An Ethiopian Refugee’s Voice of the Experience

Contrary to the international media’s and world leaders’ belief and understanding, Ethiopia’s policy for the protection of refugees is inhumane. Ethiopia is one of largest refugee-hosting nations in Africa and the fifth largest in the world. It is widely reported that Ethiopia has one of the most repressive regimes yet it has, nonetheless, creatively and sophistically fooled the international community with the commercialisation of its refugee crisis, turning it into one of the country’s most lucrative policies. 

According to the United Nations High Commissions for Refugees (UNHCR),an unprecedented 65.6 million people around the world have been forced to leave their home – the highest level of displacement ever recorded. 51% of these people are under the age of 18. War-related violence has been the main driver of people fleeing to European countries: the ongoing conflict in Syria, violence in Afghanistan and Iraq, abuses in Eritrea, as well as both Tigrayans People’s Liberation Front (TPLF) brutality and poverty in Ethiopia. 

Many world leaders have repeatedly praised Ethiopia for ‘their leading role’ in hosting refugees from different African countries, and its tireless efforts ‘to improve humanitarian conditions experienced by those fleeing their homes’. Speaking at a panel of the 71th United Nations General Assembly meeting held in New York, the former US President, Barack Obama, recognised the role of Ethiopia in sheltering refugees and helping them to access relevant and adequate humanitarian assistance. 

Another refugee camp has been opened in Ethiopia’s Benishangul Gumuz region for the increasing number of South Sudanese refugees in the country (Africanews)

In June 2016, the United Nations High Commissioner for Refugees, Filippo Grandi, echoed Obama’s stance on Ethiopia, praising efforts made by the Ethiopian government in handling the regional refugee crisis. Grandi made his remarks during the World Refugee Day commemorative ceremony held in Ethiopia’s Gambella regional state, which housed most of the South Sudanese refugees. ‘Ethiopia,’ he said, ‘is a very good model’ of how a country with limited resources and a great challenge of its own keeps its doors open, its arms open to people from neighbouring countries that are in trouble and seek protection here.’

World leaders and the international media continue to speak highly about Ethiopia’s efforts in welcoming and settling refugees.

As a refugee living in Ethiopia, I am shocked to hear such daily reports and I argue that these euphoric speeches hide the shocking and appalling reality on the ground: in Ethiopia, there is a stark difference between the publicly-spoken policy and its application. Ethiopia’s government has for many years, sophistically, immorally and dishonestly, used the refugee crisis as a tool to advance its political and economic agenda. 

On 24th February 2016, I was part of Ethiopia’s refugee delegation to meet with the Ethiopian Prime Minister, Hailemariam Desalegn, to discuss the alarming humanitarian conditions faced by refugees in Ethiopia. We spoke clearly about ongoing extreme human rights abuses, inhumane conditions in the refugee camps, endemic corruption within the refugee protection system, bribery and the abuse of power by senior government officers in the Refugee Protection Programmes. As leader of the delegation, I was promised that positive changes would be forthcoming. One year later and nothing has been done. Desalegn has turned a blind eye to his country’s refugees yet continues to present to the world a positive image of Ethiopia’s treatment of them. 

I have lived in Ethiopia refugee camps: we have no access to the basic rights to life. We are not allowed to work or move from one place to another. We are regularly subjected to various hate crimes, death threats and extreme abuses without government intervention or protection. I have witnessed fellow refugees dying from preventable situations such as pregnancy-related issues and still-births. Pregnant women are left to die and little is done to save their babies. 

The Sherkole refugee camp which was built about 20 years ago hosting thousands of refugees from South Sudan.

For example a woman called Mwamikazi Aline in Sherkole refugee camp was pregnant. The doctor said that Aline needed cesarean but the administration for refugees and returnee affairs (ARRA) contradicted doctor’s assessment, as cesarean means  to be refereed to Addis Ababa which would have cost them 600 dollars. However Aline was agonizing, after four days we, refugees had to sell our monthly ration in order to get money which would have saved both Aline’s and her baby’s lives. But it was too late, having reached the private hospital, we were told that the baby had died in her mother’s womb. Instead ARRA’s staffs came after us, and ordered the hospital to bury the dead body’s without our consent, we didn’t even know that the baby was a boy nor a girl  that is how Refugees are denied access to fundamental health services and so die as a result. 

Ethiopia continues to receive sizeable and generous funding from various international donors and western governments. In reality, we – the refugees – are given 16kg of wheat, 1.5kg of lentils, 950g of cooking oil, a handful of salt and a handful of sugar. No, this is not a recipe for a cheap meal: it is the monthly nutritional allowance for every refugee family living in a refugee camp in Ethiopia. Oh, and I forgot to mention the one bar of soap – per month – for hygiene and laundry. And just last month the above rations were decreased to 8kg of wheat and 15ETB – Ethiopian birr – ($0.7) to buy charcoal.

As a direct consequence, there have been uprisings and protests. In Sherkole refugee camp, four refugees were shot dead, twenty-five were seriously injured, and forty are still currently in jail for allegedly inciting havoc on 30th June 2017 as a result of the World Food Programme (WFP) ration cuts.

Victims of the Sharkole Refugee camp raid. Photo by Felix Rugira, a journalist refugee in Ethiopia

Refugees are begging to be repatriated to their home countries instead of dying of hunger, many are desperate to escape but are forcibly returned by the army. With the recent reduction in food rations, every refugee camp in Ethiopia now faces a crisis of starvation. 

Victim of the Sharkole Refugee camp raid. Photo by Felix Rugira, a journalist refugee in Ethiopia

Life in one of Ethiopia’s refugee camps is one of psychological torture:  we cluster and sit, doing nothing, in one of the world’s most fragile physical environments and the conditions have caused many deaths. Children in torn clothing wander the dirt paths, picking up stones and sticks to play with and mingling with the free-roaming goats and donkeys. 

It is difficult to keep going in such abject misery, especially when the need for serious medical care which is beyond reach: we are often told that there is no doctor available for the 12,000-people living in Sherkole. There are a few nurses and they have limited facilities and a limited supply of medication and medical equipment. People are treated with the same medications, no matter from what disease they are suffering. Death is a daily reality.

Refugees resettlement fraud
Corruption and fraud in the resettlement process continues to be endemic. The UNHCR office in Ethiopia is terribly afraid to challenge the unlawful and unethical practices throughout the refugee protection and resettlement programmes. Ethiopia’s government has been recognised and praised for its laudable initiative and decision to establish the ‘Out of Camp Policy’ (OCP) that has allowed Eritrean refugees in Ethiopia to live outside of the refugee camps in any part of the country, but little is known by external internal policy makers about this policy. 

OCP refugees are predominantly Ethiopians falsely-labelled as Eritreans: they are resettled under the pretext that they live in the cities without any other support from either UNHCR or Ethiopia. OCP refugees are, therefore, resettled while genuine Eritreans continue to suffer. 

There seems to be no fair process in providing resettlement and UNHCR continues to be a barrier in challenging the corrupted system: thousands of unknown and shamed refugees (mainly Ethiopians) are often screened for resettlement – but those who have fled real danger are forgotten. 

UK and EU Global Strategy in response to the European migration crisis

The British government, the European Union and the World Bank on 21st September 2016 announced a plan to create 100,000 jobs in Ethiopia to help tackle the migrant crisis. Two industrial parks will be built in the country at a cost of $500m (£385m). Ethiopia, which proposed the plan, will be required to grant employment rights to 30,000 refugees and 70,000 local people. 

The reality is that the plan is a waste of public funds: the Ethiopian government will accept the deal and manipulate its implementation with sham refugees to please or mislead British Prime Minister, Teresa May, and EU president, Jean Claude Junker. 

The measures being considered to re-settle refugees in transit countries, including Ethiopia, will lead to a further refugee crisis in Europe, with refugees having to leave Ethiopia for Europe (just the opposite of what UK and EU trying to achieve).What the UK and the EU consider to be a solution will be counterproductive.  

So, why do world leaders keep praising Ethiopia?

  • Firstly, the Ethiopian government continues to use the refugee crisis as resource to influence diplomacy and cooperation with western governments, allowing it to benefit enormously from humanitarian aid in the name of the refugee crisis. 
  • Secondly, European donors hope that large-scale funding programmes provided to Ethiopia will put an end to the refugee crisis in Europe. 
  • Thirdly, UNHCR has done very little to challenge the Ethiopian government and finally, increasing the number of Eritrean refugees in Ethiopia helps to maintain the international mainstream view of the human rights situation in the ‘enemy’ country, Eritrea. 

These ‘hidden’ interests make it difficult for journalists to tell a nuanced story about refugee experiences in Ethiopia. But the way journalists obtain stories about refugee policy is also part of the problem. 

Refugees are, first of all, trained how to praise Ethiopia in order to be given an audience. On World Refugee Day for example, refugee leaders are requested to submit their speeches to ARRA (Administration for Refugees and Returnees Affairs) staff beforehand for checking and vetting. 

Refugees in Ethiopia are treated as commodities: yet another kind of exploitation.  

Much of the reporting on this issue is done through press trips organised by embassies or humanitarian organisations. This kind of hit-and-run reporting consists, mainly, of pre-arranged field visits and interviews, highlighting the positive work of the organisation and Ethiopia’s refugee policy.

So, presenting Ethiopia’s refugee policy as an exemplary model benefits all the actors concerned and makes journalists’ jobs a lot easier – but it makes the life of the refugee harder because it obscures the truth about what is really happening.

While Ethiopia boasts about its refugee policies, behind the scenes its draconian plans are more about the business of hosting refugees rather than taking care of those most in need. Sadly, UNHCR remains tight-lipped over these allegations. ARRA continues to routinely take bribes through the refugee resettlement process and justice and rights of refugees are inexistent. 


The writer is “Felix Rugira,” a journalist refugee in Ethiopia. (You can contact him via his Facebook page


Children Delight in Tales on Wheels

By Adeyabeba Bekele

ADDIS ABABA, Sep 20 (IPS) – The middle of September marked the beginning of Meskerem, the first month, the beginning of a new year, just after the girls dance in Tigray to mark the end of the rains and the coming of the summer in a ceremony called Ashenda. Children in Mekelle and other parts of this region in northern Ethiopia had added reason to rejoice.

As the girls danced, beating small drums and clapping, two donkeys appeared, draped with colorful national and regional flags and pulling a bright yellow cart. This arresting sight seized everyone’s attention, especially the children whose excitement grew when they found out the cart was full of books for them. 

The United Nations Children’s Fund estimates that just 45 percent of Ethiopian children attend school because their parents are too poor to pay even nominal fees or buy basic school supplies. UNICEF reports that 62 percent of males between the ages of 15-24 are literate; for females, this number drops to 39 percent. 

In rural Ethiopia, a majority of schools have very limited facilities, and a library in a primary school is an almost-unheard-of luxury. 

Yohannes Gebregiorgis, the founder of the Ethiopian Books for Children and Education Foundation (EBCEF), was himself born in the rural town of Negelle Borena in1951, but was one of the lucky few able to attend school. He emigrated to United States in 1982, where he trained as a librarian and worked for a time at the San Francisco Public Library. 

“I thought of my country’s children often,” he says. “In summer, when the American children made a long list of the books they were reading, I knew that Ethiopian children were playing with rag balls and tin cans.” 

Yohannes came established his foundation to bring books to Ethiopian children and Donkey Mobile Library is one of the EBCEF’s projects. The first mobile library was set up in the central Ethiopian town of Awassa in 2005, where it provoked just as much excitement as the latest donkeys’ arrival in Tigray. 

Inside the cart pulled by the donkey, there are 40 stools. The cart also contains new and secondhand books provided by EBCEF, which children can borrow or read on the spot. 

In the middle of the cart, there is food and water for the two donkeys. The library has just two staff; one attends to the donkey, the other to the books. The library assistant sometimes reads aloud for the children, but most of the mobile library’s patrons choose a book for themselves and sit on a stool to read it along with their friends. Even very young children, under five years old, perch seriously on stools looking at the pictures if they don’t know how to read. 

“The children were very excited about the opening of the library,” Yohannes said, “but they were thrilled to witness the beautifully decorated donkey pulling a colorful box full of children’s books. It was a new experience for all members of the town and a memorable day for me.” 

Yohannes was winner of the CNN Hero Award winner of 2008 for his work promoting reading amongst children. The foundation has shipped tens of thousands of books to Ethiopia, some donated, others paid for from the proceeds of a children’s book Yohannes published in 2002. Another book he has written, called Tirhas Loves Ashenda, was distributed freely to the children on the opening day. 

That this latest book is written in English and the local language, Tigrigna, only added to the pleasure of the children. Most of the other books are in Ethiopia’s national language, Amharic, or in English. 

Janet Lee, a professional librarian from the United States who volunteered to help launch the mobile library. 

“It is important for all children to have access to books. Every child has different interests at each stage of his or her life and by reading and gaining knowledge the child has the opportunity to explore these different interests and build upon them,” she told IPS. 

“Developing a reading habit helps to improve overall literacy and life skills. The child should gain literacy in his/her first language (mother tongue) and then gain strength in other commonly used languages. Multilingualism is a benefit for a fulfilling life and for career aspirations.” 

Lee also brought along donated books and computers for a more conventional youth library being set up in a building donated by the Mekelle city administration. 

The Donkey Mobile Library goes out every day – save Sunday – from 9 am to 4 pm, sometimes to a designated spot in the village where children can easily find it, sometimes to the school compound. Some of households have library cards so children can borrow books to take home; other children borrow books that their teachers take responsibility for. 

Twelve-year-old Regat is in grade seven. “I like reading, and there are so many beautiful books. My favorite books are in Amharic, but I like to read books in English and Tigrigna also.” 

EBCEF, also known as Ethiopia Reads, is operating a half-dozen mobile libraries bringing books to rural children eager to read. The foundation has also set up 11 conventional libraries, mostly serving schools. 

Source: IPS

​የትላንት ምርኮኞች/ክፍል-4/፡ አንድነት እና ጦርነት! 

የብሔርተኝነት እና የአንድነት አቀንቃኞች ስለ ኢትዮጲያ ታሪክ ያላቸው ግንዛቤ ውስንና ተመሳሳይ ነው። በእርግጥ ሁለቱ ወገኖች የሚያውቁት ወይም ያነበቡትና የሰሙት ትርክት ለየቅል ነው። ነገር ግን፣ የሁለቱም የታሪክ ዕውቀትና ግንዛቤ ከምክንያታዊነት (objectivity) ይልቅ ግላዊነት (subjectivity) የበዛበት ነው። ለምሳሌ፣ ዘወትር ስለ አደዋ ድል እና የኢትዮጲያ አንድነት የሚያቀነቅኑት ብሔርተኞች በዚያ ምክንያት ከስምጥ ሸለቆ በስተምስራቅ በሚገኙ ማህብረሰቦች ላይ ስለተፈፀመው ግፍና በደል በቂ ግንዛቤ የላቸውም። በተመሳሳይ፣ ዘወትር በማህብረሰባቸው ላይ ስለተፈፀመ ግፍና በደል የሚናገሩ ብሔርተኞች ስለ አደዋ ድል እና ስለ አንድነት ፋይዳ ያላቸው ግንዛቤ በጣም ውስን ነው። 
ግላዊ (subjective) የሆነ የታሪክ ዕውቀትና ግንዛቤ በመግባባት ላይ ለተመሰረተ ውይይት ዋና ማነቆ ነው። ብሔርተኞች በራሳቸው ብሔር ላይ የደረሰን ግፍና በደል ከመዘርዘር ባለፈ በሌላ ግዜ፥ ቦታና ምክንያት በሌሎች ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች ላይ ከተፈፀመው ግፍና በደል ጋር አያይዘው አይመለከቱም። በሌላ በኩል፣ የኢትዮጲያን አንድነትና ነፃነት የተረጋገጠው የተለያዩ ሉዓላዊ ግዛቶችን በኃይል በመጨፍለቅ እንደሆነ አይገነዘቡም። ከዚህ በተጨማሪ፣ ሁለቱም ወገኖች የኢትዮጲያ ታሪክ እና አመሰራረት ከሌሎች ሀገራት ታሪክና አመሰራረት ጋር አያይዘው አይመለከቱም። ለምሳሌ፣ በአኖሌ ስለ ተፈፀመው ግፍና በደል የሚያውቅ የአንድነት አቀንቃኝ በኩራት የሚያወድሰው የኢትዮጲያ አንድነትና ነፃነት ያስከፈለውን ዋጋ ይገነዘባል። በተመሳሳይ፣ ስለ ሌሎች ሀገራት አመሰራረት የሚያውቅ ብሔርተኛ ከአኖሌ በደል ይልቅ የአደዋ ድልን ማስታወስ ይመርጣል። 

ስለዚህ፣ የብሔርተኝነት እና አንድነት አጀንዳ የሚያቀነቅኑ የፖለቲካ ልሂቃን ላይ የሚስተዋለውን የግንዛቤ ችግር በዘላቂነት ለመቅረፍ የኢትዮጲያ ዘመናዊ ታሪክን ከሌሎች ሀገራት ታሪክ ጋር አንፃር መመልከት ያስፈልጋል። በዚህ ረገድ የፈረንሳይ እና ኢትዮጲያ ታሪክን በንፅፅር መመልከት በጉዳዩ ዙሪያ የላቀ ግንዛቤ ለመፍጠር ያስችላል። ምክንያቱም፣ የሁለቱ ሀገራት ታሪክና አመሰራረት ተመሳሳይ ከመሆኑ በተጨማሪ ተያያዥነት አለው። 

ፈረንሳይ በምዕራባዊያን ዘንድ ቁልፍ ሚና ያላት ሀገር ናት። በተለይ እ.አ.አ. በ1789 ዓ.ም የተካሄደው የፈረንሳይ አብዮት በምዕራቡ ዓለም በእኩልነት እና ነፃነት መርህ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት እንዲዘረጋ አስችሏል። በእርግጥ ከፈረንሳይ አብዮት በፊት ቀድሞ የተካሄደው የአሜሪካን አብዮት ነው። ነገር ግን፣ የአሜሪካ አብዮት በራሱ የምዕራብ አውሮፓ ምሁራን፣ በተለይ ደግሞ የፈረሳይ አብዮተኞች የሙከራ ውጤት ነው። የፈረንሳይ አብዮተኞች ትግላቸውን የጀመሩት በአሜሪካ የነፃነት ትግል ላይ በመሳተፍ ነው። ለምሳሌ፣ የፈረንሳይ እብዮት መሪ የነበረው “Marquis de la Fayette” የፈረንሳይን አብዮትን ከመምራቱ በፊት የአሜሪካ የነፃነት ጦርነት ተጀምሮ-እስኪያልቅ ከአሜሪካኖች ጎን ቆሞ ተዋግቷል። ከዚህ በተጨማሪ፣ በኒውዮርክ ከተማ የሚገኘውና በአሜሪካኖች ትልቅ ግምት የሚሰጠው የነፃነት ሃውልት (statue of liberty) ከፈረንሳዮች የተበረከተ ስጦታ መሆኑ እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል። በአጠቃላይ፣ በምዕራቡ ዓለም የነፃነት እና እኩልነት ተምሳሌት ተደርጋ የምትጠቀሰው ሀገር ፈረንሳይ ናት። 

ልክ እንደ ፈረንሳይ ኢትዮጲያም በአፍሪካዊያን፣ እንዲሁም በመላው ጥቁር ሕዝቦች ዘንድ የነፃነት እና እኩልነት ተምሳሌት የሆነች ሀገር ናት። ጥቁሮች ከቅኝ-አገዛዝ እና የነጮች ጉልበት ብዝበዛ ነፃ ለመውጣት የሚያደርጉትን ትግል ከፊት ሆና የመራች ሀገር ናት። ይህ የሆነው ደግሞ በአደዋ ድል አማካኝነት ነው። ኢትዮጲያ በ1889 ዓ.ም የኢጣሊያን የቅኝ-አገዛዝ ወረራ በመመከት የተቀዳጀችው አንፀባራቂ ድል በመላው ጥቁር ሕዝቦች ዘንድ የነፃነት እና እኩልነት ትግል እንዲቀጣጠል በማድረግ የማይተካ ሚና ተጫውቷል። 

ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ ፈረንሳይ ለነጮች፣ ኢትዮጲያ ደግሞ ለጥቁሮች የነፃነትና እኩልነት ተምሳሌት ናቸው። ይህ ግን የሀገራቱ ከፊል ታሪክ ነው። ምክንያቱም፣ ሁለቱም ሀገራት የተመሰረቱት የተለያዩ ጎሳዎችን፥ ብሔሮችን፥ ብሔረሰቦችን፥ ሕዝቦችን፥ ወይም ራስ-ገዝ ግዛቶችን በኃይል፥ በጦርነት በመጠቅለል ነው። ስለዚህ የሁለቱም ሀገራት አመሰራረት በአስከፊ ጦርነት እና ጭካኔ (war and brutality) ላይ የተመሰረተ ነው። 

ልክ እንደ ኢትዮጲያና ፈረንሳይ ሁሉም የዓለም ሀገራት የተመሰረቱት በአስከፊ ጦርነት እና ጭፍጨፋ ነው። እንደሚታወቀው የአሁኗ ኢትዮጲያ የተመሰረተችው በዳግማዊ አፄ ሚኒሊክ ዘመን ሲሆን አብዛኛው የሀገሪቱ ደቡባዊ ክፍል በአስከፊ ጦርነትና ጭፍጨፋ የተጠቃለለ ነው። ይህ ግን ከየትኛውም ሀገር ታሪክና አመሰራረት የተለየ አይደለም። “What is a Nation?” በሚለው ፅሁፍ የሚታወቀው ፈረንሳዊ የታሪክ ምሁር “Ernest Renan” ሁሉም ሀገራት በአስከፊ ጦርነትና ጭፍጨፋ የተመሰረቱ መሆናቸውን ይገልፃል፡-

“All nations, even the most benevolent in later practice, are founded on acts of violence, which are then forgotten. Unity is always achieved by brutality: the joining of the north of France with the center was the result of nearly a century of extermination and terror. ….No French citizen knows whether he is a Burgundian, an Alan, a Taifale, or a Visigoth, yet every French citizen has to have forgotten the massacre of Saint Bartholomew, or the massacre that took place in the South in the thirteenth century.”  Ernest Renan, “Qu’est-ce qu’une nation?¨, conference faite en Sorbonne, le 11 Mars 1882.  

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ እያንዳንዱ ሀገር እንደ ሀገር የተመሰረተው በአስከፊ ጦርነት እና ጭፍጨፋ ነው። “ለምን?” የሚለው ከሀገር አመሰራረት ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። የፈረንሳይ እና ኢትዮጲያ አመሰራረትና ታሪክን ዋቢ በማድረግ በቀጣይ ክፍል ሰፋ ያለ ትንታኔ ይዘን እንቀርባለን። 

​የትላንት ምርኮኞች /ክፍል-3/፡ አደዋ እና አኖሌ

“የትላንት ምርኮኞች” በሚለው ተከታታይ ፅኁፍ የመጀመሪያ ክፍል ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የሀገራችን የፖለቲካ ልሂቃን በብሔርተኝነት እና አንድነት ጎራ ለይተው መግባባት አለመቻላቸው በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል ላይ ግራ-መጋባትና ያለመተማመን ስሜት መፍጠሩን፣ ይህም ደግሞ በተራው የኢህአዴግ መንግስት ይበልጥ አምባገነን እንዲሆን ምቹ ሁኔታ እንደፈጠረለት ተመልክተናል። በክፍል ሁለት ደግሞ በፖለቲካ ልሂቃኑ መካከል ለተፈጠረው አለመግባባት ዋናው ምክንያት ሁለቱም ወገኖች “የትላንት ምርኮኞች” መሆናቸው እንደሆነ ተገልጿል። 

በትላንት እሳቤ የወደፊቱን አቅጣጫ ለመወሰን መሞከር ፍጹም ስህተት ነው። ምክንያቱም፣ የሁለቱም ወገኖች አቋምና አመለካከት በተሳሳተ እሳቤ ላይ የተመሰረተ እንደመሆኑ መጠን ግንኙነታቸው ከትብብር ይልቅ መጠላለፍ የበዛበት ይሆናል። ብዙውን ግዜ የብሔርተኞች እና የአንድነቶች የፖለቲካ እንቅስቃሴ የዜሮ ድምር (zero sum) ጨዋታ የሚሆነው ለዚህ ነው። ስለዚህ፣ እንዴት ነው ይህን ችግር መቅረፍ የሚቻለው? 
በመሰረቱ ሀገር የሚመሰረተው ትላንት በነበረን ሳይሆን ነገ ሊኖረን በሚችለው ላይ ነው። ነገር ግን፣ እያንዳንዱ ሀገር ትላንት ላይ የራሱ የሆነ አኩሪ እና አሳፋሪ ታሪክ አለው። ለምሳሌ፣ ኢትዮጲያ አሁን ያላትን ቅርፅ ይዛ የተፈጠረቸው በአፄ ሚኒሊክ ዘመን እንደሆነ ይታወቃል። ታዲያ በዚህ ዘመን ሀገሪቷ የተመሰረተችው በታሪካዊ ድል ብቻ አይደለም። በምስረታ ሂደቱ ታሪካዊ በደሎችና ጭቆናዎች ተፈፅመዋል። 

“Jose Ortega y Gassett” የተባለው ምሁር “The Revolt of the Masses” በተሰኘው መፅሃፉ በዘመናዊ ስልጣኔ ግንባር ቀደም የሆኑትን እንደ ፈረንሳይ፣ እንግሊዝ፣ ጀርመን፣ ጣሊያን፣ ስፔን፣…ወዘተ የመሳሰሉ የምዕራብ አውሮፓ ሀገራት አመሰራረትን አስመልክቶ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ ከላይ የተጠቀሱት የአውሮፓ ሀገራት ልክ እንደ ኢትዮጲያ በአኩሪ ድልና አሳፋሪ በደል ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ሁሉም ሀገራት አሁን ካላቸው ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እና ሀገራዊ አንድነት በስተጀርባ በጣም አኩሪና አሳፋሪ ታሪክ አላቸው። በአጠቃላይ፣ ከእያንዳንዱ ሀገር ምስረታ በስተጀርባ ታሪካዊ ኩራት እና ፀፀት አለ። ነገር ግን፣ በታሪካዊ ድልና በደል ይመስረቱ እንጂ ለወደፊቱ ግን አንድ ዓይነት ፕሮግራም ሊኖራቸው ይገባል፡፡ “Jose Ortega y Gassett” ስለ ሀገር አመሠራረት እንዲህ ይላል፦

To have common glories in the past, a common will in the present; to have done great things together; to wish to do greater; these are the essential conditions which make up a people…. In the past, an inheritance of glories and regrets; in the future, one and the same programme to carry out….” The Revolt of the Masses, Ch. XIV: Who Rules the World?, Page 97.  

ከላይ በጥቅሱ እንደተጠቆመው፣ ሀገር የሚመሰረተው ትላንት ላይ የሚያኮሩ የጋራ ታሪኮች (common glories)፣ ዛሬ ላይ ደግሞ የጋራ የሆነ ፍቃድ (common will) ሲኖር፣ በዚህም ትላንት አኩሪ ታሪክ አብሮ መስራት፣ ነገ ደግሞ ታላቅ ታሪክ አብሮ ለመስራት በመፈለግ ነው። ይሁን እንጂ፣ ከትላንት የምንወርሰው ታሪካዊ ገድሎችን ብቻ ሳይሆን ታሪካዊ በደሎችን ጭምር ነው። እነዚህ በቀድሞ ዘመን የተፈፀሙ ታሪካዊ በደሎች ዛሬ ላይ የጋራ ፍቃድ እንዳይኖረን በማድረግ፣ ወደፊት በጋራ አብሮ የመኖርና ታሪክ የመስራት ፍላጎት የሚያሳጣን ከሆኑስ? 

በእርግጥ ይሄ በኢትዮጲያ ፖለቲካ ውስጥ በግልፅ የሚስተዋል ወቅታዊ ችግር ነው። የኢትዮጲያ ልሂቃን በብሔርተኝነት እና አንድነት ጎራ ለይተው እርስ-በእርስ የሚጠላለፉበት ዋና ምክንያት የጋራ የሆነ ፍቃድ (common will) ስለሌላቸው ነው። ይህ ደግሞ ከአሁኗ ኢትዮጲያ አመሰራረት ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። የአንድነት አቀንቃኞች በአፄ ሚኒሊክ ዘመን የተፈፀመን ታሪካዊ ድል መነሻ ሲያደርጉ ብሔርተኞች ደግሞ በተመሳሳይ ወቅት በተለያዩ ብሔሮች ላይ የተፈፀመውን ታሪካዊ በደል መነሻ ያደርጋሉ። በዚህ ምክንያት በሁለቱ ወገኖች መካክል የሰከነ ውይይት ማድረግ የማይቻልበት ሁኔታ ተፈጥሯል። 

ችግሩን ከሀገራችን ነባራዊ ሁኔታ ጋር አያይዞ ለማየት እንዲስችለን የአደዋ ድል እና የአኖሌ ጭፍጨፋን እንደ ማሳያ መጠቀም እንችላለን። ለምሳሌ፣ በዚህ አመት የካቲት ወር ላይ የአደዋ የድል በዓል በሚከበርበት ሰሞን አንድ ፅሁፍ በፌስቡክ ገፄ ላይ ለጥፌ ነበር። ይህ ፅኁፍ በብሔርተኞች እና አንድነቶች መካከል ሰፊ ክርክር ከማስነሳቱም በላይ ብዙ ወዳጆቼን አስቀይሟል። 

በወቅቱ የነበረው አቋም በጥቅሉ ሲታይ፤ በአብዛኛው በብሔርተኞች ሲንፀባረቅ የነበረው “አፄ ሚኒሊክን ከአደዋ ድል ጋር ለማያያዝ መሞከር በአኖሌ የተፈፀመውን ግፍና በደል እንደመደገፍ ይቆጠራል” የሚል ነው። በተቃራኒው፣ በአንድነቶች ጎራ ሲንፀባረቅ የነበረው “አፄ ሚኒሊክ የአደዋ ጦርነትን የመሩ፣ የሀገሪቱን አንድነትና ነፃነት ያስከበሩ ብልህና ጀግና መሪ ናቸው” የሚል ነው። 

በዚህ ሁኔታ በሁለቱ ወገኖች መካከል ምንም ዓይነት ውይይት ማድረግ አይችልም። በግልፅ ካልተወያዩ ደግሞ መግባባት ሊኖር አይችልም። እርስ-በእርስ መግባባት ከሌላቸው የጋራ የሆነ ፍቃድ (common will) አይኖራቸውም። ዛሬ ላይ መግባባት የሌላቸው ነገ ላይ በጋራ አብሮ የመኖር ሆነ የጋራ ታሪክ የመስራት ፍላጎት ሊኖራቸው አይችልም። በአደዋ ጦርነት የተገኘው የጋራ ኩራት (common glory) በአኖሌ ፀፀት (regret) ይጣፋል። 

በአጠቃላይ፣ ከቀድሞ ዘመን የወረስነው ታሪካዊ ድልና በደል አሁን ለሚስተዋለው የዜሮ ድምር ፖለቲካ መነሻ ነው፡፡ በዚህ ምክንያት በመፈቃቀድ ላይ የተመሰረተ ሀገራዊ አንድነት ተስፋ አስቆራጭ ሆኗል። ስለዚህ፣ በኢትዮጲያ ፖለቲካ ውስጥ ቁልፉ ጥያቄ “አደዋ እና አኖሌን ማስታረቅ ይቻላል ወይ?” የሚለው ነው። መልሱ በአጭሩ “አዎ” ነው። 

በእርግጥ ለብዙዎች አስገራሚ ሊመስል ይችላል። ነገር ግን፣ የአደዋ ታሪካዊ ድል እና የአኖሌ ታሪካዊ ጭፍጨፋ በቀጥታ የተያያዙ ናቸው። ይህን በንድፈ ሃሳብ ወይም በሌሎች ሀገራት ታሪክ ላይ ብቻ ሳይሆን በተጨባጭ እውነታ የተረጋገጠ ነው። “እንዴት?” የሚለውን በቀጣዩ ክፍል በዝርዝር እንመለከታለን።  

​ኢትዮጲያ የእኔ ናት! ብሔር መብት የለውም! /ክፍል-3/

“John Locke” የተባለው ፈላስፋ “An Essay Concerning Human Understanding” በሚለው መፅሃፉ የሰው ልጅ ሁለት ልዩ ተፈጥሯዊ ባህሪያት እንዳሉት ይገልፃል። እነሱም፣ ማሰብ (Thinking) እና ፍቃድ (Will) ናቸው። በዚህ መሰረት፣ የሰው ልጅ በራሱ ፍላጎት (ሃሳብ) እና ፍቃድ (ምርጫ) ተግባራዊ እንቅስቃሴ ያደርጋል። በራስ ፍላጎት (ሃሳብ) እና ፍቃድ (ምርጫ) መሰረት መንቀሳቀስ መቻል ደግሞ “ነፃነት” (Liberty) ይባላል። በዚህ መሰረት፣ ነፃነት የሰው ልጅ ልዩ ተፈጥሯዊ ባህሪ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል። 
የሰው ልጅ ነፃነት ለሦስት ይከፈላል። እነሱም፣ 1ኛ፡- ሌላውን ሳይነኩ የፈለጉትን ነገር የመስራት፥ የመናገር፥ የመፃፍ፣ … መብት። 2ኛ፡- በባዕድ መንግስት ወይም ለሌላ አካል ተገዢ ያለመሆን መብት፣ እና 3ኛ፡- ራስን በራስ የማስተዳደር፥ የመምራት መብት ናቸው። በአማርኛ “መብት” (right) የሚለውን ቃል አንድ ሰው በአንድ ነገር ወይም ጉዳይ ላይ የሚፈልገውን ለማድረግ ሆነ ላለማድረግ የሚያስችለው ስልጣን ነው። ስለዚህ፣ ነፃነት ሁሉን-አቀፍና ምሉዕ የሆነ የሰው-ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ሲሆን መብት ደግሞ ነፃነትን የማስከበር “ስልጣን” (authority) ነው። 

ነፃነት ያለ ምንም ውጫዊ ኃይል ወሳኝነት በነፃ-ፍላጎት (free will) የመንቀሳቀስ፣ አማራጭ መንገድን የመወሰና፣ በራስ ምርጫ የማሰብ፣ ማድረግና የመኖር መብት እንደመሆኑ መጠን ከኃላፊነት ተነጥሎ ሊታይ አይችልም። ስለዚህ፣ ሕይወትን በነፃ ፍላጎትና ምርጫ ለመምራት የሚያስፈልገው ነፃነት የሚገኘው ለተግባራዊ እንቅስቃሴያችን “ኃላፊነት” (responsibility) መውሰድ ስንችል ነው። ከዚህ አንፃር፣ ጀርመናዊው ፈላስፋ “Nietzsche” “Only individuals have a sense of responsibility” ይላል። በመሆኑም፣ ኃላፊነት መውሰድ የሚችሉት ግለሰቦች (individuals) ብቻ ናቸው።

የኣማርኛ መዝገበ ቃላት “ሀገር” የሚለውን ቃል “በውስጡ ህዝቦች የሚኖሩበት፣ የተወሰነ ጂኦግራፊያዊ ክልል ያለውና በአንድ መንግስት አስተዳደር ስር የሚገኝ ግዛት” እንደሆነ ይገልፃል። በተመሳሳይ፣ “ሉኣላዊ” (Sovereign) ማለት ደግሞ “ነፃ የሆነ መሬት፣ ነፃ የሆነ፥ ምሉዕ ስልጣን ያለው ሀገር፥ መንግስት” እንደሆነ ይገልፃል። ስለዚህ፣ በተወሰነ ጂኦግራፊያዊ ክልል ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች የራሳቸውን ሉዓላዊ ሀገር፥ መንግስት የሚመሰርቱት በነፃነት ለመኖር ነው። 

ስለ መንግስት አመሰራረት ከተፃፉት መፅሃፍት ውስጥ በ“Thomas Hobbes” የተፃፈው “Leviathan” የተሰኘው መፃሃፍ ግንባር ቀደም ተጠቃሽ ነው። እንግሊዛዊ ፈላስፋ በተጠቀሰው መፅሃፍ ስለ መንግስት አመሰራረት እጅግ በጣም ጥልቅ የሆነ ትንታኔ ሰጥቶበታል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ በአንድ ጂኦግራፊያዊ ክልል ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች የራሳቸውን ሉዓላዊ ሀገር የሚመሰርቱት በተፈጥሮ ካገኙት ነፃነት ላይ የተወሰነውን በውክልና ለመንግስት አሳልፈው በመስጠት እንደሆነ ይገልፃል። 

በዚህ መሰረት፣ መንግስት የሚመሰረተው የሁሉም ሰዎች መብትና ነፃነት እንዲከበር ነው። በመሆኑም ሁሉም ሰዎች የሌሎችን መብት ሳይነኩ የፈለጉትን ነገር ለመስራት፥ ለመናገር፥ ለመፃፍ፣ እንዲሁም በባዕድ መንግስት ወይም ለሌላ ሦስተኛ አካል ቁጥጥር ስር እንዳይወድቁ 3ኛ ላይ የተጠቀሰውን “ራስን በራስ የማስተዳደር፥ የመምራት መብትን” ለመንግስት አሳልፈው ይሰጣሉ። ይህ የውል ስምምነት ደግሞ በሕገ መንግስት አማካኝነት የሚከናወን ይሆናል። 

ሕገ-መንግስት በጥቅሉ በመንግስትና በሕዝብ መካከል የተደረሰ ስምምነት አይደልም። ከዚያ ይልቅ፣ “እያንዳንዱ” ዜጋ ከሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች ጋር በጋራ የተስማሙበት ሰንድ ነው። በዚህ የውክልና ሰነድ ላይ እያንዳንዱ ዜጋ ከሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች ጋር በጋራ በገቡት ውል መሰረት የሁሉም ሰዎች ነፃነት እኩል እንዲከበር እያንዳንዱ ሰው ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣኑን በውክልና ለመንግስት አሳልፎ ይሰጣል። ይህን “Thomas Hobbes” እንደሚከተለው ገልፆታል፡- 

 “This is more than consent, or concord; it is a real unity of them all in one and the same person, made by covenant of every man with every man, in such manner as if every man should say to every man: ‘I authorize and give up my right of governing myself to this assembly of men, on this condition; that you give up, your right to them, and authorize all their actions in like manner.’ This done, the multitude so united in one person is called a COMMONWEALTH… And he that carries this person is called sovereign, and said to have sovereign power;….” Leviathan, Part-II, CH. XVII, Para-13 

ከላይ በተገለፀው መሰረት ለመንግስት በውክልና የተሰጠው ስልጣን ከእያንዳንዱ የሀገሪቱ ዜጋ የተቀነሰ ራስን-በራስ የማስተዳደር መብት፥ ስልጣን ነው። ስለዚህ፣ የመንግስት ሉዓላዊ ስልጣን ከእያንዳንዱ ሰው ላይ የተቀነሰ ነፃነት ወይም ራስን-በራስ የማስተዳደር ስልጣን ነው። በመሆኑም፣ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቱ እያንዳንዱ የሀገሪቱ ዜጋ ወይም ግለሰብ ነው። 

በኢፊዴሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 8 መሰረት ግን የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን (sovereign power) ባለቤት እያንዳንዱ ዜጋ ወይም ሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች አይደሉም። ከዚያ ይልቅ፣ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች እንደሆኑ በሕገ መንግስቱ ተገልጿል። ነገር ግን፣ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች በራሳቸው ኃላፊነት (responsibility) መውሰድ አይችሉም። በመሆኑም፣ መብትና ነፃነት የላቸውም፣ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት ሊሆኑ አይችሉም።     

አንድ ነገር ነፃነት እንዲኖረው በቅድሚያ እንደ ሰው ምክንያታዊ አስተሳሰብ ሊኖረውና በራሱ ፍቃድና ምርጫ መንቀሳቀስ መቻል አለበት። ምክንያታዊ አስተሳሰብና ግንዛቤ የሌለው አካል በራሱ ፍላጎት (ሃሳብ) እና ፍቃድ (ምርጫ) መሰረት፤ መስራት፥ መናገር፥ መፃፍ…መብት፣ ያለገደብ ከቦታ-ቦታ የመንቀሳቀስ መብት፣ እንዲሁም ራሱን በራሱ የማስተዳደር፥ የመምራት ስልጣን፥ መብት ሊኖረው አይችልም። ምክንያቱም፣ ይህ መብት እንዲኖረው በቅድሚያ በራሱ ፍላጎትና ምርጫ መንቀሳቀስ መቻል አለበት። 

እያንዳንዱ ግለሰብ እንደ ምክንያታዊ ፍጡር በራሱ ፍላጎትና ምርጫ መሰረት መንቀሳቀስ ይችላል። ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች፤ የቋንቋ፥ ባህልና ስነልቦናዊ አመካከት፣ እንዲሁም የታሪክና ኢኮኖሚ ትስስር ውጤት ናቸው። በእርግጥ እያንዳንዱ ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ የግለሰቦች ስብስብ ነው። ይሁን እንጂ፣ እንደ ግለሰብ በራሱ የሚመራበት ምክንያታዊ አስተሳሰብና ግንዛቤ የለውም። ምክንያቱም፣ ብሔር ልክ እንደ ግለሰብ በራሱ ፍላጎትና ምርጫ የሚመራ ምክንያታዊ ፍጡራን አይደለም። 

በራሱ ፍላጎትና ምርጫ መንቀሳቀስ የማይችል አካል ደግሞ “ነፃነት” (Liberty) የለውም። በመሆኑም፣ በነፃ-ፍላጎት (free will) የመንቀሳቀስ፣ አማራጭ መንገድን የመወሰና፣ በራስ ምርጫ የማሰብ፣ ማድረግና የመኖር መብት (right) የለውም። በመሰረቱ፣ መብት ወይም ስልጣን እንዲኖርህ በቅድሚያ የሚከበር ነፃነት ሊኖርህ ይገባል። ነፃነት የሌለው አካል ራስን-በራሱ የማስተዳደርና የመምራት ስልጣን ሊኖረው አይችልም።

ራስን-በራሱ የማስተዳደር፥ የመምራት አቅምና ስልጣን የሌለው አካል ለመንግስት በውክልና አሳልፎ የሚሰጠው ስልጣን የለውም። ማንኛውም ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ በራሱ ፍላጎት (ሃሳብ) እና ፍቃድ (ምርጫ) መንቀሳቀስ ስለማይችል ነፃነት የለውም። በግለሰብ ደረጃ ካልሆነ በስተቀር ብሔሮች፥ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በራሳቸው መብትና ነፃነት የላቸውም። በመሆኑም፣ ራስን-በራሱ የማስተዳደር፥ የመምራት መብት የሌለው አካል ለመንግስት በውክልና አሳልፎ የሚሰጠው ስልጣን የለውም።  

የኢፊዴሪ ሕገ-መንግስት “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች ነው” የሚለው ፍፁም ስህተት ነው። ምክንያቱም፣ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የራሳቸው መብትና ነፃነት የላቸውም። የራሳቸው መብትና ነፃነት እስከሌላቸው ድረስ የሉዓላዊ ሥልጣን ባለቤት ሊሆኑ አይችሉም። “የሕዝብ ሉዓላዊነት”ን የሚደነግገው የኢፊዴሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 8 (1) “ኢትዮጲያዊያን የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው” ተብሎ መስተካከል አለበት። 

በአጠቃላይ፣ “ኢትዮጲያ የማን ናት?” ለሚለው ጥያቄ መልሱ “የእኔ ናት!” ነው። እኔ ምክንያታዊ ፍጡር ስለሆንኩ ነፃነት፥ መብትና ስልጣን አለኝ። ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ በራሱ ነፃነት የለውም! መብት የለውም! ስልጣን የለውም! 

የኬኒያን ምርጫ እየተከታተሉ ኢትዮጵያን መታዘብ (የትነበርክ ታደለ – ጋዜጠኛና መምህር)

“ሀገራችንም ብሄራችንም ኬኒያ ናት። የምንፎካከረው ይህቺኑ ሀገር ለመለወጥ ነው እንጂ ለሌላ አይደለም። ስለዚህ ተቃዋሚም ሆንን ደጋፊ በጋራ መስራት ይኖርብናል። በውድድር አንዱ ማሸነፍ ሌላው መሸነፍ ያለ ቢሆንም ስላሸነፍናችሁ የምናጎድልባችሁ አንዳች ነገር አይኖርም። እኔ እጆቼን ወደ ተቀናቃኜም ሆነ ወደ ደጋፊዎቻቸው እዘረጋለሁ። ኑ ለሀገራችን በጋራ እንስራ!” – ለሁለተኛ ጊዜ የተመረጡት ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬኒያታ

….ከማክሰኞው የምርጫ እለት በኋላ ናይሮቢ አይኗን ጠራርጋ የነቃችው የተቃዋሚው መሪ ራይላ ኦዲንጋ ማለዳ ወፍ ክንፉን ሳይታጠብ ብድግ ብለው “የምርጫውን ውጤት አንቀበልም፣ የተጭበረበረ ነው” ብለዋል በሚለው አስደንጋጭ ዜና ነበር።……. በዚህ ምክኒያት ላለፉት አራት ቀናት ከተማዋ ጸጥ ረጭ እንዳለች ቆየች።

አይኖች ሁሉ ወደ ቴሌቪዥን ቻናሎች አቅንተዋል። እውነታው ጎዳናው ላይ ሳይሆን የቴሌቪዥን ስክሪኖች ላይ ነው ያለው። ጎዳናውማ ሰው እንደናፈቀ አራት ቀኑ። ቴሌቪዢኖቹ ግን በየደቂቃው ዜና ያመነጫሉ።

ይህ የተጠበቀ ነበር።…….ከወራት በፊት ነው ናይሮቢያውያን ሱፐርማርኬቶችን ሲያጨናንቁ የከረሙት። “ምርጫው ደርሷል በጊዜ አስቤዛችሁን ሸማምቱ!” የሚለው መልእክት የሁሉም ነበር።……. ምርጫው ምን ይዞ እንደሚመጣ አይታወቅማ!

…….ዛሬ ዛሬ ለአፍሪካውያን ምርጫ የሚሉት የስልጣን ማሸጋገሪያ ስርአት የጦርነት ያህል አስፈሪና የብዙዎችን ህይወት ለሞት፤ ገሚሱን ለእስር እንዲሁም ለስደት የሚዳርግ እየሆነ ነው፡፡

አንድ አፍሪካዊት ሀገር ምርጫ ልታካሂድ ነው ሲባል ስጋት፣ ፍርሀት፣ ሽሽት፣ ጭንቀት ይነግሳል። ህዝብ ያልፈለገው ተቃዋሚ “እንዴት ሆኖ!” ሲል በአደባባይ ይፈክራል። ወንበር የያዘውም “ማን ባቀናው?” በሚል ንፉግነት የምርጫ ውጤቱን ወደ ጎን ገፍቶ የራሱን ሌላ መንገድ ይከተላል። በዚህም ሰበብ በሚነሳ ግጭት ተራው ህዝብ ለሞት ይዳረጋል።

አሁን መላ ኬኒያውያን ተሸብረዋል።……ዜናው ይቀጥላል። የተቃዋሚው ሁነኛ መሰረት የሆኑት በናይሮቢ የሚታወቀው “ኪቢራ” የተባለው መንደርና የ”ኪሱሙ” ክፍለ ግዛት ረብሽ ተነስቷል።…….. በተለይ ደግሞ የተቃዋሚው ደጋፊዎች “ራይላ ከሌለ ሰላም የለም!” የሚለው መፈክር ከተሰማ በኋላ ነገሩ እንዲህ በቀላሉ የሚፈታ እንዳልሆነ ተገምቷል።

ሚዲያ ለሰላምና መረጋጋት

……ይህ በሚሆንበት ወቅት ሁሉ የኬኒያ ሚዲያዎች በምርጫ ኮሚሽኑ አዳራሽ ውስጥ እየተካሄደ ያለውን ሁነት በቀጥታ ስርጭት እንዲሁም ተቃዋሚዎች የሚሰጡትን መግለጫዎች በሰበር ዜና እግር ከእግር እየተከታተሉ ለህዝብ ማቅረባቸውን ቀጥለዋል። ….ጣቢያዎቹ የሙሉ ሰአት የዜና እወጃቸውን ሙሉ በሙሉ ሰርዘዋል። ህዝብ ለመረጃ ጆሮውን አቁሞ ሳለ ለዜና እንዴት ሰአት ይጠበቃል?

…… የምርጫ ታዛቢ ቡድኖች፣ የሀይማኖት መሪዎች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ ምሁራን….ወዘተ የሚሰጡት መግለጫና ማብራሪያ ሁሉ በየደቂቃው ለህዝብ ጆር ይደርሳል።……..የምርጫ ኮሚሽኑ ከአስር በላይ ጊዜ ለህዝብ መረጃዎችን ሲያቀርብ ጋዜጠኞች ከተቃዋሚዎችም ሆነ ከህዝብ የሰበሰቧቸውን ጥያቄዎችና ስጋቶች ለምርጫ ኮሚሽኑ እያቀረቡ ምላሽ እንዲሰጥባቸው አድርገዋል።……

….. በአንዳንድ ቦታ ለታዩት የተቃውሞ ድምጾችም የጸጥታ ሀላፊው “በሰላማዊ ሰልፍ ተቃውሞዋችሁን ማሰማት በህገ መንግስቱ የተፈቀደላችሁ መብት ነው።……” በማለት ዜጎች ከግጭት ይልቅ ሰላማዊ በሆነ መልኩ ማንኛውንም የተቃውሞ ስሜታቸውን እንዲያቀርቡ ጥሪ አድርገዋል።…በዚህም ምክኒያት የኬኒያ ሰላም በፍጥነት ወደ ቦታው ተመልሷል።

ኬኒያውያን ከዘር አስተሳሰብ ይልቅ ወደ ፖለቲካዊ አስተሳሰብ ከፍ ማለትን ያመላከተው የኡሁሩና የኦዲንጋ ውጤት በበርካታ የአፍሪካ ሀገራት ፖለቲካ የሚባለው (ሀገር የማስተዳደር ጥበብ) የሚዘወረው በፖለቲከኞቹ ዘር (ብሄር)( የት-መጤነት) መሰረት ያደረገ ነው። ፖለቲከኞቹም በሚያቀርቡት የፖለቲካ መርህ፣ የጠራ ፖሊሲ ወይም የፖለቲካ ብስለት ይልቅ በህዝቦች መካለከል ያለውን (Group thinking, Group identity) መጠቀሚያ ያደርጉታል።……. ህዝቡንም “ምን ይዞልን መጣ?” ሳይሆን “ማን መጣ?” በሚል ጥያቄ ወደ ምርጫ ጣቢያ ይልኩታል።

….በዚህ ደግሞ ሁሌም እንደ ምሳሌ ስትነሳ የኖረችው ሀገረ ኬኒያ ናት። የኬኒያ ፖለቲካ በዘር አስተሳሰብ (Race thinking) እንደሆነ ይነገራል።…በዚህ የ2017 ሀገራዊ ምርጫ ግን (በኔ እይታ) ኬኒያውያን ጥያቄያቸው “ማን ነው?” ሳይሆን “ምንድነው?” የሚል እንደሆነ በምርጫ ድምጻቸው አሳይተዋል። ለተፎካካሪዎቹ የተሰጡት ድምጾች እንደሚያመለክቱት ሁለቱም የኔ ከሚሉት ጎሳ የተወሰኑ ድምጾችን እንዳጡና እንዲሁም ባልጠበቁባቸው ስፍራዎች የተሻለ ድምጾችን መሰብሰባቸው ነው።

..ዛሬ እለተ እሁድ ከቀኑ ስድስት ሰአት ሙዋንጊ ቲካ ሮድ በሚባለው (high way) እያሳበረ ወደ (Down-town) አሳፍሮኝ እየነዳ ነው።…… ሙዋንጊ ናይሮቢ ከገባሁ ጀምሮ የታክሲ አገልግሎት የሚሰጠኝ ሾፌር ሲሆን ሰው ካልጠየቀው በስተቀር የማያወራ ዝምተኛ ሰው ነው።…… ላወራው ፈልግያለሁ።…..

“What is your opinion? ስለምርጫው ምን ታስባለህ?” አልኩት።…… “You know, election comes and go but Kenya, ምርጫ ይመጣል ይሄዳል። ከኒያ ግን ሁሌም ትኖራለች።” አለኝና ዝም አለ…….

“About the result?” ትንሽ ገፋ አድርጌው የልቡን እንዲያወራኝ ፈለኩ። “ውጤቱን እንዴት አገኘሀው?” …….. “You know, there is always another day, another chance…” ሙዋንጊ የመረጠውን እንዳላገኘ አውቅያለሁ። ነገር ግን ደግሞ ያልመረጠውን እንደተቀበለና ለነገው ደግሞ ተስፋ እንዳለው አነጋገሩ ይናገራል።…….

የኬኒያ ምርጫ ዴሞክራሲያዊ ነበር?

ይህ ጥያቄ ሊመለስ የሚገባው “ከማን ጋር ሲነጻጸር?” የሚለው ጥያቄ ከተመለሰ በኋላ ነው። ከየትኛው ሀገር ምርጫ ጋር ሲነጸጸር ነው ኬኒያውያንን እና የኬኒያን የመንግስት መዋቅር ማመስገን የሚገባው?

እንደ አንድ የሌላ አፍሪካ ሀገር ታዛቢ ስመለከተው …..ይህ ሁሉ የምርጫ ታዛቢ፣ ይህ ሁሉ ገለልተኛ የሚዲያ ተቋም፣ ይህ ሁሉ የአደባባይ ላይ መረጃ፣ እንዲህ ያለ ትእግስተኛና መፍትሄ አፈላላጊ ፖሊስና መከላከያ፣ ይህ ሁሉ ……. የትኛው የአፍሪካ ሀገር ነው ያለው? ከዚህ የተሻለ ያለው ሀገር ያለ እንደሆን ያኔ ስለ ኬኒያ ምርጫ ኢ-ዴሞክራሲያዊነት እናወራ ይሆናል! እስከዚያ ግን ብልህ ከጎረቤቱ ይማራልና ከዚህ ሁሉ አንዱም የሌለን እኛ ልክ እንደ ጀማሪ፣ ዛሬ እንደተሰራ ሀገር፣ ሶስት ሺህ አመታት መንግስት እንዳላየን ከባለ ሀምሳ አመት እድሜዋ ኬኒያ እንማራለን!! እናም የኬኒያ 2017 ህዝባዊ ምርጫ ፍጹም ዴሞክራሲያዊ ነበር!!!
Asanteni Sana!! ካሪቡ ኬኒያ!!

​ኢትዮጲያ የማን ናት? መብቱ የዜጎች፣ ስልጣኑ የብሔሮች ነው! /ክፍል-2/

“ኢትዮጲያ የማን ናት፡ የብሔሮች ወይስ የዜጎች?” በሚል ርዕስ ባወጣነው የመጀመሪያ ክፍል የኢህአዴግ መንግስት ባለፉት አስር አመታት ፍፁም አምባገነን እየሆነ መምጣቱን ተመልክተናል። ለዚህ ደግሞ ዋና ምክንያቱ ከሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ውስጥ “የሕዝብ ሉዓላዊነት” በሚለው መርህ ላይ መንጠልጠሉና በዚህም ራሱ የዘረጋውን ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ቀልብሶታል።  
በመሰረቱ፣ “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው ሕገ-መንግስታዊ መርህ ከሀገርና መንግስት አመሰራረት ፅንሰ-ሃሳብ ጋር ይጋጫል። ሌላው ቀርቶ ከሕገ-መንግስቱ ጋር ራሱ ይጋጫል። በአጠቃላይ “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መርህ “ፀረ-ዴሞክራሲያዊ” ነው። “በእንቅርት ላይ ጆሮ-ደግፍ” እንዲሉ መንግስታዊ ስርዓቱ ደግሞ በዚህ መርህ ላይ እንደመሆኑ ሕገ-መንግስቱ፥ ብሎም ፖለቲካዊ ስርዓት ካልተቀየረ በስተቀር ዴሞክራሲ “ላም አለኝ በሰማይ…” እንደሚሉት ሆኖ ይቀራል። በዚህ ፅሁፍ፣ “ከሕዝብ ሉዓላዊነት” መርህ አንፃር የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት እርስ-በእርሱ እንደሚጋጭ እንመለከታለን። በቀጣይ ክፍል ደግሞ ከሀገርና መንግስት አመሰራረት አንፃር የተሳሳተ መሆኑን እንመለከታለን።    

በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 8 መሰረት “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው”።ነገር ግን፣ ይህ መርህ ከሉዓላዊነት ፅንሰ-ሃሳብ ጋር ይጋጫል። በዚህ ረገድ ያለውን የተሳሳተ እሳቤ በግልፅ ለመረዳት እንዲያስችለን የሕገ-መንግስቱን የቃላት አጠቃቀም እና የኢትዮጲያ ቋንቋዎች ጥናትና ምርምር ማዕከል በ1993 ዓ.ም ያዘጋጀውን የኣማርኛ መዝገበ ቃላት መሰረት በማድረግ ፅንሰ-ሃሳቡን በዝርዝር እንመለከታለን። 

በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 39(5) መሰረት “ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ” ማለት ሰፋ ያለ የጋራ ባህሪይ የሚያንፀባርቅ ባህል ወይም ተመሳሳይ ልማዶች ያሉት፣ ሊግባባበት የሚችልበት የጋራ ቋንቋ ያለው፣ የጋራ ወይም የተዛመደ ሕልውና አለን ብለው የሚያምን፣ የሥነ ልቦና አንድነት ያለውና በአብዛኛው በተያያዘ መልክዓ ምድር የሚኖር “ማህብረሰብ” ነው። (የቃላት ድግግሞሽን ለማስቀረት ሲባል እንደየሁኔታው “ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ” የሚለው “ብሔር” ተብሎ ሊፃፍ ይችላል።) በዚህ መሰረት፣ ብሔር በቋንቋ፥ ባህል፥ ልማድና ስነልቦናዊ አመካከት፣ እንዲሁም በታሪክ፣ ኢኮኖሚና በመልክዓ ምድር የተሳሰረ ማህብረሰብ ነው። በመሆኑም፣ የብሔር መብቶች ከእነዚህ ተፈጥሯዊ ባህሪያት ጋር በቀጥታ የተያያዙ ናቸው። በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 39 ላይ “የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች መብት” በሚል የተጠቀሱት ዴሞክራሲያዊ መብቶች ይህን ያመለክታሉ። 

መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች በተደነገጉበት የሕገ-መንግስቱ ምዕራፍ ሦስት ክፍል ሁለት መሰረት፣ በንዑስ አንቀፅ 39(1) “ማንኛውም ብሔር የራሱን ዕድል በራሱ የመወሰን እስከመገንጠል መብት”፣ በንዑስ አንቀፅ 39(2) “ማንኛውም ብሔር በቋንቋው የመናገር፥ የመፃፍ፥ ቋንቋውን የማሳደግ እና ባህሉን የመግለፅ፥ የማዳበርና የማስፋፋት፣ እንዲሁም ታሪኩን የመንከባከብ መብት”፣ በንዑስ አንቀፅ 39(3) ደግሞ “ማንኛውም ብሔር ራሱን በራሱ የማስተዳደር ሙሉ መብት” እንዳለው ተገልጿል። ከዚህ በተጨማሪ፣ በሕገ-መንግስቱ ንዑስ አንቀፅ 40(3) መሰረት “የመሬት ባለቤትነት መብት”፣ እንዲሁም በንዑስ አንቀፅ 43(1) መሰረት ደግሞ “የልማት መብት” እንዳላቸው ይጠቅሳል። 

በዋናነት በሕገ-መንግስቱ እውቅና የተሰጣቸው የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች መብቶች ከላይ የተጠቀሱት ብቻ ናቸው። ከዚህ በተረፈ፣ በሕገ-መንግስቱ ምዕራፍ ሦስት ክፍል አንድ ስር የተዘረዘሩት በሙሉ የግለሰብ ሰብዓዊ መብቶች ናቸው። በክፍል ሁለት ከተዘረዘሩት ውስጥ ከአንቀፅ 39፣ ንዑስ አንቀፅ 40(3) እና 43(3) በስተቀር ያሉት በሙሉ የግለሰብ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ፣ እያንዳንዱ ግለሰብ ግን እንደ አንድ ብሔር ተወላጅ ከላይ የተጠቀሱት የብሔር መብቶች ይኖሩታል።

የአማርኛ መዝገበ ቃላት “ሉኣላዊ” (Sovereign) የሚለውን ቃል “ነፃ የሆነ መሬት፣ ነፃ የሆነ፥ ምሉዕ ስልጣን ያለው ሀገር፥ መንግስት” የሚል ፍቺ ይሰጠዋል። “ሉዓላዊነት” (Sovereignity) ማለት ደግሞ “ምሉዕ የሆነ መብት፥ የነፃነትና ሥልጣን የበላይነት” እንደሆነ ይገልፃል። በዚህ መሰረት፣ “የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት” የሆነ አካል በቅድሚያ ምሉዕ መብትና ነፃነት ሊኖረው ይገባል።     

በአጠቃላይ፣ በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉት ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በሙሉ መሰረታዊ የግለሰብ መብትና ነፃነት ሊሆኑ ይችላሉ። የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች መብቶች ግን በአንቀፅ 39፣ 40(3) እና 43(3) የተጠቀሱት መብቶች ብቻ ናቸው። በዚህ መሰረት፣ አንድ ግለሰብ ምሉዕ መብትና ነፃነት አለው። በተቃራኒው አንድ ብሔር፥ ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ ግን ምሉዕ መብትና ነፃነት የለውም። 

ቀደም ሲል ለመግለፅ እንተሞከረው፣ “ሉኣላዊነት” (Sovereignity) ማለት “ምሉዕ የሆነ መብት፥ የነፃነትና ሥልጣን የበላይነት” ነው። በዚህ መሰረት፣ አንድ ብሔር፥ ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ ሉዓላዊ ስልጣን እንዲኖረው በቅድሚያ ምሉዕ መብትና ነፃነት ሊኖረው ይገባል። ነገር ግን፣ በሕገ-መንግስቱ ምዕራፍ ሦስት ክፍለ አንድና ሁለት ስር ከተዘረዘሩት 31 መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ውስጥ የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች መብት የሆኑት በአንቀፅ 39፣ ንዑስ አንቀፅ 40(3) እና 43(3) የተጠቀሱት ብቻ ናቸው። ከእነዚህ ውጪ ያሉት በሙሉ የግለሰብ መብቶች ናቸው። 

እያንዳንዱ ግለሰብ በአንቀፅ 39፣ ንዑስ አንቀፅ 40(3) እና 43(3) የተጠቀሱት የብሔር መብቶች እንደ አንድ ብሔር ተወላጅ ይኖሩታል። እያንዳንዱ ብሔር ግን በአንቀፅ 39፣ ንዑስ አንቀፅ 40(3) እና 43(3) ከተጠቀሱት ውጪ ሌላ ዴሞክራሲያዊ መብት ሊኖረው አይችልም። ምክንያቱም፣ ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ እንደ ግለሰብ በራሱ ሃሳብና አመለካከት የሚንቀሳቀስ ምክንያታዊ ፍጡር ስላልሆነ ሌሎች ዴሞክራሲያዊ መብቶች የሉትም። በተመሳሳይ፣ እንደ ሰው ሰብዓዊ ፍጡር ስላልሆነ “ሰብዓዊ” መብት ሊኖረው አይችልም። ስለዚህ፣ በሕገ-መንግስቱ ራሱ ምሉዕ መብት ያለው ግለሰብ እንጂ ብሔር፥ ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ አይደለም። 

በአጠቃላይ፣ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት መሆን የሚችለው እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ ዜጋ እንጂ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች አይደሉም። ምክንያቱም፣ የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት በምዕራፍ ሦስት ስር ከዘረዘራቸው 31 መሰረታዊ መብቶች ውስጥ ሦስት መብቶች ብቻ ያሏቸው ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች “የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት” እንደሆኑ ይገልፃል። ነገር ግን፣ “ሉኣላዊነት” የምሉዕ መብትና ነፃነት ባለቤትነት እንደመሆኑ መጠን ውስን መብት ያላቸው ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤትነት ሊኖራቸው አይችልም። በዚህ መሰረት፣ የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት እርስ-በእርሱ እንደሚጋጭ በግልፅ መረዳት ይቻላል። 

በመጨረሻም፣ በሕገ-መንግስቱ መሰረት እያንዳንዱ ኢትዮጲያዊ ዜጋ ምሉዕ የሆነ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት አለው። በዚህ መሰረት፣ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት መሆን የሚችሉት ሁሉም ኢትዮጲያዊያን ወይም ሁሉም የሀገሪቱ ዜጎች ናቸው። ይሁን እንጂ፣ በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 8 መሰረት “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች እንደሆኑ ተደንግጓል። ስለዚህ፣ ሕገ-መንግስቱ እርስ-በእርስ እንዲጋጭ የተደረገበት ምክንያት ምንድነው? 

በመሰረቱ፣ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት የሆነ አካል ባለመብት ብቻ ሳይሆን ባለስልጣን ጭምር ነው። ምክንያቱም፣ ሉዓላዊ ስልጣን ያለው አካል በሀገሪቱ መንግስት ላይ የስልጣን የበላይነት ይኖረዋል። ስለዚህ፣ የሀገሪቱ መንግስት ተጠሪነቱ ለዚህ አካል ይሆናል። በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት መሰረት፤ የሀገሪቱ ዜጎች መብትና ነፃነት አላቸው፣ ብሔሮች ደግሞ የሉዓላዊ ስልጣን አላቸው። ዜጎች ምሉዕ መብት አላቸው፣ ነገር ግን መብታቸውን የመጠየቅ ምሉዕ (ሉዓላዊ) ስልጣን የላቸውም። ብሔሮች ደግሞ ምሉዕ (ሉዓላዊ) ስልጣን አላቸው፣ የሚጠይቁት ምሉዕ መብት ግን የላቸውም። በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት መሰረት መብቱ የዜጎች ሲሆን ስልጣኑ ግን የብሔሮች ነው! 

በአጠቃላይ፣ የሀገሪቱ ዜጎች የማይጠይቁት መብት ሲኖራቸው፣ የሀገሪቱ ብሔሮች ደግሞ የማይጠቀሙት ስልጣን አላቸው። የኢህአዴግ መንግስት ዘወትር ስለ ብሔር መብትና እኩልነት ይደሰኩራል። ዜጎች የመብትና እኩልነት ጥያቄ ሲያነሱ ግን እንደ ጠላት እያደነ ያስራል፥ ይገድላል፥…ወዘተ።