ የሀገሪቱ የፀጥታ ኃይል መዋቅር በበላይነት የተቆጣጠረውና አዲሱን የኦህዴድ አመራር ለፌደራል መንግስቱ ተገዢ እንዲሆን ከፍተኝ ጥረት እያደረገ ያለው ህወሓት/ኢህአዴግ ነው። 

የብአዴን አመራር በራሱ ከፌደራሉ መንግስት ቁጥጥር ለመውጣት የበኩሉን ጥረት እያደረገ ሲሆን የደኢህዴን አመራር ደግሞ በፌደራል መንግስቱ መዋቅርና እንቅስቃሴ ላይ ያለው የመወሰን አቅም እጅግ በጣም ውስን ነው። በዚህ መሰረት፣ የፌደራሉ መንግሰት ህወሓት ብቻውን የሚንከላወስበት ኦና ቤት ሆኗል። በአጠቃላይ የመከላከያና ደህንነት ኃይሉን በበላይነት የተቆጣጠረው የህወሓት/ኢህአዴግ ከፍተኛ አመራር ግራ ተጋብቶ ሀገሪቷን ወደ እርስ በእርስ ግጭትና እልቂት ውስጥ ሊያስገባት ከቋፍ ላይ ደርሷል።    

​ኦሮማይ-1፡ በይስሙላ ምርጫ ወደ ለውጥ ማዕበል!

የአስቸኳይ ግዜ አዋጁ የተነሳ ሰሞን ባወጣሁት “ኢትዮጲያ የማን ናት”  የሚል ፅሁፍ፤ “የኢህአዴግ መንግስት በ2002ቱ ምርጫ 99.6%፣ በ2007ቱ ደግሞ 100% ‘አሸነፍኩ’ ብሎ ተሳልቋል። ይህ “የይስሙላ ምርጫ” ግን በዴሞክራሲ መቃብር ላይ የበቀለ አረም ነው” ብዬ ነበር። ይህ ዛሬ ላይ በድንገት የተገለጠልኝ እውነት አይደለም። ልክ የ2007ቱ ምርጫ ውጤት ይፋ እንደተደረገ “100% የምርጫ ቅሌት እንጂ ውጤት አይባልም” በማለት የሚከተለውን ፅፌ ነበር፡- 

“100% የሚባለውን አሰቃቂ ክስተት “የምርጫ ውጤት” በሚል ሰርግና ምላሽ እየተደረገ ያለበት ሁኔታ ነው ያለው። በዞንና ወረዳ ደረጃ ያሉትስ አይፈረድባቸውም። በፌዴራልና ክልል ደረጃም ተመሳሳይ አቋም የሚያራምዱ ባለስልጣናት ካሉ ግን በጣም አስገራሚ ነው የሚሆነው ። ይሄ 100% ተብዬ ነገር’ኮ ባለፉት 20 አመታት ውስጥ ሀገሪቱ በዲሞክራሲ ረገድ ያሳየችውን ለውጥና መሻሻል ወደ ኋላ የቀለበሰ፣ ህዝቡ ሰላማዊ ፖለቲካ፣ በሕግ የበላይነት እና በሌሎች ዴሞክራሲያዊ እሴቶች ላይ ያለውን እምነት ሽርሽሮ በመናድ ዴሞክራሲን በጭቅላቱ ዘቅዝቆ ያቆመ፣ ልክ እንደ ደርጉ ቀይ-ሽብር ህዝብን በፍርሃት ቆፈን የሚቀፈድድ እጅግ አስቀያሚ ድርጊት ነው።” 

በተለይ ባለፉት አስር አመታት የኢህአዴግ መንግስት፤ በፀረ-ሽብር ሕጉ ተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶችን፣ በሚዲያና የመረጃ ነፃነት ሕጉ ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎችን፣ እንዲሁም በበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማቋቋሚያ አዋጅ የሲቪል ማህበራትን አጥፍቷቸዋል። የኢህአዴግ መንግስት እነዚህን የዴሞክራሲ ተቋማት ከማጥፋቱ በተጨማሪ፣ የተለየ ሃሳብና አመለካከት ያላቸውን የራሱን አመራሮች “በሃይማኖት አክራሪነት፣ ብሔርተኝነት ወይም ትምክህተኝነት” እየፈረጀ የተወሰኑትን ለእስርና ስደት ሲዳርጋቸው፣ የተቀሩት ደግሞ ሃሳባቸውን ከመግለፅ እንዲቆጠቡ አድርጓቸዋል። 

በአጠቃላይ፣ በአንድ ሀገር ውስጥ ጠንካራ ተቃዋሚ የፓለቲካ ድርጅቶች፣ ነፃና ገለልተኛ ሚዲያ እና የሲቭል ማህበራት ከሌሉ፣ እንዲሁም ገዢው ፓርቲ የተለየ ሃሳብና አመለካከት የማስተናገድ ባህል ከሌለው ሕገ-መንግስታዊ ዴሞክራሲ (Constitutional Democracy) አብቅቶለታል። በተቃራኒው፣ ከ2008 ዓ፣ም ጀምሮ ባለው ግዜ ውስጥ ብቻ በሕዝቡ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ላይ የታየው ለውጥ የሩብ ምዕተ አመታት ያህል ሰፊ ነው። ሕዝቡ የሚያነሳቸው ጥያቄዎችና እያሳየ ያለው የለውጥ ፍላጎት ከእለት-ወደ-እለት እየተቀያየረና እየጨመረ መጥቷል። በዚህ ፈጣን የለውጥ ሂደት ውስጥ ባለበት የቆመው የኢህአዴግ መንግስት ብቻ ነው። 

በ2008 ዓ.ም 3ኛው ማዕበል በሚለው ባወጣሁት ፅሁፍ ባለፉት ሃያ አምስት አመታት በሀገሪቱ ውስጥ የታየው ለውጥ በሀገሪቱ ታላቅ የፖለቲካ ማዕበል እንደሚያስነሳ ገልጬያለሁ። ሆኖም ግን፣ የኢህአዴግ መንግስት አስፈላጊውን ለውጥና መሻሻል ለማምጣት አንዲት እርምጃ መራመድ ተስኖታል። ለኢህአዴግ መንግስት ዛሬም፥ የዛሬ ሁለት አመት ሆነ የዛሬ አስር አመት “ፈተናዎቹ”፤ የመልካም አስተዳደር እና ኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት፡- ትምክህተኝነት፥ ጠባብ ብሔርተኝነት እና አክራሪነት” ናቸው።  

የህዝቡ ጥያቄና እንቅስቃሴ ተፈጥሯዊ የለውጥ ሂደትን ተከትሎ የመጣ እንደመሆኑ አይቀሬና አስገዳጅ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ፣ የህዝቡ ኑሮና አኗኗር እየተለወጠ፣ በተለይ ደግሞ የመረጃ አቅርቦትና አጠቃቀም እየተሻሻለ በሄደ ቁጥር፣ አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል መብትና ግዴታውን ይበልጥ ያውቃል፥ ይጠይቃል። በልማትና ዴሞክራሲ ረገድ ህዝቡ የሚያነሳቸው ጥያቄዎች ይበልጥ እየሰፉና እየተወሳሰቡ መሄዳቸው እርግጥ ነው። 

ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ እየታየ ያለው ተቃውሞ ህዝቡ በሰላማዊና ዴሞክራሲያዊ መንገድ መብቱን ለማስከበር የሚችልበት አማራጭ መንገድ በማጣቱና ብሶትና ምሬቱን የሚተነፍስበት ትንሽ ቀዳዳ ባለመኖሩ የተከሰተ ነው። በአንድ በኩል ህዝቡ በፍትህና የመልካም አስተዳደር እጦት ምክንያት እየተሰቃየ ነው። በሌላ በኩል፣ ለአስር አመታት የተጠራቀመ ብሶቱንና ምሬቱን የሚያስተነፍስበት ቀዳዳ ሲያጣ፣ አመፅና ተቃውሞ ብቸኛ አማራጭ ይሆናሉ። በተለይ ደግሞ፣ ቀልጣፋ አገልግሎትና ፍትህ ያልሰፈነበት ምክንያት ሌላ ሳይሆን መንግስት የአስተዳደርና ፍትህ ሥርዓቱን ማሻሻል ስለተሳነው እንደሆነ በበቂ መረጃ ላይ የተመሰረተ ግንዛቤ ሲኖረው ህዝብ ይቆጣል፣ ህዝባዊ አመፅ ይቀሰቀሳል።  

በጅምላ የታሰሩ ወጣቶች እርስ በእርሳቸው ፀጉራቸውን እንዲላጩ ይደረጋል!

ከዚያ በመቀጠል “ኢህአዴግ፡ ከለውጥና ሞት አንዱን ምረጥ” በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፅሁፍ የኢህአዴግ መንግስት ሁለት አማራጮች እንዳሉት ገልጩ ነበር። የመጀመሪያ አማራጭ የሕዝቡን ጥያቄና የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ በመጓዝ በሀገሪቱ ልማት፣ ሰላምና ዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ሂደት ወደ ወሳኝ ምዕራፍ ማሸጋገር። ሁለተኛው አማራጭ ደግሞ በሕዝቡ ዘንድ እየተነሳ ያለውን ጥያቄና የለውጥ ፍላጎት በማፈን የተሻለ ሕይወት የመኖር ተስፋውን ማጨለም ነው። በዚህ መንገድ የብዙ ንፁሃን ዜጎችን ሕይወት መስዕዋት የሚጠይቅ ይሁን እንጂ እንደ ማንኛውም አምባገነናዊ ሥርዓት መጨረሻው ውድቀት ይሆናል። 

ከላይ በተጠቀሰው ፅሁፍ  የኢህአዴግ መንግስት አካሄድ የፈጠረብኝን ስጋት፤ “አሁን ላይ ይበልጥ እያሳሰበኝ ያለው ነገር፣ ኢህአዴግ ከሕዝቡ ጥያቄና ፍላጎት ጋር አብሮ መሄድ አለመቻሉ ሳይሆን በዚህ ምክንያት የሀገሪቱ ዜጎች ሰላምና ደህንነት አደጋ ላይ እየወደቀ መምጣቱ ነው!” በማለት ገልጩ ነበር። ከዚሁ ጋር አያይዤ፣ ከ2008 ዓ.ም ሁለተኛ አጋማሽ ጀምሮ የኢህአዴግ መንግስት የሚወስደው እርምጃ ከለውጥ እና ሞት አንዱን እንደመምረጥ መሆኑን ጠቅሼ ነበር። ሆኖም ግን፣ በቀጣዩ የ2009 አመት የተካሄደውን “ጥልቅ ተሃድሶ” ከተመለከትኩ በኋላ “ኢህአዴግ እና ፀጉራም ውሻ አንድ ናቸው” የሚል ፅሁፍ አወጣሁ። ይህ የኢህአዴግ መንግስት ከለውጥ ይልቅ ሞትን እንደመረጠና እንደ ፀጉራም ውሻ ማንም ሳይውቅለት ውስጥ-ለውስጥ እየሞተ እንደሆነ ይጠቁማል። 

የማይሻሻል ሕገ መንግስት በመጨረሻ ተቀድዶ ይጣላል! 

በዓለም ላይ ሁሉም ነገር ይቀየራል። ሁሉም ነገር ሂደቱን ጠብቆ ይለወጣል። በእርግጥ በዓለም ላይ የማይለወጠው አንድ ነገር ነው። እሱም “ለውጥ” ራሱ ነው። ኢትዮጲያ ውስጥ ግን ሁለት የማይለወጡ ነገሮች አሉ። እነሱም “ለውጥ” እና “ሕገ-መንግስት” ናቸው። አሁን ላይ ሀገራችን ከዴሞክራሲና ብሔራዊ መግባባት አንፃር እያሳየችው ላለው የኋሊት ጉዞ ዋናው ምክንያት የእነዚህ የማይለወጡ ነገሮች ግጭት ነው። 
በመሰረቱ ለውጥ አይቀሬ (inevitable) ተፈጥሯዊ ኃይል ነው። የኢህአዴግ ሕገ መንግስት ደግሞ ፍፁም ፀረ-ለውጥ በሆነ እሳቤ የተመሰረተ ነው። እነዚህ ሁለት ተፃራሪ ኃይሎች በአንድ ግዜና ቦታ ላይ በፍፁም አብረው ሊኖሩ አይችሉም። ስለዚህ ሀገራችን ከዴሞክራሲና ብሔራዊ መግባባት አንፃር ለገጠማት ችግር ዋናው መስንዔ በአይቀሬው የለውጥ ኃይል እና በኢህአዴግ ፀረ-ለውጥ አቋም መካከል የተፈጠረው ግጭት ይመስለኛል። 

ሕገ መንግስቱ በፀረ-ለውጥ እሳቤ ላይ የተመሰረተ እንደሆነ ስገልፅ ለአንዳንድ የኢህአዴግ መንግስት አመራርና ደጋፊዎች አይዋጥላቸውም። ነገር ግን፣ የተናገርኩት ነገር ሃቅ ነው። የትኛውንም የኢህአዴግ አመራር “ሕገ-መንግስቱ ይሻሻል” ወይም “ሕገ-መንግስቱ ለውይይትና ድርድር ይቅረብ!” የሚለውን ሃሳብ ልክ እንደ ጦር ይፈራዋል። ለምሳሌ ባለፈው አመት አዲስ አድማስ ጋዜጣ “ሕገ መንግስቱ ለውይይትና ድርድር መቅረብ ይችላል?” በሚለው ጥያቄ ዙረያ ሃሳቤን እንድሰጥ ጠይቆኝ ነበር። በወቅቱ በሰጠሁት ምላሽ ትልቁ ችግር ያለው “ሕገ መንግስቱ ለውይይትና ድርድር አይቀርብም” በሚለው እሳቤ ላይ እንደሆነ ገልጬ ነበር። 

ከሁለት አመት በፊት “ሕገ መንግስት፤ ዴሞክራሲና ብሔራዊ መግባባት” በሚል ርዕስ በአንድ ጥናታዊ ፅሁፍ ላይ ዙሪያ የቀረበ ዘገባ የአቶ በረከት ስምዖን ስለ ሕገ መንግስቱ የተናገሯትን ዓ.ነገር መነሻ አድርጎ አቅርቧታል። ዓ.ነገር እንዲህ ይላል፡ “ሕገ መንግስታችን በጥልቅ ዴሞክራሲያዊ መሰረት ላይ የተዋቀረ፣ በልካችን የተሰፋ ችግር ፈቺ ሰነድ ነው” 

ከፀደቀበት ዕለት አንስቶ አብዛኞቹ የኢህአዴግ አመራሮች “ሕገ መንግስቱ ለውይይትና ድርድር አይቀርብም” እያሉ በእርግጠኝነት ሲናገሩ ማየት የተለመደ ነው። እኔ ግን እንዲህ ጥራዝ ነጠቅ የሆነ ነገር በሰማሁ ቁጥጥር ሽምምቅ እላለሁ። ምክንያቱም ለውጥ አይቀሬ የተፈጥሮ ሕግ ነው። ይህን ተፈጥሯዊ ሕግ ለመሻር የሚጥር ሁሉ መጨረሻ ላይ ወድቆ ሲያጣጥር ታገኘዋለህ። ታዲያ የኢህአዴግ አመራሮች “ሕገ መንግስቱ አይሻሻልም” የሚል ነገር በተናገሩ ቁጥር እኔ ለእነሱ አዝናለሁ።  

ለምሳሌ የአሜሪካ ሕገ መንግስት የፀደቀው እ.አ.አ. በ1789 ዓ.ም ሲሆን ሥራ ላይ ከዋለ 228 ዓመታት ሆኖታል። በእነዚህ አመታት ውስጥ ግን አስራ አንድ ሺህ (11000) የማሻሻያ ሃሳቦች ቀርበዋል። በመሆኑም ሕገ መንግስቱ ስራ ላይ ከዋለ ግዜ ጀምሮ በየአንዳንዱ አመት በአማካይ አርባ ስምንት (48) የማሻሻያ ሃሳቦች ቀርበዋል ማለት ነው። ከ11ሺህ የማሻሻያ ሃሳቦች ውስጥ ተቀባይነት አግኝተው ሕገ መንግስቱ የተሻሻለው ግን ሃያ ሰባት (27) ግዜ ብቻ ነው። ይሁን እንጂ፣ የአሜሪካ ሕገ መንግስት በአማካይ በየስምንት (8) አመቱ አንድ ግዜ ተሻሽሏል ማለት ነው። 

በአሜሪካ መስራች አባቶች፣ በእንግሊዝ ፈላስፎች፣ በፈረንሳይ አብዮተኞች እገዛና ድጋፍ የረቀቀው የአሜሪካ ሕገ መንግስት በእያንዳንዱ አመት በአማካይ 48 የማሻሻያ ሃሳቦች ይቀርቡበታል። የኢፊዲሪ ሕገ መንግስት ተግባር ላይ በዋለባቸው ሃያ ሶስት (23) ዓመታት ውስጥ አንድ የማሻሻያ ሃሳብ እንኳን ለውይይት አልቀረበም። የአሜሪካ ሕገ መንግስት ግን በእነዚህ 23 አመታት ውስጥ ከሞላ ጎደል ለሦስት ግዜ ይሻሻል ነበር። 

አቶ በረከት ስምዖን እንዳሉት የኢፊዲሪ ሕገ መንግስት “በጥልቅ ዴሞክራሲያዊ መስረት ላይ የተዋቀረ ነው” ቢባል እንኳን ልክ እንደ አሜሪካን ሕገ መንግስት በጥልቅ ዕውቀትና የፍልስፋና መርህ ላይ የተመሰረተ ነው ለማለት ይከብዳል። ኢህአዴግ በሕገ መንግስቱ የማሻሻያ ሃሳቦች ላይ ለመወያየት ሆነ ለመደራደር ፍቃደኛ አለመሆኑ ምን ያሳያል። 

የመጀመሪያው ነገር በሕገ መንግስቱ ድንጋጌዎችና መርሆች ላይ የተለየ አቋምና አመለካከት ያላቸው የህብረተሰብ ክፍሎች የማሻሻያ ሃሳባቸውን ማቅረብ አለመቻላቸው ነው። ሕገ መንግስቱ በተለየ ሃሳብና አመለካከት ተፈትሾ ትክክለኝነቱን ማረጋገጥ አልተቻለም። በዚህ መልኩ በውይይትና ክርክር ተፈትሾ በሃሳብ ወይም መርህ የበላይነቱን ማረጋገጥ አለመቻል ከሁሉም በፊት የሚጎዳው ሕገ መንግስቱን ነው። ምክንያቱም በየግዜው በተለያዩ የማሻሻያ ሃሳቦች እየተፈተሸ ተቀባይነቱን ማረጋገጥ ካልተቻለ የሕገ መንግስቱ ድንጋጌዎችና መርሆች ትርጉም አልባና ፋይዳ ቢስ ይሆናሉ። 

አቶ በረከት ሕገ መንግስቱ “በልካችን የተሰፋ ችግር ፈቺ ሰነድ ነው” ብለው የተናገሩት በ2008 ዓ.ም ሲሆን ሕገ መንግስቱ የፀደቀው ደግሞ በ1987 ዓ.ም ነው። በሁለቱ ክስተቶች መሃል 21 ዓመታት አሉ። በእነዚህ አመታት ውስጥ በኢትዮጲያና በዓለም አቀፍ ደረጃ እጅግ በጣም ብዙ ለውጦች ታይተዋል። 

ለምሳሌ፣ ሕገ መንግስቱ በፀደቀበት አመት በኢትዮጲያ ሞባይል ስልክ እና ኢንተርኔት የለም ነበር። አቶ በረከት ከላይ የተጠቀሰውን ዓ.ነገር በተናገሩበት ዓመት ግን 43 ሚሊዮን የሞባይል ስልክ፣ 11.5 ሚሊዮን የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች አሉ። ሌላው ቀርቶ ከአስር አመት በፊት እንኳን ኢትዮጲያ ውስጥ 10 ሚሊዮን ተማሪዎች የነበሩ ሲሆን ዛሬ ላይ ከ21 ሚሊዮን ናቸው። 

በተለይ በትምህርትና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ረገድ የታዩት ለውጦች አዲሱን ትውልድ በሀገራዊና አለም አቀፋዊ ጉዳዮች ላይ በቂ ዕውቀትና ግንዛቤ እንዲኖረው አስችለውታል። በ1987 ዓ.ም በሀገር ውስጥ እና በውጪው ዓለም፣ እንዲሁም በገጠርና ከተማ መካከል የነበረው ድንበር ሙሉ በሙሉ ተሰብሯል ማለት ይቻላል። 

በመሆኑም፣ የሀገር ውስጥ ዜጋ በውጪው ዓለም ስላለው ኑሮና አኗኗር ዘይቤ ያውቃል። በገጠር ያለው የአርሶ አድር ልጅ በአቅራቢያው አልፎ እንደ አዲስ አበባ ባሉ ትላልቅ ከተሞች ያለውን የቅንጦት ሕይወት ያውቃል። በዚህም ከራሱ ጋር ያለውን ልዩነት ይፈትሻል። በመንግስት ሥራና አሰራር ውስጥ የሚስተዋሉ ክፍተቶችና ግድፈቶችን የማወቅ እድል ይፈጠርለታል። ይህ በአስተዳደርና ሃብት ክፍፍል ረገድ ያለውን ኢፍትሃዊነት በግልፅ እንዲረዳ ያስችለዋል። በመሆኑም የተሻለ ነፃነትና አገልግሎት ይጠይቃል። የእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ይዞ ለተቃውሞ አደባባይ ይወጣል። 

ለዚህ ትውልድ “ሕገ-መንግስቱ በልካችን የተሰፋ ችግር ፈቺ ሰነድ ነው” ማለት በአንድ (1) አመት ሕፃን ልክ የተሰፋን ልብስ ለ23 ወጣት “ልኩ ይሆናል” ብሎ እንደመከራከር ነው። የአሜሪካ ሕገ መንግስት 11ሺህ ግዜ የማሻሻያ ሃሳብ እንደቀረበበት ለሚያውቅ ወጣት “ሕገ መንግስቱ አይሻሻልም” ማለት ራስን ከመስደብ የዘለለ ትርጉም የለውም። ይህ ትውልድ ለጥያቄው  ምላሽ መስጠት የተሳነውን ሕገ-መንግስት በመጨረሻ ቀድዶ ይጥለዋል፡፡ 

ያልታደለ ሕዝብ “የቀብር ቀን” ሲጠብቅ “የፍቅር ቀን” ይመጣበታል! 

ነገ፥ ነሃሴ 26/2009 ዓ.ም “የፍቅር ቀን” ነው። ቀኑ “በፍቅር የተሳሰረ ሕዝብ እናት ኢትዮጲያ” በሚል መሪ ቃል በተለያዩ ዝግጅቶች እንደሚከበር ተገልጿል። በመርሃ ግብሩ ከተጠቀሱት ዝርዝር ተግባራት ውስጥ የሚከተለው ይገኝበታል፡- “ሁለት ታዋቂ ሞዴሎች በባህላዊ ልብስ ተውበው በሁሉም ክፍለ ከተሞች እየዞሩ የአበባ ስጦታ ያበረክታሉ። በሆስፒታል ለሚገኙ ሕሙማን፣ ለሕግ ታራሚዎች፣ ለሕፃናት፣ እናቶችና አዛውንቶች “የፍቅር ስጦታ ፖስት ካርድና አበባ ያበረክታሉ…” እነዚህ ተግባራት እንግዲህ የሚፈፀሙት በኢህአዴግ መንግስት ነው። ሌላው ቀርቶ አምና እና ዘንድሮ ብቻ በሰራው ስራ እጅግ ብዙ አዛውንቶች ረግመውታል፣ እናቶች አልቅሰውበታል፣ ሕፃናት እንደ ጭራቅ ይፈሩታል። “የሕግ ታራሚዎች’ማ…” የፈፀመባቸውን በደል ራሳቸው ያውቁታል።   

“የህግ ታራሚዎች” ስትሉ አንድ ነገር ትዝ… አለኝ። በነገው ዕለት “የፍቅር ስጦታ” ከሚበረከትላቸው ውስጥ፤ እንደ እስክንድር ነጋ፣ ተመስገን ደሳለኝ፣ ዮናታን ተስፋዬ፣…ወዘተ፣ ወይም ደግሞ በፍርድ ቤት ቀጠሮ እየተንገላቱ ያሉትን እነ ዶ/ር መረራ ጉዲና፣ በቀለ ገረባ፣ ንግስት ይርጋ፣…ወዘተ፣ በማዕከላዊ፥ ቃሊቲ፥ ቂሊንጦ፥ ዝዋይ፥ ሸዋ ሮቢት፥… በአጠቃላይ በታወቁና ባልታወቁ እስር ቤቶች መከራና ስቃይ እየደረሰባቸው ያሉ የፖለቲካ እስረኞች ይገኙበታል? ኧረ ለመሆኑ፣ ከእነዚህ ሰዎች ፊት ቆሞ “ኑ እስኪ ዛሬ ‘የፍቅር ቀን’ እናክብር?” የሚል የኢህአዴግ ባለስልጣን አለ? ይህን ለማድረግ የሚያስችል ከፀፀት የፀዳ ሕሊና ያለው ባለስልጣን ይገኛል? በእርግጥ የለም! እንዲህ ያለ ስብዕና ያለው የኢህአዴግ ባለስልጣን በባትሪ ቢፈለግ አይገኝም። የኢትዮጲያ ሕዝብን “‘የፍቅር ቀን’ እናክብር?” ለማለት ደፍረቱን ከየት አገኛችሁ? ነው ወይስ በሕዝቡና በፖለቲካ እስረኞቹ መካከል ያለው ግንኙነት በግልፅ አልታያችሁም?

በአሁኑ ግዜ በሀገራችን በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ የፖለቲካ እስረኞች ይገኛሉ። እነዚህ እስረኞች ተራ ወንጀለኞች አይደሉም። ሁሉም በሞያቸው የተከበሩ፤ የፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፥ ፀሃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሃይማኖት መሪዎች፥…ወዘተ ናቸው። ከሞላ-ጎደል ሁሉም በአሸባሪነት ወንጀል ተከሰው የተፈረደባቸው፣ አሊያም በተንዛዛ የፍርድ ቤት ቀጠሮ እየተንገላቱ ያሉ ሰዎች ናቸው። ዋና ጥፋታቸው ደግሞ “የሕዝብ መብትና ነፃነት ይከበር!” ማለታቸው ነው። ስለዚህ፣ ሁሉም የፖለቲካ እስረኞች የሕዝብ ድምፅ እና አሌኝታ ናቸው። አዎ…በእነሱ መታሰር የሕዝብ ድምፅ ነው የታፈነው። እንግዲህ ነገ በዚህ መልኩ ካፈናችሁት ሕዝብ ጋር “የፍቅር ቀን” ልታከብሩ ነው። 

ሕዝብ ያሰበውን የሚናገረው፣ ፍቅርና ጥላቻውን የሚገልፀው በግልፅ መናገር ሲችል ነው። የኢትዮጲያ ህዝብ ግን እንኳን መናገር መተንፈስ ተስኖታል። በፍርሃት ልጓም አንደበቱ ተለጉሟል። ድምፁን የሚያሰሙለት፣ ብሶትና አቤቱታውን የሚገልፁለት የፖለቲካ መሪዎች፥ ጋዜጠኞች፥ ፀሃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥…ወዘተ ለእስርና ስደት ተዳርገዋል። ሕዝቡ የኢህአዴግን የፍቅር ስጦታ ለመቀበል ወይም ለመተው የሚናገርበት አንደበት ያስፈልገዋል። የህዝቡ አንደበት ግን ከፖለቲካ እስረኞቹ ጋራ አብሮ ታስሯል። እነሱ ከእስር ካልተፈቱ ሕዝቡ የእናንተን “የፍቅር ስጦታ” በአክብሮት ይቀበለው፣ አሊያም አሽቀንጥሮ ይጣለው በፍፁም ማወቅ አትችሉም። 

ሕዝባዊ ተቃውሞ

የፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፥ ፀኃፊዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሃይማኖት መሪዎች፥ …ወዘተ በሌሉበት ሕዝብ አፍ አውጥቶ እውነቱን አይናገርም። ምክንያቱም፣ በኢህአዴግ ካድሬ ጋር መጣላት፥ መጠቆር አይሻም። “ለምን?” ቢባል፤ ነገ ልጆቹን በሰላም ማሳደግ ይፈልጋል! ነገ በስራው መቆየትና ማደግ ይፈልጋል! ነገ ስኳርና ዘይት ይፈልጋል!… በአጠቃላይ፣ እውነቱን ከተናገረ የኢህአዴግ ጋሻ-ጃግሬዎች ነገ መውጫ-መግቢያ ያሳጡታል። ስለዚህ፣ ሕዝቡ የይመስል ውሸቱን ለኢህአዴግ ይነግረዋል። እውነተኛ ብሶትና ምሬቱን ግን፤ ለተቃዋሚ መሪዎች፣ ለታማኝ ጋዜጠኞች፣ ለሃቀኛ ፀሃፊዎች፣ ለመብቱ ለሚሟገቱ ወይም ለነፍስ አባቱ ይነግራል። እነዚህ ሁሉ በአሸባሪነት ከተከስሰው ሲታሰሩ እውነት ነው የታሰረው፣ የብዙሃን ድምፅ ነው የታፈነው። ሕዝቡን መተንፈሻ ነው ያሳጣው። እንዲህ በፍርሃት ከታፈነ ሕዝብ የመከራ ሲቃ እንጂ የፍቅር ሳቅ መጠበቅ ፍፁም አላዋቂነት ነው። 

በአጠቃላይ፣ ሕዝብ የእናንተን የፍቅር ስጦታ ለመቀበልና ላለመቀበል የሚናገርበት አንደበት ያስፈልገዋል። በማዕከላዊ፥ ቃሊቲ፥ ቂሊንጦ፥ ዝዋይ፥ ሸዋ ሮቢት፥…በመሳሰሉት እስር ቤቶች መከራና ፍዳ እያዩ ያሉ የፖለቲካ እስረኞች ሲፈቱ የህዝቡ አንደበት ይፈታል። የእናንተን የፍቅር ስጦታ በአክብሮት መቀበሉን አሊያም በንቀት አሽቀንጥሮ መጣሉን በግልፅ ይነግራችኋል። ይህ ካልሆነ ግን በፍርሃት የተለጎመ ማህብረሰብ ቢያፈቅሩት አያፈቅርም፣ ሲጠላም አይታወቅም። ለምሳሌ፣ ነገ የምትሰጡትን “የፍቅር ስጦታ” የተቀበለ እናንተን ፈርቶ፣ ያልተቀበለም እናንተን ሸሽቶ ነው። ከነገ ወዲያም በየስብሰባው ስትጠሩት የሚመጣው፣ የእናንተን የተለመደ ወሬ የሚሰማ መስሏችሁ ነው? አይደለም! ብሶትና ምሬቱን ለፈጣሪ እየነገረ ነው። አሁን ነገ “የፍቅር ቀን” ስትሉ ሕዝቡ “’የቀብር ቀን’ አርግላቸው” እያለ ፈጣሪውን ይማፀናል፡፡