Tag Archives: Ethiopia

ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በጀርመንና ኦስትሪያ የቀኝ-አክራሪ ብሔርተኞች ከእነሱ በስተቀር ሌላ ማንም ትክክል ሊሆን አይችልም በሚል ፅንፍ ረገጡ። ራሳቸውን ከሰው ዘር ሁሉ “ምርጥ” መሆናቸውን ለራሳቸው መሰከሩ። በመጀመሪያ ከሁሉም የተሻሉ ምርጦች መሆናቸውን ደጋግመው ለፈፉ። ቀጠሉና እነሱ ከሌሎች ሁሉ የተሻሉ ምርጦች ስለሆኑ ሌሎች ደግሞ ከእነሱ እኩል ምርጦች ሊሆኑ እንደማይችሉ ማሰብ ጀመሩ። እንዲህ እያለ ሄዶ በመጨረሻ ከምርጦች መሃል ተመራጮችን ለይተው አወጡ። በመጨረሻ ሰብዓዊ ክብራቸውን ከፍፈው በዓለም ታሪክ አሰቃቂ የሆነውን የዘር-ማጥፋት ፈፀሙ።

አክራሪ ብሔርተኞች ከመጨረሻው የሞራል ዝቅጠት ላይ ከመድረሳቸው በፊት ያደረጉት ነገር ቢኖር ከእነሱ እስተሳሰብ ጋር አብሮ የማይሄድ፣ ፅንፍ አክራሪነትን የሚቃወም ፅንሰ-ሃሳብ ያላቸው መጽሃፍትን ሰብስቦ ማቃጠል ነው። በወቅቱ ሁኔታውን የታዘበው የስነ-ልቦና ልሂቁ ሲግመንድ ፍሮይድ፤ “በጣም ተሻሽለናል…ኧረ በጣም ተሻሽለናል! ድሮ ድሮ ፀኃፊዎችን ነበር የምናቃጥለው! ዛሬ ግን መፅሃፍቶቻቸውን እያቃጠልን ነው” ብሎ ነበር። በእርግጥ ይሄ መሻሻል ከሆነ እኛም በጣም ተሻሽለናል። ደርግ ፊደል የቆጠረን ሁሉ መንገድ ላይ በጥይት ዘርሮ ይፎክር ነበር። ኢህአዴግ ደግሞ ፊደል የፃፈን እስር ቤት አስገብቶ ሰብዓዊ ክብሩን ይገፈዋል። ከዚህ አንፃር በጣም ተሻሽለናል!

ሲግመንድ ፍሮይድ የስነ-ልብና ተመራማሪ (psychoanalyst) ነበር። ከዚህ ጋር የተያያዘ ደግሞ የታሪክ ስነ-ልቦና “Psychohistory” የሚባል የጥናት ዘርፍ አለ። የዚህ ዘርፍ ግንባር ቀደም ተመራማሪ የሆኑት እንደ “Hans Meyerhoff” and “H. Stuart Hughes” ያሉ ምሁራን እንደሚሉት ታሪክ (history) እና የስነ-ልቦና ምርምር (psychoanalysis) በአስገራሚ ሁኔታ ፍፁም ተመሳሳይ የሆነ ግብ ነው ያላቸው። ለምሳሌ፣ David E. Stannard” የተባለው ፀኃፊ “Shrinking History” በተሰኘ መፅሃፉ ገፅ 45 ላይ የታሪክና የስነ-ልቦና ምርምር ግብን “to liberate man from the burden of the past by helping him to understand that past” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ እንደተጠቀሰው የታሪክ እና የስነ-ልቦና ምርምር ግብ መሆን ያለበት ሰውን ስላለፈው ግዜ እንዲያውቅ በማድረግ በአመለካከቱ ውስጥ የተቀረፀውን ጠባሳ ማስወገድ ነው። በቀድሞ ታሪክ በተፈፀመ በደልና ጭቆና በግልና በማህበራዊ ስነ-ልቦናችን ላይ ያሳረፈውን ጠባሳ መፋቅና ማስወገድ ያስፈልጋል። ይህን ማድረግ ከተሳነን ጤናማ የሆነ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት ሊኖረን አይችልም። የታሪክ ጠባሳን ዘወትር እያወሳን፤ መጥፎ-መጥፎውን በሌሎች ላይ እየለጠፍን፥ ስለራሳችን በጎ-በጎውን እያሰብን፣ የሌሎችን ጥፋት እየዘከርን የራሳችንን ጥፋት ከዘነጋን፣ ሌሎችን ለሁሉም ነገር ተጠያቂ፥ እኛ ደግሞ በሁሉም ነገር ተጠቂ አድርገን የምናስብ ከሆነ፣ እውነታን ማየት፥ ማስተዋል ይሳነናል፣ የሌሎችን መከራና ስቃይ መገንዘብ ይከብደናል። በቀድሞ ታሪክ በእኛ ላይ የተፈጸመውን በደልና ጭቆና ዳግም በሌሎች ላይ እየፈፀምን እንደሆነ በትክክል ማወቅ ቀርቶ በትንሹ እንኳን መገመት ይሳነናል።

ያለፈ ታሪክ የወደፊት ተስፋችንን ማጨለም የለበትም። የታሪክ ጠባሳን እያሰብን ዛሬ ሌሎችን ማቁሰል የለብንም። የዛሬ ቁስል ነገ ላይ ሌላ ጠባሳ ይፈጥራል። የትላንት ቁስል እያከክን ዛሬ ላይ ያቆሰልነው ሰው ነገ በተራው ቁስሉን እያከከ ሊያቆሰለን ይመጣል። ያኔ ዛሬ ላይ እኛ ያላደረግነውን ነገ ላይ ሌሎች እንዲያረጉት መጠበቅ የዋህነት ነው። ዛሬ ላይ በጥፋቱ ሳይሆን ያለፈ ታሪክ እየቆጠርክ የዘራህው ቂም ነገ ላይ በቀል ሆኖ ይጠብቅሃል። የትላንቱን ቂም ይዘህ ዛሬ ላይ ስትበቀለው እሱም ነገ እንዲበቀልህ ቂም እየጠነሰስክ ነው።

ይሁን እንጂ፣ አሁን በኢትዮጲያ ያለው ሁኔታ ከዚህ ፍፁም ተቃራኒ ነው። በጥላቻ ክፉኛ የታመመው ማህበራዊ ስነ-ልቦናችን የታሪክ ጠባሳችንን ከማከም ይልቅ ቂም-በቀል እየደገሰልን ይገኛል። የጥላቻ ፖለቲካን ለማስወገድ በቅድሚያ ስለ ቀድሞ ታሪካችን፣ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካችን፣ ስለ የወደፊት ተስፋችን በግልፅ መነጋገር አለብን። በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ ተደብቆ ያለውን ቂምና ጥላቻ ፍቆ ለማስወገድ ሁላችንም ሃሳብና ስሜታችንን ያለገደብ መግለጽ መቻል አለብን።

እንደኛው ወገን ለብቻው የታሪክ ጠባሳን እያከከ የተቀረው የሕብረተሰብ ክፍል ግን እንኳን ስላለፈው ታሪክ፣ ዛሬ በእውን ያየውን፣ ስለ ወደፊቱ ያሰበውን እንዳይናገር የሚታፈን ከሆነ ነገ ላይ ሌላ ትልቅ ጠባሳ ይኖረናል። እንደ ሀገርና ሕዝብ፣ የቀድሞ ታሪካችን የነገ ተስፋችንን እያጨለመ ነው። ስለ ቀድሞ ታሪክ መፃፍና መናገር ዘረኝነትና ጥላቻ ከሆነ፣ ስለ ዛሬው ፖለቲካ መፃፍና መናገር ወንጀል ከሆነ፣ ነገ ላይ ምን አለን? ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

“አዎ… የትግራይ/ሕወሃት የበላይነት አለ!”

ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው ጥያቄ ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። “የትግራይ የበላይነት የለም” በሚል ካቀረቧቸው ማስረጃዎች ውስጥ ሁለት ነጥቦች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። የመጀመሪያው የፌዴራሊዝም ስርዓቱ የአንድ ብሔር (ክልል) የበላይነትን አያስተናግድም የሚል ነው። ሁለተኛው ደግሞ የሕወሃት አባላት በኢህአዴግ የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሆነ ካቢኔ ውስጥ የስልጣን የበላይነት የላቸውም የሚል ነው። ነገር ግን፣ የአንድ ብሄር (ቡድን) የበላይነት መኖር-አለመኖር የሚለካው በመንግስታዊ ስርዓቱ ወይም በባለስልጣናት ብዛት አይደለም። በዚህ ፅሁፍ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ያቀረቧቸውን ሁለት መሰረታዊ የመከራከሪያ ሃሳቦችን ውድቅ በማድረግ “የትግራይ የበላይነት መኖሩን” በተጨባጭ ማስረጃ አስደግፌ ለማቅረብ እሞክራለሁ።

1ኛ) “የትግራይ የበላይነት” የሚረጋገጠው የስርዓቱ መስራች በመሆን ነው! 
በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል በፌዴራሊዝም ስርዓቱ መሰረት እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ስላለው የትግራይም ሆነ የሌላ ብሔር የበላይነት ሊኖር እንደማይችል ገልፀዋል፡-

“/የትግራይ የበላይነት/ የሚባለው አንዳንዱ የተዛባ አመለካከት ነው፣ አንዳንዱ ደግሞ ፈጠራ ነው። ከፌዴራል ጀምረህ የስርአቱን አወቃቀር ነው የምታየው፡፡ /አወቃቀሩ ካልፈቀደ/ “የበላይነት“ የሚፈልግም ካለ ስሜት ብቻ ፤ “የበላይነት አለ“ የሚልም የራሱ ግምት ብቻ ሆኖ ይቀራል፡፡ …/በኢህአዴግ/ አንዱ በደንብ የገምገምነው እሱን ነው፤ “የትግራይ የበላይነት“ የሚባል የለም ነው፡፡ …ሄደን ሄደን ስርእቱን እንየው ነው፡፡ ስርአቱ “የበላይነት“ እንዲኖር ይፈቅዳል ወይ? የምንፈቅድ አለን ወይ? የትግራይ ብቻ ሳይሆን የሌሎችም፡፡ ይሄ ስርአት ካልፈረሰ በስተቀር ሊኖር አይችልም፡፡ ይሄ ስርአት የትግራይንም የሌላንም የበላይነት አያስተናግድም፡፡ …ሁሉም ድርጅት የራሱን ነው የሚያስተዳድረው፡፡ ህወሓት ኦሮሚያን ወይም አማራ ክልልን ሊያስተዳድር አይችልም፡፡ ስርአቱ አይፈቅድም፡፡ ስለዚህ በክልል የበላይነት የሚባለው የሌለ አምጥቶ የመለጠፍ ፈጠራ ነው፡፡ ስርእቱ በዚህ መሰረት አልተገነባም አይሰራም፡፡” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል 

በእርግጥ በፌደራሊዝም ስርዓቱ መሰረት “የትግራይ የበላይነት አለ” ማለት አይቻልም። ነገር ግን፣ በኢትዮጲያ “የትግራይ የበላይነት” መኖርና አለመኖር የሚለካው የሕወሃት ፓርቲ በአማራ ወይም በኦሮሚያ ክልል ላይ ባለው የመቆጣጠር ወይም የማስተዳደር ስልጣን አይደለም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካ ውስጥ “የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል የራሱ የሆነ መመዘኛ መስፈርት አለው።

የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት ራሱን የቻለ ፅንሰ-ሃሳብ ሲሆን እሱም “The Class Domination Theory of Power” ይባላል። በዚህ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት መኖርና አለመኖር የሚረጋገጠው ሌሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ባለው ችሎታ ነው። “Vergara L.G.” (2013) የተባለው ምሁር የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነትን፤ “Domination by the few does not mean complete control, but rather the ability to set the terms under which other groups and classes must operate” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “የትግራይ የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ማረጋገጥ የሚቻለው መንግስታዊ ስርዓቱ “የአንድ ብሔር/ክልል የበላይነትን ይፈቅዳል ወይስ አይፈቅድም” በሚለው እሳቤ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሌሎች ብሔሮችና ክልሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ትልቁ ድርሻ የማን ነው በሚለው ነው። የአማራ እና ኦሮሚያ ክልልን ጨምሮ ሁሉም ክልሎች የሚተዳደሩበትን በብሔር ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከንድፈ-ሃሳብ እስከ ትግበራ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሰው ሕወሃት ነው።

በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን እንዳሉት፣ መንግስታዊ ስርዓቱ ሕወሃት የአማራና ኦሮሚያ ክልልን እንዲያስተዳድር አይፈቅድም። ነገር ግን፣ የአማራ ሆነ የኦሮሚያ ክልል የሚተዳደሩበትን መንግስታዊ ስርዓት እና ደንብ የቀረፀው ሕውሃት ነው። ስለዚህ፣ የአማራ ክልል እና የኦሮሚያ ክልል የሚመሩበትን ስርዓትና ደንብ በመወሰኑ ረገድ ካለው ችሎታ አንፃር “የትግራይ የበላይነት” ስለ መኖሩ ምንም ጥርጥር የለውም።

2ኛ) የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በፖለቲካ ልሂቃን ነው!
ዶ/ር ደብረፅዮን “የትግራይ የበላይነት” አለመኖሩን ለማሳየት ያቀረቡት ሌላኛው የመከራከሪያ ሃሳብ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ብዛት ነው። ከዚህ አንፃር፣ በኢህአዴግ መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የመወሰን ስልጣን ባላቸው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ እና የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውስጥ የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት ትንሽ መሆኑ ነው፡-

“በፖለቲካ ሃላፊነትም እኩልነት ነው የሚታየው፡፡ በኢህአዴግ ምክር ቤትም ሆነ ስራ አስፈፃሚ ሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶች እኩል ውክልና ያላቸው፡፡ ለምሳሌ አንጋፋው ህወሓት ነው በሚል የተለየ ተጨማሪ ቁጥር አይሰጠውም፡፡ ብዙ ውሳኔ በሚወሰንበት የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ከ36ቱ ከሁላችንም እኩል ዘጠኝ ነው የተወከለው፡፡ አብዛኛው ያልተስማማበት ስለማያልፍ ማንም ድርጅት ዘጠኝ ሰው ይዞ የበላይነት ሊያመጣ አይችልም፡፡ ….ለምሳሌ በካቢኔ አሁን 30 ነን፡፡ ድሮም ዛሬም ህወሓት ሶስት ሚኒስትር ብቻ እኮ ነው ያለው፤ ሶስት ይዘህ ደግሞ እንዴት ነው የተለየ ልታስወስን የምትችለው?” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል

ነገር ግን፣ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚና በጠ/ሚኒስትሩ ካቢኔ ውስጥ ያሉት የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት አነስተኛ መሆኑ የስልጣን የበላይነት አለመኖሩን አያሳይም። ምክንያቱም፣ የአንድ ቡድን/ብሔር የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በባለስልጣናት ብዛት ሳይሆን በፖለቲካ ልሂቃን (political elites) አማካኝነት ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕወሃት የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች የሆኑ ልሂቃን ከባለስልጣናት በሚያገኙትን አድሏዊ ድጋፍና ትብብር መንግስታዊ ስርዓቱ እና የባለስልጣናቱ ውሳኔ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማስቻል ነው። ፅንሰ-ሃሳቡን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ ያግዘን ዘንድ በድጋሜ ከ“Vergara L.G.” (2013) ፅኁፍ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“…political elites are defined as persons who, by virtue of their strategic locations in large or otherwise pivotal organizations and movements, are able to affect political outcomes regularly and substantially. The elites have power over the state, the civil organization of political power. Even though they could have conflicts with the mass, which certainly can affect political decisions from “top down” to “bottom up” the possession of multiples forms of capital (social, cultural, economic, politic, or any other social benefits derived from the preferential treatment and cooperation between individuals and groups) allows [them] to ensure their social reproduction as well as the cultural reproduction of the ruling class.” Elites, political elites and social change in modern societies; REVISTA DE SOCIOLOGÍA, Nº 28 (2013) pp. 31-49.

የፖለቲካ ልሂቃን በመንግስታዊ ስርዓቱ፣ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደቱና በሲቭል ድርጅቶች ሥራና አሰራር ላይ ተጽዕኖ ማሳረፍ፣ በዚህም የአንድ ብሔር/ፓርቲ የበላይነትን ማረጋገጥ የሚችሉት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት መድረክ ሲኖር ነው። በዚህ መሰረት፣ የስልጣን የበላይነት ባለው የፖለቲካ ቡድን የተለየ አድሏዊ ድጋፍና ትብብር የሚደረግላቸው ልሂቃን የፖለቲካ አጀንዳን በመቅረፅና በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፖለቲካ አመለካከት ላይ ተፅዕኖ እንዲያሳርፉ ምቹ ሁኔታ ይፈጠርላቸዋል።

ከዚህ አንፃር፣ ከ1997ቱ ምርጫ በኋላ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅን መሰረት በማድረግና ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን ለማስከበር በሚል ሰበብ ለእስርና ስደት ከተዳረጉት ተቃዋሚ ፖለቲከኞች እና የመብት ተሟጋቾች ምን ያህሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው? ተቃዋሚ ይቅርና፣ በ2007 ዓ.ም በመቐለ ከተማ በተካሄደው የኢህአዴግ 10ኛ ጉባዔ ላይ በቀረበው ሪፖርት ላይ የጠባብነትና ትምክህተኝነት አመለካከት አንፀባርቀዋል በሚል ከስልጠና በኋላ የመስክ ክትትል ከተደረገባቸው ጀማሪና መካከለኛ የኢህአዴግ አመራሮች ውስጥ ምን ያህሉ የሕወሃት አባላት ናቸው? ከምርጫ 2002 – 2006 ዓ.ም በኋላ ባሉት አራት አመታት ብቻ፤ 19 ጋዜጠኞችን ለእስር፣ 60 ጋዜጠኞች ደግሞ ለስደት ሲዳርጉ ከእነዚህ ውስጥ ምን ያህሉ የትግራይ ብሔር ተወላጅ ናቸው? ሦስቱም ጥያቄዎች መልሱ ከሞላ-ጎደል “ዜሮ፥ ምንም” የሚል ነው።

ታዲያ የሕወሃት አባላት “በጠባብነት” እና “ትምክህተኝነት” በማይፈረጁበት፣ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን “ከግንቦት7 ወይም ኦነግ” ጋር በማገናኘት በፀረ-ሽብር ሕጉ በማይከሰሱበት፣ ያለ ፍርሃትና ስጋት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት በሚገልፁበት፣ የፖለቲካ አጀንዳውን በበላይነት በሚወስኑበት፣ …ወዘተ “የትግራይ የበላይነት የለም” ሊባል ነው። በአጠቃላይ፣ ዶ/ር ደብረፅዮን ያቀረቧቸው ሁለት የመከራከሪያ ሃሳቦች ምክንያታዊና አሳማኝ አይደሉም። “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው መልሱ “አዎ…አለ!” ነው። እውነታው ይሄ ነው፡፡

አፓርታይድ: ክፍል-7፡- ፖለቲካ ሲያረጅ አመፅ ይወልዳል!

አንድ መንግስታዊ ስርዓት አራት የለውጥ ደረጃዎች አሉት። እነሱም፡- ህልውና (Survival)፣ እድገት (Growth)፣ ልማት (development) እና ብልፅግና (Evolution) ናቸው። የትኛውም መንግስት ቢሆን ለውጥና መሻሻል ከማምጣት በፊት በቅድሚያ የስርዓቱን ሕልውና ማረጋገጥ ይኖርበታል። ይህ መንግስታዊ ስርዓቱ ከተዘረጋ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ አስር አመታት ውስጥ የሚከናወን ይሆናል። በኢትዮጲያ ከደርግ ውድቀት በኋላ እ.አ.አ. ከ1991 – 2001 (1983 – 1993 ዓ.ም) ባሉት አስር አመታት የተከናወነ ሲሆን በደቡብ አፍሪካ ደግሞ የእንግሊዝ ቅኝ-አገዛዝ ስርዓት ካበቃበት እ.አ.አ. ከ1948 – 1959 ዓ.ም ድረስ ባሉት አስር አመታት ተከናውኗል።

የደርግ ሥርዓትን በኃይል አስወግዶ ወደ ስልጣን የመጣው የኢህአዴግ መንግስት የመጀመሪያዎቹን አስር አመታት የብሔር-አፓርታይድ ስርዓትን በመዘርጋትና የሥርዓቱን ህልውና በማረጋገጥ ላይ ተወጥሮ የነበረበት ውቅት ነው። በተመሳሳይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የዘር-አፓርታይድ የነጮችን የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚረጋግጡ ሕጎችን በማውጣትና ተግባራዊ በማድረግ ላይ ተወጥሮ ነበር። ለምሳሌ፣በዘር ላይ የተመሰረተ የሕዝብ አሰፋፈር የሚደነግገውን “The Group Areas Act” (1950)፣ በዘር ላይ የተመሰረተ የሕዝብ ምዝገባ አዋጅ “The Population Registration Act” (1950)፣ በመጨረሻም ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊያንን በጎሳ የሚከፋፍለውን “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተባለውን አዋጅ አውጥቶ ተግባራዊ ያደረገበት ወቅት ነው።

በመጀመሪያዎቹ አስር ዓመታት የመንግስታዊ ስርዓቱን ህልውና ለማረጋገጥ (Survival) የሚደረገው ጥረት በመጨረሻ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት እንዲያስመዘግቡ ያስችላቸዋል። ይህ ወቅት በኢትዮጲያ እ.አ.አ. ከ2003 – 2013 (1994 – 2004) ዓ.ም፣ በደቡብ አፍሪካ ደግሞ እ.አ.አ. ከ1960 – 1970 ዓ.ም ያሉት አስር አመታት ናቸው። በመሰረቱ የኢኮኖሚ እድገት በዋናነት የጎንዮሽ መስፋፋት (Horizontal expansion) ነው። ይህ ወቅት በኢትዮጲያ ለዘመናት በከተማው ማህብረሰብ ዘንድ ብቻ ተወስነው የነበሩ ማህበራዊ አገልግሎቶች፣ የመሰረተ-ልማቶች አውታሮች እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅሞች ወደ አብዛኛው የሀገሪቱ ክፍል፣ ወደ ገጠር የሚስፋፋበት ወቅት ነው። የሀገሪቱ የገጠር የመንገድ፣ ትምህርትና የጤና ሽፋን በከፍተኛ ፍጥነት ያደገበት፣ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መሰረተ-ልማት አውታሮች ግንባታ እና አገልግሎት ለገጠሩ ማህብረሰብ ተደራሽ የሚሆንበት ነው።

እ.አ.አ. በ1960ዎቹ መጀመሪያ ላይ በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ከጃፓን ቀጥሎ በአለም ፈጣን የተባለውን የኢኮኖሚ እድገት አስመዝግቧል። በተመሣሣይ፣ የኢህአዴግ መንግስት እ.አ.አ. ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ በአለም ፈጣን የተባለው የኢኮኖሚ እድገት አስመዝግቧል። ከታች በምስሉ ላይ እንደሚታየው፣ በመጀመሪያዎቹ አስር አመታት ከ1991 – 2001 (1983 – 1993 ዓ.ም) የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ እድገት በከፍተኛ ሁኔታ ይዋዥቅ ነበር። በሁለተኛ አስር አመታት ግን እ.አ.አ ከ2002 – 2012 (1994 – 2004) ዓ.ም ጀምሮ ግን የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ እድገት ፈጣንና ብዙ መዋዠቅ አይታይበትም።

ምስል 1፡ የኢትዮጲያ አመታዊ የምርት መጠን እድገት፣ ከ1991 – 2014 (1983 – 2007) ዓ.ም


መንግስታዊ ስርዓቱ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ለማስመዝገብ የሚያደርገው ጥረት ስርዓቱን ወደ ሦስተኛው የለውጥ ደረጃ፥ ልማት (development) ያሸጋግረዋል። በኢኮኖሚ እድገት (Growth) ደረጃ ላይ የሚመዘገበው ለውጥና መሻሻል በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ያለውን የመረጃ አቅርቦትና አጠቃቀም ያሻሽለዋል፣ ማህበራዊ ግንኙነቱን ከቀድሞ በተሻለ ፈጣንና ቀልጣፋ ያደርገዋል። በዚህም የሕዝቡ የፖለቲካ ንቃተ-ህሊናን ይጎለበታል፣ መብትና ግዴታቸውን ማወቅና መጠየቅ ይጀምራሉ።

በዚህ መሰረት፣ በሦስተኛው አስር አመታት ላይ መንግስታዊ ስርዓቱ ስር-ነቀል የሆነ ለውጥና መሻሻል ማምጣት ይኖርበታል። ምክነያቱም፣ የሀገሪቱ ፖለቲካዊ ስርዓት በኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ሕይወት ውስጥ ከሚስተዋለው ለውጥና መሻሻል ጋር አብሮ መለወጥና መሻሻል አለበት። ፖለቲካዊ ስርዓቱ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ከሚታየው የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ የማይለወጥ፥ የማይሻሻል ከሆነ ግን የለውጥ አብዮት (Revolution) ይቀሰቀሳል። በዚህ ረገድ “Huntington” የተባለው ፀኃፊ ሁኔታውን እንዲህ ሲል ገልፆታል፡-

“…It is most likely to occur in societies which have experienced some social and economic development and where the processes of political modernization and political development have lagged behind the processes of social and economic change.” Political Order in Changing Societies, New Haven – London: Yale University Press, 1968.

ከላይ እንደተገለፀው፣ የሀገሪቱ ፖለቲካዊ ስርዓት በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፎች እየተመዘገበ ካለው ለውጥና መሻሻል ጋር አብሮ መሄድ አለበት። በሦስተኛው አስር አመት ላይ የሚነሳውን የለውጥ ወጀብ ዴሞክራሲና የኢኮኖሚ እድገትን እንደ አማራጭ መጠቀም አይቻልም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካዊ ስርዓቱ ላይ ስር-ነቀል ለውጥ ማምጣት እስካልተቻለ ድረስ በሁለተኛው አስር አመታት የነበረውን የኢኮኖሚ እድገት ማስቀጠል አይቻልም። ለምሳሌ፣ “Thomas W. Hazlett” የተባለው ምሁር በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በሦስተኛው አስር አመት የኢኮኖሚ እድገቱን ማስቀጠል በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተውን የፖለቲካ ስርዓት ማስወገድ የግድ እንደነበር ይገልፃል፡-

“Beginning about 1970, the internal contradictions of apartheid finally caused its slow demise. After the massive legal discrimination of the early apartheid years, black income, relative to white, fell dramatically, and the advance of white workers was won. But much like the boom periods of the two world wars, the robust economic growth of the 1960s rendered apartheid’s protection increasingly obsolete and exceedingly expensive. Necessity became the mother of reform.” The Concise Encyclopedia of Economics: Apartheid

በመሰረቱ፣ ከሦስተኛው አስር አመት በኋላ የኢኮኖሚ እድገቱ ቀጣይነት በዋናነት በአዳዲስ ፈጠራዎችና ቴክኖሎጂዎች፣ የምርትና ምርታማነትን የሚያሻሽሉ የተሻሻሉ የአሰራር ዘዴዎች እና አደረጃጀቶች ላይ የተመሰረተ ነው። ጨቋኝ ወይም አምባገነን መንግስት ምንም ያህል የበጀትና ድጋፍ ቢያደርግ ዜጎች አዳዲስ ፈጠራዎች፣ ቴክኖሎጂዎች እና አሰራሮችን እንዲፈጥሩ ሊያደርግ አይችልም። ነፃ የመረጃ ፍሰት በሌለበት፣ ሃሳብን በነፃ መግለፅ በማይቻልበት እና በራስ ፍላጎትና ምርጫ መንቀሳቀስ በማይቻልበት ሁኔታ ለአዳዲስ ፈጠራዎች ምቹ የሆነ አከባቢ መፍጠር አይቻልም። በመሆኑም፣ የዴሞክራሲ ጥያቄ እንደ አማራጭ የሚቀርብ ሳይሆን የሀገሪቱን የኢኮኖሚ እድገቱ የማስቀጠል ወይም ያለማስቀጠል ጉዳይ ነው። ከታች ባለው ምስል ላይ እንደሚታየው፣ ኢትዮጲያ ሦስተኛው አስር አመት ከተጀመረበት እ.አ.አ ከ2013 (2005) ዓ.ም ጀምሮ የኢኮኖሚ እድገት እያሽቆለቆለ እንደመጣ መገንዘብ ይቻላል።

ምስል 1፡ የኢትዮጲያ አመታዊ የምርት መጠን እድገት፣ ከ1991 – 2014 (1983 – 2007) ዓ.ም


ከላይ እንደተገለፀው፣ በአሁኗ ኢትዮጲያ እና በቀድሞ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፎች እየተመዘገበ ከነበረው ለውጥና መሻሻል ጋር ተያይዞ በፖለቲካዊ አስተዳደር ስርዓቱ ላይ ተመሳሳይ ለውጥና መሻሻል እንዲመጣ ከአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ጥያቄ ተነስቷል። በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት በጎሳ በመከፋፈል በፖለቲካ ውስጥ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ አሳጥቷቸው የነበሩት ጥቁሮች በተቃውሞና አመፅ እንቅስቃሴ በግንባር ቀደምትነት ሲመሩ ነበር። በተመሳሳይ፣ በብሔር ልዩነት ላይ የተመሰረተው የኢህአዴግ ፖለቲካ ቀድሞ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ የተቀሙት የአማራና ኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ባለፉት አመታት የታየውን የአመፅና ተቃውሞ እንቅስቃሴ ከፊት በመምራት ላይ ይገኛሉ።

ይሁን እንጂ፣ በቀድሞዋ ደቡብ አፍሪካና በአሁኗ ኢትዮጲያ አብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ላነሳው ጥያቄ እየተሰጠ ያለው ምላሽ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። እሱም የሕዝቡን የለውጥ ጥያቄ በወታደራዊ ኃይል ለማፈን መሞከር ነው። በዚህ መሰረት፣ ልክ በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ዘመን እንደተደረገው፣ ዛሬ በኢትዮጲያ ለተቃውሞ አደባባይ የወጡ ንፁሃን ዜጎችን በጥይት በመግደል፣ የተቃውሞ ፖለቲካ መሪዎችን የረጅም አመት እስራት በመፍረድና በማሰር የሕዝቡን ጥያቄ በኃይል ለማኮላሸት ጥረት እየተደረገ ነው። በሦስተኛው አስር አመት ልክ የአፓርታይድ ስርዓት እንዳደረገው ሁሉ፣ በኢትዮጲያም የተነሳውን የሕዝብ አመፅና ተቃውሞ ለመቆጣጠር የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል። በዚህም፣ የሀገሪቱን መከላከያ ሰራዊት እንደ ፖሊስ በመጠቀም የሕዝቡን የፖለቲካ መብትና እንቅስቃሴ በወታደራዊ ኃይል ለማፈን እየተሞከረ ነው።

በአጠቃላይ፣ ከአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ከሚያነሳው የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ መሄድ የተሳነው ፖለቲካዊ ስርዓት ይዝጋል። የዛገ፥ ያረጀ ፖለቲካ ደግሞ አመፅ ይወልዳል። ለምንና እንዴት የሚለውን በቀጣይ ክፍል እንመለስበታለን።   

በኢትዮጲያ “የብሔር-አፓርታይድ” እና በደ.አፍሪካ “የዘር-አፓርታይድ” ንፅፅር (ክፍል-6)

ማሳሰቢያ፡-
(በዚህ ፅሁፍ “የትግራይ ህዝብ” በሚል የሚቀርበው ሃሳብ በዋናነት “የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የትግል መሪዎችንና ልሂቃንን የፖለቲካ አመለካከት፥ ዓላማና ስልት የሚያመለክት እንጂ የብዙሃኑን የትግራይ ሕዝብ ሃሳብና አመለካከት አይወክልም!)


1: የአፓርታይድ ስርዓት አመሰራረት
“የዘር/ብሔር አፓርታይድ” በሚል ርዕስ ባቀረብናቸው አምስት ተከታታይ ፅሁፎች፣ የትግል መሪዎችና ልሂቃን ትግሉም ለማስጀመር በማህብረሰቡ ውስጥ ያሰረፁትን የብሔርተኝነት ስሜት እና በጦርነት ወቅት የተፈጠረውን የጠላትነት ስሜት ከማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ውስጥ ማስወገድ እንዳለባቸው በተደጋጋሚ ተጠቅሷል። ለዚህ ደግሞ የትጥቅ ትግል መሪዎችና ልሂቃን ጦርነቱ በተፋፋመበት ወቅት “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ በማንሳት ከራሳቸውና ከትግል ጓዶቻቸው ጋር በግልፅ በመወያየት የጋራ ግንዛቤ መፍጠር አለባቸው።

የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች አማፂያን ከእንግሊዝ ጋር የሚያደርጉት ጦርነት በተፋፋመበት ወቅት የትግል መሪዎቹ/ልሂቃን ይህን ጥያቄ ባለመጠየቃቸው በእንግሊዝ ወታደሮች ላይ እያደረሱት ያለው ያልተጠበቀ ጥቃትና ሽንፈት በሚታገሉለት ማህብረሰብ ላይ የሚስከትለውን ጉዳት እንዳይገነዘቡ አድርጓቸዋል። በተመሳሳይ፣ በራስ-የመወሰን መብትን ተስፋ በመስጠትና የብሔርተኝነት ስሜትን በማቀጣጠል የትጥቅ ትግል የጀመረው ሕውሃት ከከፍተኛ አመራሮች እስከ ተርታ ታጋዮች ድረስ የተለየ ሃሳብና አመለካከትን ማንሳት እንደ ጥፋት ይቆጠር እንደነበር የቀድሞ ድርጅቱ አመራርና መስራች አረጋዊ በርሄ ይገልፃል፡- 

“Utilizing ethnic nationalism as the core method of mobilization with its anticipated achievement of self-determination the TPLF began to establish ‘movement hegemony’ in the rural areas of Tigrai. …In the name of ‘democratic centralism’ and with no less harsh measures of dealing with its rival forces, internal dissent in the TPLF was suppressed, for it was considered counter-revolutionary activity that could ruin the whole organization.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Amsterdam 2008, Page 151 – 152

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ በጦርነት ወቅት በመሪዎችና ልሂቃን ዘንድ የተለየ ሃሳብና አመለካከት የማስተናገድ ድርጅታዊ ባህልና አሰራር ከሌላቸው ከትግል በኋላ፤ አንደኛ፡- በትግል ወቅት በማህብረሰቡ ውስጥ የሰረፀው የብሔርተኝነት ስሜት ወደ ጭፍን ወገንተኝነትና የተበዳይነት ስሜት ይቀየራል፣ ሁለተኛ፡- በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜት ወደ ፍርሃትና አለመተማመን ይቀየራል። ይህ ሲሆን ከትግል በኋላ የሚመሰረተው መንግስታዊ ስርዓት ምን እንደሚመስል ስለ መንግስት መዋቅርና ባህሪ ትንታኔ በመስጠት ግንባር ቀደም የሆነው ፈረንሳዊው ምሁር “Montesquieu” እንዲህ ይገልፀዋል፡-

“In a republic the principle of action is virtue, which, psychologically equates with love of equality; and in a tyranny, the principle of action is fear. …This natural love of equality includes love of others as well as love of self, and egoism, loving one’s self at the expense of others, is an unnatural and perverted condition. …The Sovereign must, therefore, treat all its members alike… If it leaves the general for the particular, and treats one man better than another, it ceases to be Sovereign”

The Social Contract and Discourses

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ በፍርሃት የሚመራ የፖለቲካ ስርዓት እንደ ቀድሞው ስርዓት “ጨቋኝ” ይሆናል። በጨቋኝነቱ ላይ የአንድን ብሔር/ዘር መብትና ተጠቃሚነት የማረጋገጥ ዓላማ ካለው ደግሞ “አፓርታይድ”(Apartheid) ይባላል። ከዚህ ቀጥሎ በደቡብ አፍሪካ በነበረው “የዘር አፓርታይድ” እና በኢትዮጲያ ባለው “የብሔር አፓርታይድ” መካከል ከዓላማና ስልት አንፃር ያላቸውን ተመሳሳይነት በዝርዝር እንመለከታለን።

2: የአፓርታይድ ስርዓት ዓላማ
2.1: በደቡብ አፍሪካ
የደቡብ አፍሪካ ነባር ነጭ ሰፋሪዎች በራስ-የመወሰን መብታቸውን የማጣት አደጋ የተጋረጠባቸው የሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጅ በሆኑ አዲስ ነጭ ሰፋሪዎች አማካኝነት ነው። ይህ ከእንግሊዞች ጋር ወደ ጦርነት እንዲያመሩ አድርጓቸዋል። በጦርነቱ ወቅት በነባር ነጭ ሰፋሪዎች ላይ እጅግ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ተፈፅመባቸው። ስለዚህ፣ እ.አ.አ. በ1948 እንግሊዝ ደቡብ አፍሪካን ለቅቃ ስትወጣ በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት ዘረጋ። የስርዓቱ መሰረታዊ ዓላማዎች፤ 1ኛ፡- የነጮችን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጆች የመዋጥ አደጋን ማስቀረት፣ እና 2ኛ፡- በእንግሊዞች የተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ ናቸው። 

2.2: በኢትዮጲያ
የትግራይን ሕዝብ በቀዳማዊ ወያነ እና በሕወሃት ዘመን በራስ-የመወሰን መብቱን ለማረጋገጥ ባደረገው የትጥቅ ትግል “በአብዛኛው” ከሌላ ብሔር በተወጣጣ የጦር ሰራዊት ለማዳፈን ጥረት ተደርጓል። በዚህም፣ የአፄ ኃ/ስላሴ መንግስት የቀዳማይ ወያኔ እንቅስቃሴን ለመደምሰስ በወሰደው የኃይል እርምጃ፣ እንዲሁም የደርግ መንግስት ከሕወሃት ጋር ባደረገው 17 ዓመት የፈጀ ጦርነት በጣም ብዙ ሺህ የትግራይ ተወላጆች ለሞትና የአካል ጉዳት ተዳርገዋል። ስለዚህ፣ የደርግ መንግስት ከተገረሰሰ በኋላ በሕወሃት ጠንሳሽነት የተመሰረተው የኢህአዴግ መንግስት በብሄር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት ዘረጋ። የስርዓቱ መሰረታዊ ዓላማ፤ 1ኛ፡- የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች እንዳይጨፈለቅ ማድረግ፣ እና 2ኛ፡- በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ ናቸው።

3. የአፓርታይድ አተገባበር ስልት
3.1 በደቡብ አፍሪካ
ብዙውን ግዜ በደቡብ አፍሪካ ስለነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ሲነሳ በቅድሚያ ወደ አዕምሯችን የሚመጣው በዘርና ቀለም የሚለያይ ስርዓት መሆኑ ነው፡፡ በእርግጥ ስርዓቱ የሀገሪቱን ዜጎች “ነጭ፥ ጥቁር፥ “ከለርድ” (colored) እና ህንዳዊያን” በማለት ለአራት ይከፍላቸዋል። ነገር ግን፣ በዘር-ልዩነት ላይ ተመስርቶ መከፋፈል በነጭ ሰፋሪዎች ላይ የተጋረጠውን በሌላ ዘር ተወላጆች የመወጥ አደጋን አያስቀረውም።

የደቡብ አፍሪካ ነጮች በሌላ ዘር ተወላጆች የመዋጥ አደጋን ማስቀረትና በራስ-የመወሰን መብታቸውን ማስከበር የሚችሉት በሀገሪቱ አብላጫ (majority) የሆኑትን ጥቁሮች በመከፋፈል እና የፖለቲካ ተሳትፏቸውን በመገደብ ብቻ ነው። ለዚህ ደግሞ፣ በዘርና ቀለም ላይ የተመሠረተ መከፋፈል በተጨማሪ፣ የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮችን በአከባቢ መከፋፈል ያስፈልጋል። ስለዚህ፣ የአፓርታይድ ስርዓት የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮችን በአስር የተለያዩ ክልሎች ለመከፋፈል “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተባለውን አዋጅ አወጣ። የዚህ አዋጅ መሰረታዊ ዓላማና አተገባበር የታሪክ ደህረ-ገፅ እንደሚከተለው ይገልፀዋል፡- 

“The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959 created 10 Bantu homelands known as Bantustans. Separating black South Africans from each other enabled the government to claim there was no black majority, and reduced the possibility that blacks would unify into one nationalist organization. Every black South African was designated as a citizen as one of the Bantustans, a system that supposedly gave them full political rights, but effectively removed them from the nation’s political body.”

ከላይ እንደተገለፀው፣ የአፓርታይድ ስርዓት ጥቁሮች የሚኖሩባቸውን ግዜቶች ለአስር የተከፋፈለበት መሰረታዊ ምክንያት በእያንዳንዱ ክልል ጥቁሮች ራሳቸውን በራሳቸው እንዲያስተዳድሩ ሳይሆን በሀገሪቱ ውስጥ ያላቸውን አብላጫ ድምፅ ለማስቀረትና የተቀናጀ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ እንዳያደርጉ ነው። በዚህ መሰረት፣ እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ይኖረዋል። በተለያዩ ክልሎች የሚኖሩ ጥቁሮች ግን በሀገሪቱ ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ በጋራ ተደራጅተው እንዳይንቀሳቀሱ “በሌላ ክልል ውስጥ ጣልቃ መግባት ነው” በሚል ሰበብ ተከልክሏል። ስለዚህ፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ጥቁሮች በሀገሪቱ ውስጥ ያላቸውን አብላጫ ድምፅ በማሳጣት የነጮችን በራስ-የመወሰን መብትን ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት ነው።

በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረውን አፓርታይድ ስርዓትን ከዘር-ልዩነት አንፃር ብቻ ማየት በብዙሃኑ ጥቁሮች ላይ የተፈፀመውን አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና በግልፅ አያሳይም። የአፓርታይድን ስረዓት ለማስወገድ ከፍተኛ ትግል የተካሄደው በጥቁሮችና በነጮች መካከል ነበር። ምክንያቱም ከዘር መድልዎ በተጨማሪ፣ ከላይ የተጠቀሰው አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና ከዘረኝነት የባሰ ጨቋኝና ጎጂ ስለነበረ ነው።

በደቡብ አፍሪካ በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተው የአፓርታይድ ስርዓት እንደ ቀድሞው በሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጆች የመዋጥ አደጋን በማስቀረት የነጮችን በራስ-የመወሰን መብት ለማስከበር ጥቁሮችን በመከፋፈልና የጋራ የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን በመገደብ ተግባራዊ መደረጉን ተመልክተናል። ከዚህ በተጨማሪ፣ “በእንግሊዞች የተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ለማድረግ ደግሞ የአፓርታይድ ስርዓት ጠንካራ የሆነ ወታደራዊ አቅም ገንብቶ እንደነበር ይታወቃል። በዚህ ረገድ ስርዓቱ የኒኩለር ቦምብ ለመስራት ተቃርቦ የነበረ መሆኑ የሚጠቀስ ነው።

3.2 በኢትዮጲያ
ሕወሃት መራሹ የኢህአዴግ መንግስት የመሰረተው በብሔር ልዩነት ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት የተመሰረተባቸውን ሁለት መሰረታዊ ዓላማዎች ለማሳካት ተመሳሳይ የአተገባበር ስልቶች ነበሩት። አንደኛ፣ “የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች እንዳይጨፈለቅ ማድረግ” የሚለውን ዓላማ ለማሳካት ሀገሪቱን በዘጠኝ ብሔራዊ ክልሎች ከፋፍሏታል።

በእርግጥ “እያንዳንዱ ክልል ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብት አለው” ተብሏል። ነገር ግን፣ ከዓመታዊ በጀት ምንጭና አመዳደብ፣ የተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም እና ሌሎች አስተዳደራዊ ጉዳዮችን አንፃር ሲታይ ክልሎች የፌዴራሉ መንግስት ጥገኞች ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ፣ እንደ ደቡብ አፍሪካ ጥቁሮች ከጠቅላላው የኢትዮጲያ ሕዝብ 60% የሚሸፍኑት የአማራና ኦሮሞ ብሔር ተወላጆች በሀገሪቱ ፖለቲካ ውስጥ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ እንዲያጡ፤ በሀገራዊ ጉዳዪች ላይ የጋራ አቋም እንዳይኖራቸው እና የተደራጀ እንቅስቃሴ እንዳያደርጉ ተደርገዋል። በዚህም የፖለቲካ ልሂቃን በብሔር ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ስለሚያራምዱና የጋራ የሆነ ሀገራዊ አጀንዳ ስለማይኖራቸው የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት ማረጋገጥ ይቻላል። የክልሉ ተወላጆች ፖለቲካዊ መብት እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች የመጨፍለቅ አደጋ የለበትም።

እንደ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓት “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተሰኘው አዋጅ፣ በኢትዮጲያ የተለያዩ ብሔር ተወላጆችን የጋራ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ለመገደብ የወጣው አዋጅ ¨A PROCLAMATION ON ANTI-TERRORISM PROCLAMATION NO. 652/2009” በመባል ይታወቃል። የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጁ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የመብት ተከራካሪዎችን፣ እንዲሁም በተራ የተቃውሞና አመፅ እንቅስቃሴ የተሰማሩ ወጣቶችን ሳይቀር ለማሰርና ለማሰቃየት ያገለግላል። በዚህ አዋጅ ከተከሰሱ ከአሸባሪዎች ይልቅ የፖለቲከኞችና ጋዜጠኞች ቁጥር እጅግ ብዙ እጥፍ የበለጠበት ምክንያት የጸረ-ሽብር ሕጉ ለምን ዓላማ እየዋለ እንደሆነ በግልፅ ያሳያል።

በመጨረሻም፣ “በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ” የሚለውን ሁለተኛውን ዓላማ ለማሳካት ደግሞ የሀገሪቱን የመከላከያ ሰራዊት፣ ፖሊስ፣ ደህንነትና ሌሎች ተያያዥ መስሪያ ቤቶች ላይ በኃላፊነት የሚመሩት በዋናነት የክልሉ ተወላጆች ናቸው። ለዚህ ዓላማ የሚውል ጠንካራ የዕዝ-ሰንሰለት፣ የፋይናንስ አቅምና የመረጃ አቅርቦት ስርዓት ተዘርግቷል።

በአጠቃላይ፣ የአንድን ሕዝብ በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገጥ የሚወሰድ እርምጃ መለሶ የሌሎችን መብትና ነፃነት የሚገድብ ከሆነ “ስህተት” ነው።  በዚህ መሰረት፣ በደቡብ አፍሪካ የነጭ ሰፋሪዎች በራስ የመወሰን መብትን ለማረጋገጥ ሲባል በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት መዘርጋት፣ በዚህም አማካኝነት ጥቁሮችን በመከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው። በተመሣሣይ፣ የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገት ሲባል በብሔር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት፣ በዚህም አማካኝነት የኢትዮጲያ ሕዝብን በብሔር መከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው።

 

የዘር/ብሔር አፓርታይድ – ክፍል 4፡ ደርግ ጨፈጭፊ ከነበረ “አማፂያኑ” አስጨፍጫፊ ነበሩ!

ባለፉት ክፍሎች የትግል መሪዎችና ልሂቃን “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ በትግል ወቅት መጠየቅና በነባራዊ እውነታ ላይ የተመሰረተ መልስ መስጠት እንዳለባቸው ተመልክተናል። በክፍል ሦስት በዝርዝር እንደተገለፀው፣ የመጀመሪያው ምክንያት በትግል ወቅት የተፈጠረው የብሔርተኝነትና የጠላትነት ስሜት ከትግል በኋላ ወደ ተበዳይነትና ፍርሃት ስለሚቀየሩ ከትግል በኋላ አዲስ ለውጥ ማምጣት አስቸጋሪ እንደሚሆን ተመልክተናል። ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ የጥያቄውን በትክክል መመለስ የሚቻለው በጦርነት ወቅት እንደሆነ ተጠቅሷል። ነገር ግን፣ “በጦርነት ወቅት በንፁሃን ዜጎች ላይ በደልና ጭፍጨፋ የሚፈፀመው ለምንና እዴት እንደሆነና ተጠያቂ አካል ማን እንደሆነ ለማወቅ በቅድሚያ የሽምቅ ውጊያን መሰረታዊ ባህሪ መገንዘብ ያስፈልጋል። በዚህ ፅሁፍ ስለ ሽምቅ ውጊያ ስልትና በንፁሃን ዜጎች ላይ ስለሚያስከትለው ጉዳት የኢትዮጲያና ደቡብ አፍሪካን ታሪክ በማጣቀስ እንመለከታለን።

በኢትዮጲያ ጨቋኙን የደርግ አምባገነናዊ መንግስት ከስልጣን ለማስወገድ፣ እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ የአንግሊዝን የኢምፔሪያሊዝም ወረራን ለመመከት የተደረገው ትግል በዋናነት በሽምቅ ውጊያ (guerrilla warfare) ላይ የተመሰረተ ነበር። የቀድሞ የሕወሓት መስራችና አመራር አረጋዊ በርሄ ስለ ሽምቅ ውጊያን ዓላማ፣ ስልትና ውጤት ከሰጡት ትንታኔ ውስጥ የሚከተለውን ቀንጭበን ወስደናል፡-

“The essence of the revolutionary struggle is therefore to completely isolate the state from the populace and push it to its grave. This is why guerrilla warfare is dependent on a high level of popular involvement to provide the demographic ‘sea’ for the insurgent ‘fish’… The counter-offensive of government forces to nip the TPLF in the bud – a series of punitive campaigns that by-and-large came upon the peasant masses who were accused as hosts of the guerrilla fighters – definitely helped to bring closer the Front and the people as never before.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Amsterdam 2008, Page 42 – 151

የደርግ አምባገነናዊ መንግስት እና የእንግሊዝ የኢምፔሪያሊዝም ወራሪ ተግባራዊ እንቅስቃሴያቸው የሚመራበት መርህ “በአማፂያኑና በደጋፊዎቻቸው ላይ ከቀድሞው የበለጠ የኃይል እርምጃ መውሰድ የሽምቅ ተዋጊዎቹ የሚፈፅሙት ጥቃትና ከማህብረሰቡ የሚያገኙት ድጋፍ ይቀንሳል” የሚል ነው። በዚህ መሰረት፣ የአማፂያኑን ጥቃትና ድጋፍ ለመቀነስ ከዚህ ቀደም ከተወሰደው የበለጠ የኃይል እርምጃ ይወስዳል።

የሽምቅ ተዋጊዎች ሕዝቡን እንደ “ባህር” ተጠቅመው በውስጡ እንደ “ዓሣ” የሚንቀሳቀሱ መሆናቸው ተጠቅሷል። ዓሣ ደግሞ ከባህሩ አይወጣም። ባህሩ ውስጥ ገብቶው ውሃውን ሳይነኩ ዓሣውን መያዝ ሆነ መግደል አይቻልም። ስለዚህ፣ በአማፂያኑ ላይ የሚወሰድ የኃይል እርምጃ በንፁሃን ሕይወትና ንብረት ላይ ጉዳት ያደርሳል። ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የሽምቅ ተዋጊዎቹን ደብቃችኋል፥ ተባብራችኋል፥ ድጋፍ አድርጋችኋል፥…ወዘተ በሚል በማህብረሰቡ ላይ የሚፈጸመው በደልና ጭቆና የአማፂያኑን የሰው ኃይል አቅምና ድጋፍ ይበልጥ ያሳድገዋል። በዚያው ልክ የመንግስትን ድጋፍና ተቀባይነት ከቀድሞ በባሰ እንዲቀንስ ያደርገዋል።

ስለዚህ፣ አምባገነንና ጨቋኝ የሆኑ መንግስታት የአማፂያኑን ጥቃት ለመከላከል እና ከማህብረሰቡ የሚገኙትን ድጋፍ ለመቀነስ በሚል ከከዚህ በፊቱ የበለጠ የኃይል እርምጃ መወሰድ አለበት በሚል መርህ ይመራሉ። ከበፊቱ የበለጠ የኃይል እርምጃ በወሰዱ ቁጥር አማፂያኑ በሚንቀሳቀሱበት ማህብረሰብ ላይ ከበፊቱ የበለጠ በደልና ጭቆና ይፈፅማሉ። ከበፊቱ የበለጠ በደልና ጭቆና በፈጸሙ ቁጥር በማህብረሰቡ ዘንድ የመንግስት ድጋፍነ ተቀባይነት እየቀነሰ፣ የአመፂያኑ ድጋፍና ተቀባይነት እየጨመረ ይሄዳል።

የቀድሞ የሕዋሓት መስራችና አመራር በጉዳዩ ዙሪያ የተለያዩ የጥናት ውጤቶች በማጣቀስ የሽምቅ ተዋጊዎች ውድቀትና ስኬት የሚወሰነው በዚህ ስሌት መሰረት እንደሆነ ያስረዳል። አያይዞም ሕወሓት የደርግ ስርዓትን ከስልጣን ማስወገድ የቻለው በዚህ ስሌት መሰረት እንደሆነ ገልጿል፡-          

“Neither sheer poverty nor peasant discontent, not merely modernization or class oppression, and certainly not the simple appearance of guerrillas or foreign aid to them, can explain the relative successes and failures of guerrilla revolutionary movements …, apart from domestic governmental conditions. There is a wealth of evidence and principle that repressive policies defeat their purpose, in the long run if not necessarily in the short run.…exclusive reliance on force eventually rises up the forces that destroy it, and often a self-defeating fallacy is the perception of well established states, that dissidents will give up their resistance by the threat or application of great force.
This analysis helps us understand to what extent a repressive regime (the militaristic Dergue of Ethiopia a case in point) by employing sheer force and terror creates favourable conditions for revolutionary guerrilla movements (like the TPLF) to grow and be crowned as upholding a just and legitimate cause on behalf of the oppressed people.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Amsterdam 2008, Page 43

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ አምባገነን መንግስታትና ሽምቅ ተዋጊዎች ጨፍጫፊ እና አስጨፍጫፊ ናቸው። ለምሳሌ፣ በደቡብ አፍሪካ የነጭ ሰፋሪ ሸምቅ ተዋጊዎች እ.አ.አ. ከ1899 – 1901 ዓ.ም ባሉት ሦስት አመታት ውስጥ ወደ 22000 በላይ የእንግሊዝ ወታደሮችን ገድለዋል። የሕወሓት መስራችና የቀድሞ አመራር የነበረው አረጋዊ በርሄ “A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991)” በተሰኘው መፅሃፋቸው፣ በ1979 ዓ.ም የኤርትራ አማፂያን ሁለተኛውን አብዮታዊ ጦርን ሲያሸንፉ ወደ 10000 የደርግ ወታደሮችን፣ እንዲሁም የሕወሓት ታጋዮች በ1981 ዓ.ም ከደርግ ጋር ባደረጉት የእንዳ-ስላሴ ውጊያ ወደ 12000 የደርግ ወታደሮችን መግደላቸውን ገልጿዋል። በደቡብ አፍሪካና በኢትዮጲያ የሚገኙ አማፂያን በሦስት አመታት ውስጥ ብቻ እያንዳንዳቸው 22000 ወታደሮችን ገድለዋል።

የእንግሊዝ ጦር የሽምቅ ተዋጊዎቹን ጥቃትና ድጋፍ ለማስወገድ “መሬቱን በእሳት መለብለብ” (Scorched-earth) በሚል ተዋጊዎቹ በሚንቀሳቀሱበት አከባቢ ያሉ መኖሪያ ቤቶች ሙሉ-ለሙሉ በእሳት አወደማቸው። ከጠቅላላው የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎችን ሕዝብ ብዛት በአማካይ ግማሹን በማጎሪያ ካምፕ ውስጥ በማስገባት ከጠቅላላው የሕዝብ ብዛት 10% (280000) የሚሆነው ሕዝብ በርሃብና በበሽታ ሞቱ። በዚህ ምክንያት፣ የሽምቅ ተዋጊዎቹ የተኩስ አቁም ስምምነት በመፈረምና እስከ 1948 ዓ.ም ድረስ በእንግሊዝ ቅኝ-አገዛዝ ስር ወደቁ።

ልክ እንደ እንግሊዞች ደርግም የሕውሃት የሽምቅ ተዋጊዎችን ጥቃትና ድጋፍ ለማስወገድ “ዓሳውን ለማጥፋት ባህሩን ማድረቅ” በሚል እንደ በአውሮፕላን የአየር ድብደባ ፈፀመ። በዚህም በአንድ ቀን ውስጥ 1800 ንፁሃን ዜጎች ተገደሉ። ከዚያ በኋላ ግን የደርግ ሰራዊት በሽንፈት ላይ ሽንፈት አስተናገደ። አረጋዊ በርሄ የሕውሃት የወታደራዊ ደህንነት መረጃን ዋቢ አድርጎ አደገለፀው፣ የሃውዜን የአየር ድብደባ በተፈፀመበት 1980 ዓ.ም የሕውሃት ሰራዊት በከፍተኛ ቁጥር ጨምሮ ከ20ሺህ በላይ ሆነ። በተቃራኒው፣ የደርግ ሰራዊት ከአስር አመት በፊት ከነበረው 300000 ወታደር እየቀነሰ ሄዶ በ1980 ዓ.ም 139,500 ወታደሮች ብቻ ነበሩት። ከሁለት ዓመት በኋላ ግንቦት 20/1983 ዓ.ም የደርግ መንግስት ተገረሰሰ። በዚህ መሰረት፣ በንፁሃን ዜጎች ላይ የተፈፀመ በደልና ጭፍጨፋ እንደ ሕወሓት ላሉ የሽምቅ ተዋጊ ቡድኖች ዋና የስኬት ምንጭ እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። በቀጣይ ክፍል አምስት ከላይ ለተጠቀሰው በደልና ጭፍጨፋ ከሞራልና ሕግ አንፃር ተጠያቂው አካል ማን እንደሆነ እንመለከታለን።

የዘር/ብሔር አፓርታይድ – ክፍል 3፡- ብሔርተኝነት ሳይወጣ እኩልነት አይገባም!

የዘር/ብሔር አፓርታይድ ተከታታይ ፅሁፍ የመጀመሪያ ክፍል ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የትጥቅ ትግል የሚጀመርበት መሰረታዊ ምክንያት ለማህብረሰቡ የመብትና ነፃነት ጥያቄ ተገቢ ምላሽ ሳይሰጥ ሲቀር ነው። ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ለሚነሱ የእኩልነት፥ ነፃነትና የተጠቃሚነት ጥያቄዎችን በኃይል ለማዳፈን መሞከር፤ በመጀመሪያ ወደ አመፅና ኹከት፣ በመቀጠል ወደ ግጭትና የትጥቅ ትግል እንደሚያመራ ተመልክተናል። በዚህ ሂደት ውስጥ ፖለቲካ ልሂቃን የማህብረሰቡን ብሶትና ተቃውሞ በብሔርተኝነት ስሜት በማቀጣጠልና በራስ-የመወሰን መብትን ተሰፋ በመስጠት አመፅና ተቃውሞን ወደ ትጥቅ ትግል ያሸጋግሩታል።

በዚህ መሰረት፣ የትጥቅ ትግል ለማስጀመር በማህብረሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገው የብሔርተኝነት ስሜት በትግል ወቅት ከሚፈጠረው የጠላትነት ስሜት በመጣመር አክራሪ የፖለቲካ አመለካከት ይፈጠራል። በእርግጥ ያለ ብሔርተኝነት ስሜት ሕዝባዊ ወገንተኝነትን ማስረፅ አይቻልም። በተመሣሣይ፣ በጨቋኙ ስርዓት ላይ የጠላትነት ስሜት መፍጠር ካልተቻለ የትጥቅ ትግል ማካሄድ አይቻልም። ነገር ግን፣ ልክ የትጥቅ ትግሉ እንደተጠናቀቀ አዲስ የፖለቲካ ማህብረሰብን መፍጠር ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ በትጥቅ ትግሉ ወቅት የሰረፀውን በብሔርተኝነትና የጠላትነት ስሜት ላይ የተመሰረተ አክራሪ የፖለቲካ አመለካከት በአዲስ መቀየር ያስፈልጋል።

አዲስ የፖለቲካ ማህብረሰብ ለመፍጠር አስፈላጊ የሆኑ ማህበራዊና ፖለቲካዊ እሴቶችን ለመለየትና ለማዳበር ለትጥቅ ትግሉ መነሻ የሆነውን ምክንያት ተመልሶ ማየት ያስፈልጋል። በእርግጥ የትግሉ ዓላማ የማህብረሰቡን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ነው። በራስ-የመወሰን መብት ያስፈለገበት ምክንያት የማህብረሰቡን እኩልነት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማስከበር ነው። የአብዛኛውን የሕብረተሰብ ክፍል መብትና ነፃነት ማስከበር የሚቻለው ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ሲቻል ነው።

የዳበረ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመገንባት ደግሞ በእኩልነት፥ ነፃነት፥ የህግ የበላይነት፥ ግልፅነት፥ ተጠያቂነት፥ …ወዘተ በመሳሰሉ እሴቶች የታነፀ የፖለቲካ ማህብረሰብ ሊኖር ይገባል። ይህ ደግሞ በትጥቅ ትግሉ ወቅት በማህብረሰቡ ውስጥ የሰረፀው አክራሪ ብሔርተኝነትና የጠላትነት መንፈስ ሙሉ-ለሙሉ መወገድ አለበት። በዚህ መሰረት፣ በጦርነት ወቅት የተፈጠረውን አሮጌ ነፍስ በአዲስ ነፍስ መተካት ያስፈልጋል።

በክፍል-2 ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ “የትጥቅ ትግሉ የመጨረሻ ግብ ደግሞ አዳዲስ ነፍሶችን መፍጠር ነው” (the invention of new souls) የሚለው ፅንሰ-ሃሳብ ይህን ያመለክታል። የትግል መሪዎች/ልሂቃን አዲስ ነፍስ የሚፈጥሩት በትግል ወቅት የተፈጠረውን የብሔርተኝነትና ጠላትነት ስሜት ከትግል በኋላ በእኩልነትና ነፃነት በመተካት ነው። ነገር ግን፣ እንደ “Frantz Fanon” አገላለፅ፣ አዳዲስ ነፍሶችን መፍጠር የሚቻለው ከትግል በኋላ አይድለም። ከዚያ ይልቅ፣ ጦርነቱ በተፋፋመበትና የታጋዮች የብሔርተኝነት/ብሔራዊ ስሜት በተጋጋለበት ወቅት ራስንና ሌሎችን፤ “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ መጠየቅና መመለስ ሲቻል ነው።

የትግሉ መሪዎችና ልሂቃን “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ ራሳቸውንና የትግል አጋሮቻቸውን ያለገደብ፥ በግልፅ የሚጠይቁና የሚወያዩ፣ በዚህም ጥያቄውን በነባራዊ እውነታ ላይ ተመስርተው ጥያቄውን የሚመልሱ ከሆነ የትግሉን የመጨረሻ ግብ ማሳካት ይቻላሉ። ስለዚህ፣ በትግል ወቅት ይህን ማድረግ የቻሉ መሪዎችና ልሂቃን፣ የጨቋኙ ስርዓት ከተወገደ በኋላ በትግል ወቅት የተፈጠረውን አክራሪ ብሔርተኝነትና የጠላትነት ስነ-ልቦናን በማስወገድ በምትኩ በዴሞክራሲያዊ እሴቶች የታነጸ የፖለቲካ ማህብረሰብ መፍጠር ይችላሉ። ነገር ግን፣ በቀድሞ ጨቋኝ ስርዓት የተፈፀመውን በደልና ጭፍጨፋ እያሰቡ የጠላትነት ስሜትን ማስወገድ አይቻልም። በተመሣሣይ፣ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ የሚንፀባረቀውን አክራሪነት ብሔርተኝነት ሳያስወግዱ የዴሞክራሲ እሴቶችን ማስረፅ አይቻልም።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በትግል ወቅት መጠየቅ የነበረበት ጥያቄ ከትግል በኋላ መልስ አያገኝም። “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” ለሚለው ጥያቄ በነባራዊ እውነታ ላይ የተመሰረተ ትክክለኛ መልስ መስጠት የሚቻለው በጦርነት ወቅት የተጠየቀ እንደሆነ ብቻ ነው። ምክያቱም፡- አንደኛ፡- በትግል ወቅት የተፈጠረው የብሔርተኝነትና የጠላትነት ስሜት ከትግል በኋላ ወደ ተበዳይነትና ፍርሃት ስለሚቀየሩ፣ ሁለተኛ፡- የጥያቄውን አውድ በግልፅ መገንዘብና በእውነታ ላይ የተመሰረተ ምላሽ መስጠት የሚቻለው ራሳችንን በድርጊት ፈፃሚዎቹ ቦታና ግዜ ላይ በማስቀመጥ፣ ተግባሩን የፈፀመበትን ትክክለኛ አውድና ምክንያት መረዳት ስንችል ነው። ከዚህ ቀጥሎ የመጀመሪያውን ምክንያት በአጭሩ የምንመለከት ሲሆን ሁለተኛውን ምክንያት ደግሞ በቀጣዩ ክፍል አራት በዝርዝር ለመዳሰስ እንሞክራለን።

ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ በጦርነት ወቅት የሰረፀው የብሔርተኝነት ስሜት ከትግል በኋላ ወደ ጭፍን ወገንተኝነትና የተበዳይነት ስሜት ይቀየራል። በተመሣሣይ፣ በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜት ከጦርነቱ በኋላ ወደ ፍርሃትና ጥርጣሬ ይቀየራል። በእንዲህ ያለ ሁኔታ ውስጥ በትግል ወቅት ስለተፈፀመ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ከስሜታዊነት በፀዳ መልኩ መወያየትና መግባባት በጣም አስቸጋሪ ይሆናል።

በቀድሞ ጨቋኝ ስርዓት የእሱ ማህብረሰብ ብቻ ተለይቶ እንደተበደለ ከሚስብና “የቀድሞ ስርዓት ተመልሶ ሊመጣ ይችላል” በሚል ስጋትና ፍርሃት ውስጥ ካለ ሰው ጋር በመተማመን ላይ የተመሰረተ ውይይት ማድረግ አይቻልም። “Edward Said” እንዲህ ያለውን ውጥረት ለማስወገድ የአልጄሪያዊው የነፃነት ታጋይና ልሂቅ “Frantz Fanon” እንደ ምሳሌ በመጥቀስ የትግል መሪዎችና ልሂቃን ድርሻና ኃላፊነትን እንደሚከተለው ገልፆታል፡-

“It is inadequate only to affirm that a people was dispossessed, was oppressed or slaughtered, was denied its rights and its political existence without at the same time doing what [Frantz] Fanon did during the Algerian war: affiliating those horrors with the similar afflictions of other people. This does not at all mean a loss in historical specificity, but rather it guards against the possibility that a lesson learned about oppression in one place will be forgotten or violated in another place or time. …For the intellectual, the task is explicitly to universalise the crisis, to give greater human scope to what a particular race or nation suffered, to associate that experience with the sufferings of others.” REITH LECTURES 1993: Representations of an Intellectual, Lecture 2: Holding Nations and Traditions at Bay, 1993.

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የትግል መሪዎችና ልሂቃን በእነሱ ብሔርና ዘር ላይ የተፈጸመን በደልና ጭቆና በማስፋትና በሌሎች ብሔሮችና ሕዝቦች ላይ ከተፈጸመው በደልና ጭቆና ጋር አያይዘው ማቅረብ አለባቸው። ናጄሪያዊው ሎሬት “Wole Soyinka” የቀድሞውን የደርግ ወታደራዊ መንግስት በተለያዩ የዓለም ሀገራት ከነበሩ አምባገነናዊ እና ጨቋኝ መንግስታት ተመሳሳይ እንደሆነ ይገልፃል። ሌላው ቀርቶ የደርግ መንግስት የፈፀመው በደልና ጭቆና፣ የኢራን ኢስላማዊ መሪዎች፣ በአፍጋንስታኑ ታሊባኖች፣ እንዲሁም በሩሲያ የሶቬት ሕብረት አምባገነናዊ ስርዓት ከፈፀሙት በደልና ጭቆና ጋር ፍፁም ተመሳሳይ እንደሆነ ይገልፃል።

“The saturation of society by near-invisible secret agents, the cooption of friends and family members – as has been notoriously documented in Ethiopia of The Dergue, former East Germany, Idi Amin’s Uganda or Iran of the Shah Palahvi and the Ayatollahs prior to the Reformist movement – all compelled to report on the tiniest nuances of discontent with, or indifference towards the state – they all constitute part of the overt, mostly structured forces of subjugation. To fully apprehend the neutrality of the suzerainty of fear in recent times, indifferent to either religious or ideological base, one need only compare the testimonies of Ethiopian victims under the atheistic order of Mariam Mengistu, and the theocratic bastion of Iran under the purification orgy of her religious leaders, or indeed the Taliban of Afghanistan and the aetheistic order of a Stalinist Soviet Union.” REITH LECTURES 2004: Climate of Fear, Lecture 2: Power and Freedom, 2004.

በደርግ መንግስት የተፈፀመው በደልና ጭቆና በሌሎች ዓለም ሀገራት ከሚፈጸሙ በድልና ጭቆናዎች ጋር ፍፁም ተመሳሳይ እንደሆነ ከላይ በአጭሩ ተመልክተናል። እንዲሁም የደርግ መንግስት በሀገሪቱ ዜጎች ላይ ሲፈፅም የነበረው በደልና ጭፍጨፋ ፍፁም ተመሳሳይ ነው። ለምሳሌ፣ በቀይ-ሽብር ዘመቻ የደርግ መንግስት ከሦስት አመት ባነሰ ግዜ ውስጥ እስከ 500ሺህ የሚደርሱ የሀገሪቱን ዜጎች ገድሏል።

በክፍል-2 የቀድሞውን የሕወሓት መስራችና አመራር አረጋዊ በርሄን ዋቢ በማድረግ እንደተጠቀሰው በሰኔ 1980 ዓ.ም በሃውዜን በተፈፀመው የአውሮፕላን ድብደባ በአንድ ቀን 1800 ንፁሃን ዜጎች መገደላቸውና ይህም የትጥቅ ትግሉ ከተጀመረበት ግዜ አንስቶ ብዙ ሰዎች በአንድ ቀን የተገደለበት እንደሆነ ተጠቅሷል። ነገር ግን፣ በ1970 ዓ.ም የቀይ-ሽብር ዘመቻ በተጀመረ የመጀመሪያው ሳምንት ውስጥ ብቻ 5ሺህ ተማሪዎችን ገድሏል፣ 30ሺህ አስሯል። ታዲያ የደርግ መንግስት በትግራይ ሕዝብ ላይ የፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ በአጠቃላይ የኢትዮጲያ ሕዝብ ከፈጸመው በምን ይለያል?

በአጠቃላይ፣ የደርግ መንግስት በትግራይ ሕዝብ ወይም በሌላ ብሔር ላይ ብቻ በደልና ጭፍጨፋ እንዳደረገ ወይም ለአንደኛው ብሔር ይበልጥ “ጥሩ” ሌላው ደግሞ “መጥፎ” እንደነበረ አድርጎ መግለፅ፥ መዘርዘርና መዘከር በትግል ወቅት የሰረፀው የብሔርተኝነትና ተበዳይነት ስሜት፣ እንዲሁም በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜትና እሱን ተከትሎ የተፈጠረው የፍርሃትና ጥርጣሬ ምልክት ነው። ለዚህ ደግሞ አንዱ ምክንያት የሕወሃት መሪዎችና ልሂቃን የብሔርተኝነትና የጠላትነት ስሜትን በማስወገድ የእኩልነትና ነፃነት መርህን ማስረፅ አለመቻላቸው ነው። ሁለተኛውና ዋናው ምክንያት የሕወሓት መሪዎችና ልሂቃን ከደርግ ጋር ጦርነት ውስጥ በነበሩበት ወቅት “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ ለመጠየቅና ተገቢ የሆነ መልስ አለመስጠታቸው ነው። ሁለተኛውን ምክንያት እና በሀገሪቱ ፖለቲካዊ ስርዓት ላይ ያሳረፈውን ተፅዕኖ በቀጣዩ ክፍል-4 በዝርዝር እንመለከታለን።  

የዘር/ብሔር አፓርታይድ – ክፍል 1፡- ከልዩነት ወደ ጦርነት

“የሰቆቃ ልጆች” በሚል ርዕስ ያቀረብናቸው አምስት ተከታታይ ፅሁፎች ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በፊት በጀርመንና ጃፓን ወታደራዊ ፋሽስት፣ እንዲሁም ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ በእስራኤልና በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ስርዓት የተመሰረቱበትን ሁኔታ በዝርዝር ለመዳሰስ ሞክረናል።  ከዚህ በመቀጠል “የዘር/ብሔር አፓርታይድ” በሚል ርዕስ በምናቀርባቸው ተከታታይ ፅሁፎች የኢትዮጲያና የደቡብ አፍሪካ ታሪካዊና ፖለቲካዊ ሁኔታን መሰረት በማድረግ የአፓርታይድ ስርዓት አመሰራረትን በዝርዝር ለመዳሰስ እንሞክራለን። በዚህ የመጀመሪያ ክፍል ለዜጎች የመብትና ነፃነት ጥያቄ የሚሰጠው ምላሽ እንዴት ወደ ብሔርተኝነት እና ጦርነት እንደሚቀየር እንመለከታለን።

1. የዘር/ብሔር ልዩነት   

እ.አ.አ. በ1950 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ የነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ያወጣው የሕዝብ ምዝገባ አዋጅ (Population Registration Act) የሀገሪቱን ዜጎች “ነጭ፥ ጥቁር፥ “ከለርድ” (colored) እና ህንዳዊያን” በማለት ለአራት ይከፍላቸዋል። በተመሣሣይ፣ የኢፊዲሪ ሕገ መንግስት በአንቀፅ 39(5) የሀገሪቱን ዜጎች በቋንቋ፥ ባህል፥ ልማድና ስነ ልቦናን መሰረት በብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ ይከፋፍላቸዋል።

በመሰረቱ “አፓርታይድ” (Apartheid) የሚለው ቃል “መለየት” (Separatedness) ወይም “መለያየት” (the state of being apart) ማለት ነው። ዜጎች የሚከፋፈሉት በዘር ሆነ በብሔር በመካከላቸው የሚኖረውን ልዩነት አይቀይረውም ወይም መለያየቱን አያስቀረውም። ስለዚህ፣ “አፓርታይድ” ማለት የአንድ ሀገር ዜጎችን በዘር/ብሔር በመለየትና በመለያየት የሚያስተዳድር ፖለቲካዊ ስርዓት ነው። የአፓርታይድ ስርዓት አመሰራረትን ከማየታችን በፊት ግን የዘር/ብሔር ልዩነት እንዴት ለፖለቲካዊ አጀንዳ ማስፈፀሚያ እንደሚውል እንመልከት።

በአንድ ሀገር ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች በዘር ሀረግ፥ በቆዳ ቀለም፣ በብሔር፥ በቋንቋ፥ በባህል፥ በልማድ፣ በሥነ-ልቦና፣ በሃማኖት፣…ወዘተ ይለያያሉ። ሰፋ ያለ የጋራ ጠባይ የሚያንፀባርቅ ባህል ወይም ተመሳሳይ ልማዶች ያሉት፣ ሊግባባበት የሚችልበት የጋራ ቋንቋ ያለው፥ የጋራ ወይም የተዛመደ ሕልውና አለን ብሎ የሚያምን፥ የሥነ ልቦና አንድነት ያለውና በአብዛኛው በተያያዘ መልክዓ ምድር የሚኖር ማኅበረሰብ እንደ ሁኔታው “ብሔር፥ ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ” ተብሎ ሊጠራ ይችላል።

ምንግዜም ቢሆን በአንድ ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ እና በሌላ መካከል ልዩነት ይኖራል። ከፖለቲካ አንፃር ሲታይ፣ ልዩነት የሰላም ወይም ጦርነት፣ የዴሞክራሲ ወይም ጭቆና መኖርና አለመኖር መለያ ነው። የብሔሮች፥ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ቋንቋ፥ ባህል፥ ልማድ፥ ሃማኖት፥ ሕልውና (ማንነት)፣…ወዘተ “እኩል” በሚከበርበት፣ ሁሉም ዜጎች የራሳቸውን አመለካከት ያለማንም ጣልቃ-ገብነት የመያዝና ሃሳባቸውን “በነፃነት” መግለፅ በሚችሉበት፣ እንዲሁም ከሀገሪቱ ልማትና እድገት ፍትሃዊ ተጠቃሚ ከሆኑ ዘላቂ ሰላምና ዴሞክራሲ መኖሩን ያረጋግጣል።

በተቃራኒው፣ የብሔሮች፥ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች እኩልነት፣ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ባልተረጋገጠበት ሀገር ጭቆና መኖሩና ጦርነት ማስከተሉ እርግጥ ነው። በአንድ አከባቢ የሚኖር ማኅብረሰብ ጭቆና ሲደርስበት በቅድሚያ መብቱና ነፃነቱ እንዲከበር በአመፅና ተቃውሞ ብሶትና አቤቱታውን በአደባባይ ይገልፃል። ሆኖም ግን፣ መንግስት የሕዝቡን ጥያቄ ተቀብሎ ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በኃይል ለማፈን ጥረት የሚያደርግ ከሆነ የሕዝቡ አመፅና ተቃውሞ በሂደት ወደ ግጭትና ጦርነት ይቀየራል።

በመሰረቱ በአንድ አከባቢ የሚኖር ማኅብረሰብ የራሱን መንግስት የሚመሰረተው ሕግና ስርዓት እንዲያስከብር፣ በዚሁም የሁሉንም መብትና ነፃነት እንዲያረጋግጥ ነው። የተወሰነ ሕብረተሰብ ክፍል የእኩልነት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ሲያነሳ መንግስት በምላሹ የኃይል እርምጃ በመውሰድ ዜጎችን ለእስራት፣ እንግልትና አካል ጉዳት የሚዳረግ ከሆነ እንደ መንግስት መሰረታዊ ዓላማውን ስቷል። መሰረታዊ ዓላማውን የሳተ ነገር ሁሉ ፋይዳ-ቢስ ነው። ስለዚህ፣ ከሕዝቡ የሚነሳን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በኃይል ለማፈን የሚሞክር መንግስት ሕጋዊ መሰረት የለውም።

በዚህ ምክንያት በአንድ ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ ውስጥ እንዲህ ያለ ቅሬታ ሲፈጠር የለውጥ አብዮት ማስነሳት ለሚሹ ልሂቃን ምቹ ሁኔታ ይፈጥራል። ልሂቃን በማህብረሰቡ ውስጥ የለውጥ አብዮት ለመቀስቀስ ከሚጠቀሟቸው ስልቶች ውስጥ ዋናዋናዎቹ የብሔርተኝነት ስሜት እና በራስ-የመወሰን መብት ናቸው። በዚህ መልኩ በአንድ ብሔር፥ ብሔረሰብ፥ ሕዝብ እና በሌላ መካከል ያለ ልዩነት በሂደት ወደ ግጭትና ጦርነት ያድጋል። የሕዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ሕወሓት – TPLF) መስራችና የቀድሞ አመራር አረጋዊ በርሄ ስለ ድርጅቱ የትግል አጀማመር በሰጠው ትንታኔ እንዲህ ይላል፡-   

“Discontent can be caused by a variety of intervening factors but often is articulated in relation to the state that claims to possess the moral and legal authority to manage the affairs of the populace. Once discontent has been created, it can be easily politicized by the elite who seek change and civil disorder may follow. In this circumstance ‘loss of government legitimacy is an important if not critical factor in explaining civil strife events.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Ch.2, Page 24.

2. ብሔርተኝነት እና በራስ-የመወሰን መብት

ፖለቲካዊ ስርዓቱ የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የማያረጋገጥ ከሆነ የማህብረሰቡ ልሂቃን የተለያየ ዓይነት የለውጥ እርምጃ እንዲወሰድ ጥረት ማድረግ ይጀምራሉ። በተለይ መንግስታዊ ስርዓቱ የዜጎቹን መብትና ነፃነት ማረጋገጥ ሲሳነው በቅድሚያ አስፈላጊ የሚሏቸውን የሕግና ፖሊሲ ለውጦች እንዲመጡ ይጎተጉታሉ። የሀገሪቱ መንግስት ስራና አሰራሩን በመቀየር ከሕዝቡ የለውጥ ፍላጎት ጋር አብሮ መሄድ ከተሳነው አመፅና ተቃውሞ ይቀሰቀሳል። መንግስት ለሕዝቡ ጥያቄ ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ ብሶትና አብቱታውን በአደባባይ እንዳይገልፅ የሚያፍነው ከሆነ የለውጥ ንቅናቄው ወደ ትጥቅ ትግልና ጦርነት ያመራል።

በሕዝቡ ዘንድ ያለውን የለውጥ ፍላጎት ወደ “አብዮት” (revolution) ለመቀየር እና የትግል ስልቱን ከአደባባይ አመፅና ተቃውሞ ወደ ውጊያና ጦርነት ለማሸጋገር የፖለቲካ ልሂቃኑ ሁለት ነገር መፍጠር አለባቸው። እነሱም፣ አንደኛ፡- በብሔሩ፥ ብሔረሰቡ ወይም ሕዝቡ ዘንድ ከፍተኛ የወገንተኝነትና የአንድነት ስሜት ለመፍጠር ብሔርተኝነትን ማስረጽ፣ ሁለተኛ፡- የትግሉን ዓላማና ግብ ደግሞ የብሔሩን፥ ብሔረሰቡን ወይም ሕዝቡን በራስ-የመወሰን መብት ማረጋገጥ እንዲሆነ ማሳመን አለባቸው።

ለዴሞክራሲ እና ለነፃነት በሚደረጉ የሕዝብ ንቅናቄዎች ውስጥ ያለው መሰረታዊ ጥያቄ በራስ የመወሰን መብትን (right of self-determination) ነው። በራስ የመወሰን መበት አንድ ብሔር ወይም ሕዝብ የወደፊት ዕድሉን በራሱ የመወሰን፣ በራሱ ሕግና ደንብ የመተዳደር እና ከእሱ ፍቃድና ምርጫ ውጪ በሆኑ መሪዎች አለመመራት ነው። በዚህ መሰረት፣ ማህብረሰቡ ልዩነቱን በራሱ ማስከበር ይችላል። ከዚህ በፊት ሲያነሳቸው የነበሩት የእኩልነት፥ የነፃነትና የተጠቃሚነት ጥያቄዎችን በራሱ ለራሱ መመለስ ይችላል። ብሔርተኝነት ደግሞ የማህብረሰቡን አባላት በትግሉ ዓላማና ግብ ዙሪያ አንድነትና ቁርጠኝነት እንዲኖረው ያስችላል። በደቡብ አፍሪካ የነጭ ሰፋሪዎች እና በኢትዮጲያ ትግራይ የትጥቅ ትግል የተጀመረው በብሔርተኝነት እና በራስ-የመወሰን መብት ላይ ተመስርቶ ነው።

2.1 በደቡብ አፍርካ የነጭ ሰፋሪዎች (Boers) የትጥቅ ትግል

በደቡብ አፍሪካ ቀድመው የሰፈሩት ነጮች “Boers” የሚባሉት ናቸው። እነዚህ ሕዝቦች እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ “Boers Republic” በሚል ራሳቸውን በራሳቸው የሚያስተዳድሩ ነፃ ግዛቶች ነበሩ። ነገር ግን፣ እ.አ.አ. በ1866 የአልማዝ፣ እንዲሁም በ1886 ደግሞ የወርቅ ማዕድን በአከባቢው መገኘቱን ተከትሎ ብዙ የእንግሊዝና የሌሎች ሀገራት ዜጎች (utilanders) ወደ አከባቢው በብዛት መጉረፍ ጀመሩ። የአዲስ ሰፋሪዎች ቁጥር በፍጥነት እየጨመረ ሄዶ በ1890ዎቹ የመጀመሪያ ላይ ከነባር ነጮች ”Boers” ጠቅላላ ብዛት በሁለት እጥፍ በለጠ። ይህ በነባር የደቡብ አፍሪካ ነጮች ላይ ራስን-በራስ የማስተዳደር መብታቸውና ነፃነታቸው ላይ የሕልውና አደጋ ተጋረጠበት። 

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት በራስ-የመወሰን መብታቸው ላይ የተጋረጠውን አደጋ ለማስወገድ በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ አዲስ ረቂቅ አዋጅ በማውጣት ተግባራዊ አደረጉ። ይህ አዋጅ የነባር ሰፋሪዎችን በራስ-የመወሰን መብት የሚያረጋግጥ ሲሆን የአዲስ ሰፋሪዎችን ፖለቲካዊ መብትና ነፃነት የሚገድብ ነበር። አብዛኞቹ አዲስ ሰፋሪዎች ከእንግሊዝ ወይም ከቅኝ-ግዛቶቿ የመጡ እንደመሆናቸው በእንግሊዞች እና በደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች (Boers) መካከል አለመግባባት አለመግባባት ተፈጠረ። አለመግባባቱ ወደ ጦርነት ተሸጋገረና በሁለቱ መካከል “Second Boers War” የተባለው፣ በዓለም ታሪክ አሰቃቂ በደልና ጭቆና የተፈፀመበት ጦርነት ተካሄደ። ይህ አሰቃቂ በደልና ጭቆና ደግሞ እ.አ.አ. በ1948 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ ለተመሰረተው አፓርታይድ ስርዓት ዋና ምክኒያት ነው።  

2.2 በትግራይ የሕወሃት የትጥቅ ትግል 
በእርግጥ የትግራይ ሕዝብ በራስ የመወሰን ጥያቄን ማንሳት የጀመረው በቀዳማይ ወያኔ አማካኝነት ነው። በቀዳማይ ወያኔ የተካሄደው የአርሶ-አደሮች አመፅ ከባሌና ጎጃም የአርሶ-አደሮች አመፅ ጋር ተመሳሳይ ነው። የአርሶ-አደሮቹ አመፅና ተቃውሞ በዋናነት በእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ላይ ማዕከል ያደረገ ነበር። ሆኖም ግን፣ በወቅቱ የነበረው ዘውዳዊ አገዛዝ የወሰደው እርምጃ የአመፅ እንቅስቃሴውን በጦር ኃይል ማዳፈን ነበር። በዚህ መልኩ በወቅቱ የነበረው መንግስት ለሕዝቡ የመብትና ነፃነት ጥያቄ የተሰጠው ምላሽ ቀጣዩን የትግል ስልት በብሔርተኝነት እና በራስ-የመወሰን መብት ላይ የተመሰረተ እንዲሆን አድርጎታል።

በዚህ መሰረት፣ ዳግማዊ ወያነ – ሕዝባዊ ወያነ ሃርነት ትግራይ (ሕወሓት) የትጥቅ ትግል የጀመረው የማህብረሰቡን የብሔርተኝነት ስሜት በማቀጣጠል እና በራስ-የመወሰን መብትን ዓላማ በማድረግ ነው። የሕወሓት (TPLF) መስራችና የቀድሞ አመራር አረጋዊ በርሄ ስለ ድርጅቱን የትጥቅ ትግል አጀማመር፣ የንቅናቄ ስልትና ድርጅታዊ አሰራር በተመለከተ እንዲህ ይላል፡- 

“…the prevalence of the TPLF at this stage of the struggle was attained by its rigorous mobilization of the people based on the urge of ethno-nationalist self-determination on the one hand and the enforcement of strict internal discipline of its rank and file that able to take on rival forces decisively.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Ch.5, Page 151 – 152.

ከላይ በተጠቀሰው መልኩ ሁለቱ ወገኖች፤ በእንግሊዞች እና በደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች እና በደርግ መንግስት እና በሕውሃት ታጋዮች መካከል ጦርነት ተካሂዷል። በጦርነቱ ወቅት የእንግሊዝና የደርግ መንግስት እያንዳንዳቸው 22000 ወታደሮች በሦስት አመት ውስጥ ተገድሎባቸዋል። ይህን ተከትሎ በደቡብ አፍሪካ ነጮችና በትግራይ ሕዝብ ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ፈፅመዋል። በሁለቱ ሀገራት የተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ለዘር/ብሔር አፓርታይድ መመስረት ያለውን አስተዋፅዖ በቀጣይ ክፍል እንመለከታለን።