Tag Archives: TPLF

የጄነራል ፃድቃን መልሶ ልብ ማውለቅ….

ከዕለት ተዕለት ግላዊ የኑሮ ግብ ግብ አለፍ ብሎ ለህዝብ ነፃነት፣ የህይወት ለውጥ፣ መከራ ቅለት ሊታገሉ መነሳት ራመድ ያለ ማንነትን ይጠይቃል፡፡ ታግሎ ማሸነፍ ደግሞ የበለጠ ብርታት ይጠይቃል፡፡ ጀነራል ፃድቃን ገ/ተንሳይ የልጅነት ዘመናቸውን በጫካ የገፉ በመሆናቸው እንዲህ ካሉት ወገን ለመመደብ የሚችሉ ናቸው፡፡ ለህዝብ ነፃነት የልጅነት ጊዜን ሰውቶ በረሃ መገኘት ከበድ ያለ ስብዕና አካል ቢሆንም በረሃ መውረዱ፣ ጠመንጃ ዘቅዝቆ አቀበት ቁልቁለቱን መሮጡ በራሱ ውጤት ስላልሆነ በቂ ነገር አይደለምና ውጤቱ በምክንያት መመርመር አለበት፡፡

በረሃ የወረደ ሁሉ፤ ነፍጥ አንስቶ ባሩድ ያቦነነ ባጠቃላይ፤ “ታግየ ነፃ አወጣኋችሁ” ባይ ውለታ አስቆጣሪ በነሲብ፤ “ዘር አዝርቴ ሞቶ አቆማችሁ” ባይ ሃረግ መዛዥ በሞላ  “ከተዋጋ ዘንዳ እንደፈለገ ይሁን፣ ያሻውን ያጥፋ፤ ጥፋትም በጥፋት ላይ ይደራርብ” የሚባልበት ዘመን ከነበረም አልፏል፡፡ ያለንበት ጊዜ የምክንያታዊነት እንጂ የግዝት ዘመን አይደለም፡፡ ስለዚህ፣ ድርጊቱ ተመርምሮ መጠየቅ ያለበት ሁሉ በህግም፣ በህሊናም ይጠየቃል፡፡ በአንድ ወቅት ደደቢት በረሃ ወይ ደንቆሮ ዋሻ መገኘት የተጠያቂነት ድነሽነት (Immunity) አይደለምና ጀ/ል ፃድቃን እና ጓዶቻቸው ላጠፉትም ሆነ በጥፋታቸው ላይ እየደራረቡት ላለው ከቀደመው የባሰ ጥፋታቸው መጠየቅ አለባቸው፡፡

ደርግን መጣል የህግ ሁሉ ፍፃሜ፣ የትክክለኝነት ሁሉ ዳርቻ የሚመስላቸው ህወሃቶች በኢትዮጵያ ህዝብ ዘንድ ያላቸው ግምት ራሳቸው ለራሳቸው ካላቸው ሚዛን ጋር በእጅጉ ይራራቃል፡፡ እነሱ ራሳቸውን የኢትዮጵያ መድህን፣ ምትክ አልቦ ክስተት፣ መታደስ እንጅ መቀየር የሌለባቸው ምጡቃን አድርገው ሲያስቡ የኢትዮጵያ ህዝብ ደግሞ ለእነሱ ብቻ የሚታያቸውን ፍፅምናቸውን መሬት ላይ ፈልጎ ከማጣቱ የተነሳ ነገራቸው ሁሉ ታክቶታል፡፡ እነሱ የትም እንደ ማይሄዱ በቀጥታም በተዘዋዋሪም ተናግረዋል፤ አለፍ ሲልም ጠመንጃቸው በትከሻቸው ነው፡፡ ህዝቡም መሄጃ ስለሌለው እንዳለ አለ፡፡ ህዝቡ በህወሃት/ኢህአዴግ ለሃገር የመቆም ልዕልና ላይ ተስፋ ከቆረጠባቸው ምክንያቶች አንዱ ትልቋን ሃገር ወደብ አልቦ ለማድረግ የሮጠበት የእብድ እሩጫ ነው፡፡ ወደብን ያክል ወሳኝ ነገር እንደ መርገም ‘ነገ ዛሬ ሳትሉ ከእጄ ላይ ውሰዱልኝ’ የሚል “አዋቂ” ከህወሃት ውጭ፣ ከአቶ መለስ ሌላ ከየት ምድር ተፈልጎ ይገኛል? ጄሌ ካድሬዎቹ ተናግረው የማይጠግቡለት የአቶ መለስ “እውቀት ጢቅነት” ኢትዮጵያን ለባህር እጅግ ቀርባ ወደብ አልቦ የሆነች የመጀመሪያዋ የጉድ ሃገር አድርጓታል፡፡

የዓለማችን ወደብ አልባ ሃገራት (ለምሳሌ ቻድ፣ ዩጋንዳ፣ ፓራጓይ፣ ሞንጎሊያ) ወደብ ወደማጣቱ ችግር የከተታቸው የሃገራቸው ጅኦ-ግራፊያዊ አቀማመጥ ከባህር እጅግ ርቀው ከመገኘታቸው የተነሳ ይህን እድል የሚነፍጋቸው በመሆኑ እንጅ “ነፃ አውጭዎቻቸው” ከወደዱት ጋር ፍቅር ለማፅናት በገፀ-በረከትነት ስላስረከቡባቸው አይደለም፡፡ እንደውም የእውነት የህዝብ መንግስት ያላቸው ሃገራት ድንበራቸው ለባህር ቅርብ ሳይሆን እንኳን እንደምንም ብለው ለባህር በር ባለቤትነት የሚያበቃ ኮሪደር ባለቤቶች ይሆናሉ (ለምሳሌ ኮንጎ)፡፡ የጉድ ሃገራችንን ብናይ ግን ለግመል ውሃ መጎንጫነት በታጨው አሰብ ወደብ በኩል ከባህር ያላት ርቀት አዲስ አበባ ከቢሾፍቱ (ደብረ ዘይት) የሚርቀውን ያህል ነው፡፡ ስለ ወደብ ጉዳይ ጮኽው የማይደክማቸው ዶ/ር ያቆብ ኃ/ማርያም እንደውም ርቀቱን ‘የእግር መንገድ ያህል የቀረበ’  ይሉታል፡፡

የአሰብን ወደብ ለሃገራችን አስቀርቶም የጠናባቸውን የኤርትራ ፍቅርም አለማጣት ይቻል እንደነበር ለማሰብ ፅኑ ፍቅሩ የፈቀደላቸው ያልመሰለኝ አቶ መለስ እና ጓዶቻቸው ወደብ አስረክበው ያመጡብን ፈተና ከዚህ በመለስ የሚሉት እንዳልሆነ ከነባራዊው ህይወታችን በተጨማሪ የዶ/ር ያቆብ ኃ/ማርያምን “አሰብ የማናት?” የሚል መፅሃፍ ማንበብ ነው፡፡ የትልቁን ጉዳት ጥቂት ገፅታ ለማንሳት ያህል ወደብ የሌለው ሃገር ለዓለም አቀፉ ንግድ ያለው ቅርበት በሰው እጅ ነው፡፡ በተለይ እንደ እኛ መርፌ ምላጭ ሳይቀር ከውጭ ለሚያስመጣ ድሃ ሃገር ሁለመናውን የሚያስገባው የሚያስወጣው በሰው ደጅ ነውና ጥብቅ ሚስጥራዊነት የሚሻው የፀጥታም እና የደህንነት ጉዳዮቹ ሁሉ አደባባይ የተሰጡ ናቸው፡፡ ልመና አኮፋዳ ይዘን፣ የሰው ደጅ ላይ ቆመን የምናገኘው የእርዳታ እህል ርሃብ ለሚቆላቸው ወገኖቻችን በጊዜ እንዲደርስ የራስ የሆነ ወደብ ይመረጣል፡፡ እንደ መድኃኒት ነፍስ አድን፣ እንደ ነዳጅ አጣዳፊ የሆኑ ፍጆታዎች እንደልብ ይመላለሱ ዘንድ ማን እንደራስ ወደብ! መንግስት ባለወደቡን ሃገር ካስቀየመ የአስመጭ ነጋዴዎች ንብረት ወደብ ላይ ቀልጦ ሊቀር የሚችልበት አጋጣሚ ይኖራል (በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት የብዙ ነጋዴ ወገኖቻችን ንብረት ቀልጦ እንደቀረ ይነገራል)፡፡

ከሁሉ በላይ ለወደብ ኪራይ የሚወጣ ገንዘብ እኛን ጎስቋሎችን ቀርቶ የባለፀጋ ሃገሮችን ወገብም የሚቆርጥ ነው፡፡ አወቅኩ ባዮቹ መለስ ዜናዊ እና ጓደኞቹ እንደሚያስቡት ወደብ ገንዘብ ስላለ ብቻ እንደ በቆሎ እና ገብስ በደረሱበት የሚያፍሱት ወይ ደግሞ ከሆነ ዘመን በኋላ ትዝ ሲል ሄደው ‘አሁን የወደብ ባለቤት መሆን አለብኝ’ ብለው አፈፍ የሚያደርጉት ጥይት እንደመግዛት ያለ ርካሽ ነገር አይደለም፡፡ ረብጣ ገንዘብ ተከፍሎም እንኳን በዲፕሎማሲው መስክ ባለወደብ ሃገራትን ማባበልን፣ መለማመጥን ይጠይቃል፡፡ ያለአባት በሆነ ሁኔታ ደረጃችንን አውርዶ ጅቡቲን የሚያለማምጠን ይሄው ነው፡፡ ወደብ ማግኘት ቀላል እንደሆነ ሲናገር የነበረውን መለስ ዜናዊን ላሙ ኮሪደርን ለመገንባት ዙሪያ ጥምጥም ያባዝነው የነበረው ወደብ  እሱ ከጫካ እንደመጣ እንዳሰበው በዋዛ የሚገኝ ነገር ባለመሆኑ ነው፡፡ የሰራውን የሚያውቀው ህወሃት/ኢህአዴግ ለወደብ ኪራይ ስንት እንደሚከፍል በግልፅ ተናግሮ ባያውቅም አመታዊ ወጭው እጅን በአፍ የሚያስጭን እንደሆነ (ወደ ስድስት ቢሊዮን ዶላር በላይ እንደሆነ ይገመታል) ማንም አይጠፋውም፡፡ ይህን ለወደብ የምናወጣውን ወጭ በየትኛው የወጭ ንግድ ምርታችን በምናገኘው ዶላር እንደምናካክሰው   ወደባችንን መርቆ ያስረከበውን አካል የሚያስጨንቅም አይመስለኝ፡፡

ህወሃት ከጫካው ድል መልስ ኤርትራን ካላስገነጠለ እንቅልፍ በአይኑ እንደማይዞር ‘ኤርትራን እንደመንግስት እወቁልኝ’ ከሚለው ጭቅጨቃው የተረዱት የወቅቱ የአሜሪካ ፕሬዚደንት ጂሚ ካርተርም ሆኑ  የአፍሪካ ጉዳይ አማካሪያቸው ኽርማን ኮህን ‘እባካችሁ ሃገሪቱን ወደብ አልባ የማድረጉን ነገር ደጋግማችሁ አስቡት’ ብለዋቸው እንደ ነበር ወቅቱን አስመልክቶ የተፃፉ መዛግብትም ያልሞቱት ኽርማን ኮህንም ምስክር ናቸው፡፡ የራሳቸው የኢኮኖሚክስ ህግ ያላቸው አቶ መለስ በዚህ ጉዳይ ላይ የነበራቸው መልስ ‘ወደብ ያለመኖር በአንድ ሃገር የኢኮኖሚ እድገት ላይ ይህ ነው የሚባል ተፅዕኖ የለውም’ የሚል እብሪት አይኑን የጨፈነው ነበር፡፡ እሺ የኢኮኖሚው ይቅርና በሃገር ደህንነት ላይ ያለው ተፅዕኖስ ምንድን ነው ተብሎ ታስቦ ይሆን?

በወቅቱ ይህን ጥያቄ ለመጠየቅ ዛሬ መልሰው ልብ የሚያደርቅ ክርክር እያመጡ ካሉት ከጄነራል ፃድቃን እና ከሜ/ጄነራል አበበ ተ/ኃይማኖት (ጆቤ) የሚቀድም ሰው መኖር አልነበረበትም፡፡ እውነታው ግን እነዚህ ዛሬ ሆድ ሲያውቅ በሆነ ሁኔታ ደርሰው ለወደብ ደረት ደቂ የሆኑ ሰዎችም ከአቶ መለስ የተለየ ነገር እንደሌላቸው ነው፡፡ ነበረን ቢሉ እንኳን ዛሬ ላይ ይሄን ቢያወሩ ማሞ ቂሎን ካልሆነ ማንንም ሊያሳምኑ አይችሉም፡፡ አቶ መለስ በዚህም አያበቁም የአሰብን ጉዳይ የሚያነሳ ሰው ‘የሃገር ሉአላዊነት የማይገባው ተስፋፊ ነውና ብቻውን እንደሚያወራ ይቆጠራል’ ይሉ ነበር፡፡

እውነት ለመናገር አቶ መለስም ሆኑ ጓዶቻቸው ወደቡን መርቀው ያስረከቡት  ጆቤ በቅርቡ (ለእኔ ቀልድ በመሰለኝ ሁኔታ) እንዳሉት የወደብ ጥቅም እጅግም ስለማይገባቸው ሳይሆን እንዲገባቸው ስላልፈለጉ ነው፡፡ ከህዎሃቶች ብዙ አደናጋሪ ባህሪያት በጣም የሚገርመኝ መልሰው መላልሰው ራሳቸውን ብቻ ማዳመጥ የሚወዱበት ይሉኝታ የራቀው ልማድ ነው፡፡ እነሱ የፈለጉት፣ እንዲሆን የወደዱት ነገር ሁሉ ለሌላው ሰውም ትርጉም የሚሰጥ/መስጠት የሚገባው እውነት እንደሆነ ያስባሉ፡፡ ያሰቡትን አስተሳሰብ ስሁትት እየተነገራቸውም ጆሮው ላይ ሄድፎን ሰክቶ እንደሚዘል ዲጄ በዛው ሙዚቃ ይደንሳሉ እንጂ የሰውም ሃሳብ ለመስማት ጆሯቸውን ሳያዘነብሉ ጎልማሶቹ አረጁ፤ ያረጁት ባሰባቸው፡፡ ይሄ አንድም ለእውቀት ርቆ መቆም ሁለትም ሰው ንቀት ሶስትም “መተኮስ ደጉ” ያመጣው ማናለብኝነት ነው፡፡

ሰሞኑን ጄ/ፃድቃን ፍፁም ብርሃነ ከተባለ ጋዜጠኛ ጋር በነበራቸው ቆይታ ሃገራችን በቀይ ባህር አካባቢ የነበራትን ህልውና መልሳ ማምጣት አለባት ብለዋል፡፡ ቀጥተኛ፣ ቅን እና የሰውን ግንዛቤ ዝቅ ባላደረገ መንገድ መልስ እንደሚሰጡኝ ተስፋ በማድረግ በዚህ ንግግራቸው ዙሪያ  እና  አጋጣሚውን በመጠቀም ስለ በእርሳቸው እና የ1993 ስንጥቃት ጓዶቻቸው ዙሪያ ያሉኝን አንዳንድ ጥያቄዎች ላንሳ፡፡

የመጀመሪያው ጥያቄየ እናት ድርጅትዎ ህወሃት ኤርትራን ነፃ ማውጣትን ከትግል ግቦቹ እንደ አንዱ አድርጎ አንግቦ አስራ ሰባት አመት ተዋግቶ፣ ኤርትራ ቀይ ባህርንም ጠቅልላ ነፃ ሃገር ከሆነች ሃያ ስድስት ክረምት እና በጋ ካለፈ በኋላ ዛሬ ብድግ አድርጎ በቀይ ባህር ላይ የኢትዮጵያን ጠንካራ ህልውና ያስመኘዎት ምን ጥብቅ ጉዳይ ቢገጥምዎ ነው?

ሁለተኛ ቀይ ባህር የሚገኘው ኤርትራን አልፎ እንደሆነ መቼም አያጡትም፡፡ እናት ፓርቲዎ ህወሃት የኤርትራን ሉዓላዊነት መንካት ቀድሞ የሚያጣላው ከእኔው ጋር ነው እያለ  ሲያስፈራራ እንደኖረም ለእርስዎ አይነገርም፡፡ ከሌላ ጥቃት የሚጠብቀውን የኤርትራን ሉአላዊነት ራሱ አይነካውምና ኤርትራን ሳይነኩ በቀይ ባህርን ዙሪያ የኢትዮያን ጠንካራ ህልውና መመስረቱ እንዴት ይሆናል ብለው አሰቡ?

ሶስተኛ የኤርትራ ግዛት እንዳልሆነ በደንብ የሚታወቀውን፣ በደርግ ዘመንም በኤርትራ ውስጥ ሳይሆን በራሱ ራስ ገዝ በሆነ አስተዳደር ሲተዳደር የነበረውን አሰብ ወደብ ያለበትን ክልል የኤርትራ ነው ብሎ የመስጠቱ፣ ቀይ ባህርም ሆነ ኤርትራ የኢትዮጵያ ግዛት ሆነው አይውቁም የሚለው ህወሃት  አካል የነበሩ እንደመሆንዎ መጠን ዛሬ በጣም ከረፈደ በኋላ ቀይ ባህርን ለኢትዮጵያ ለመመኘት ሌላው ቢቀር ከሞራል አንፃር ተገቢው ሰው ነኝ፤ የኢትዮጵያ ህዝብም ንግግሬን ይቀበልና ያምነኛ ከዚህ ሃሳብ ጎን ቆሞም ለስምረቱ ይሰራል ብለው ያስባሉ?

አራተኛኤርትራ ከተገነጠለች ብዙ አመታትን ማስቆጠሯ ከፊትዎ የተሰዎረ ነገር አይደለም፡፡ ሃገሪቱ የምትገኝበት ጅኦፖለቲካዊ አቀማመጥ ደግሞ በከፍተኛ ሁኔታ የአረብ ሃገራትተን ቀልብ የሚስብ ከመሆኑም በላይ ከቅርብ አመታት ወዲህ ደግሞ ኢራን፣ ሳውዲ፣ የተባበሩት አረብ ኢሜሬትስ እና ኳታር የበላይ ተቆጣጣሪነታቸውን ለማስረገጥ  የሚሻኮቱበት ቀጠና እንደሆነም አይጠፋዎትም፡፡ ኤርትራ ከአመት በፊት አሰብን ለተባበሩት አረብ ኢሜሬትስ እና ለሳኡዲ በኪራይ እንደሰጠች ባለማወቅም አልጠረጥርዎትም፡፡ ከነዚህ ሃገራት አንፃራዊ ባለጠግነት፣ ሃያልነት እና የረዥም ዘመን ቀይ ባህርን ከኢትዮጵያ ነጥቆ የአረብ ሃይቅ የማድረግ ምኞት አኳያ እርስዎ የሚናገሩለት የኢትዮጵያ በቀይ ባህር አካባቢ ተመልሶ የመጠናከር ህልም እንዴት ስኬታማ ይሆናል ብለው ነው ይህን ሃሳብ ያመጡት?

አምስተኛ የሚያወሩለት የሃገራችን ተመልሶ በቀይባህር አካባቢ የመጠናከር ጉዳይ የሚከናወነው ለኤርትራ ጥብቅና በመቆም ይታወቅ በነበረው፣ ከሻዕብያ ጋር ለነፍስ እየተፈላለግኩ ነው እያለ ሳይቀር የኤርትራን የነፃነት ቀን ደግሶ በሚያከብረው፣ የወደብ አልቦነት ችግሩን ሁሉ በፈጠረው፣ በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ኢትዮጵያን ከቀይ ባህር ዳርቻ እንድታፈገፍግና የአለም አቀፍ ፖለቲካዊ ተፈላጊነቷ እንዲሞት ያደረገው የእርስዎ ፓርቲ ህወሃት/ኢህአዴግ መሪነት ነው ወይስ በሌላ መንገድ? በህወሃት አጋፋሪነት ከሆነ የባድመውን መጨረሻ ያየው የኢትዮጵያ ህዝብ አሁንም ተመልሶ እንደዚህ አይነት ነገር ውስጥ የሚማገድ ነው ብለው ያስባሉ?

በመጨረሻም ከላይ ካሉት ጥያቄዎቼ ለየት ያለ ነገር ላንሳ፡፡ እንደሚታወቀው ህወሃት/ ኢህአዴግ የምር የተጣላቸውን የቀድሞ ጓዶቹን ምን እንደሚያደርግ ከታምራት ላይኔ እስከ መላኩ ፋንታ፤ ከአቶ አንዳርጋቼው ፅጌ እስከ አቶ ኦኬሎ አኳይ ድረስ የደረሰባቸውን የምናውቀው ነው፡፡ እርስዎ እና የህወሃት ስንጥቃት ጓዶችዎ ግን ከህወሃት ጋር ከፉ የሚመስል ጠብ ተጣልታችሁም በሃገራችሁ እንደፈለጋችሁ እንድትወጡ እንድትገቡ እርስዎማ ጭራሽ ነግደው እንዲያተርፉ ሆነዋል፡፡ ይህ ሊሆን የቻለው ለምን ይመስልዎታል? ለእርስዎ እና ለሜ/ጀነራል አበበ ተ/ሃይማኖት በተለይ የተደረገው የህወሃት ተፃራሪን የመታገስ ያልተለመደ ባህሪ ለአቶ አንዳርጋቸው ፅጌ (ያለበት እንኳን በውል ለማይታወቀው) እና ሌሎች የኢህአዴግ የቀድሞ ጓዶች የአሁን ፀበኞች  ሲደገም ያልታየው እንዴት ነው? ይህን የምጠይቀው ለናንተ የዘነበው የህወሃት/ኢህአዴግ የምህረት ዝናብ ለሌሎች ወገኖችም እንዲያካፋ ከመመኘት በተነሳ ነው፡፡

በመጨረሻም በሰሞኑ ንግግርዎትን በተመለከተ በእርስዎ በኩል ያትን ነገሮች ጥያቄዎቼን ተንተርሰው ያስነብቡናል ብየ ተስፋ በማድረግ በራሴ በኩል የሚታዩኝን ነገሮች አንስቼ ላብቃ፡፡  እርስዎና ጓዶችዎ  ሌላውን ለጊዜው እንተወውና ቢያንስ ኢትዮጵያን በታሪኳ አይታው በማታውቀው መንገድ የባህር በር አልባ ሃገር በማድረጉ ጉልህ ስህተት የታሪክ ተወቃሽ የሚያደርግ ስራ መስራታችሁ ጥሬ ሃቅ ነው፡፡ ስህተት ማንም ይሳሳታል፡፡ እንዲህ እንደ ነጭ ፈረስ የጎላ ስህተት ግን እንደ እናንተ ፓርቲ በብልህነቱ ብዛት ደርግን መጣሉን መሽቶ እስኪነጋ ከሚተርክ፣ሁሉን አወቅ ነኝ ከሚል አካል የሚጠበቅ አይደለምና ለይቅርታ ይቸግራል፡፡ ይቅርታ መጣም አልመጣ ስህተትን ማመንም አንድ ነገር ቢሆንም ስህተትን ለማመን እና ለማረም እሩብ ምዕተ አመት መጠበቅም እንዲሁ የቅንነት አይደለምና ተቀባይነቱ የማይታሰብ ነው፡፡ በተለይ አሁን በሚያነሱት ጉዳይና ባነሱበት የጊዜ ሁኔታ የሃሳቡን ቅንነት ለመቀበል ይቸግራል፡፡ ያጠፋሰው (ያውም እንዲህ ከይቅርታ በላይ የሆነ ጥፋት) ያጠፋው ጥፋት ከይቅርታም፣ ከእርምትም ድንበር አልፎ እንደማይሆን ከሆነ በኋላ እንዲህ እንደ እርስዎ ተዝናንቶ መናገር ሰው ንቀት ይመስላል፤ ለሽንገላ እና ለበጣም ይቀርባል እንጅ ምንም ትርፍ የለውም፡፡ የኢትዮጵያ ህዝብ የወደቡ ነገር ከሆዱ ያልወጣ፣ መቼም ቀብሮት የማይገባው ጉዳይ ቢሆንም በእርስዎ እና በጓዶችዎ አንደበት እና አሳሳቢነት ያውም ከዚህ ረዥም ዘመን በኋላ ስለወደብ መስማት ግን ጅል ተደርጎ እንደተቆጠረ ከማሰብ የዘለለ ስሜት አይሰጠውም፡፡ ለእርምትም ፣ለይቅርታም፣ለመደመጥም ፣ ለመታመንም እንደ እርስዎ ፓርቲና ጓዶች ረዥም ዘመን እና ሰፊ እድል የተሰጠው የለም፡፡ ግን ያንን አልተጠቀማችሁበትም፡፡ አሁን በተለይ ይሄን ጉዳይ በተመለከተ የሚያምርባችሁ ዝምታ ነው!

 

 

ብሔርተኝነት ጨቋኝ ሰርዓትን ለማስወገድ እንጂ ዴሞክራሲን ለመገንባት አይጠቅምም! (ክፍል-3)

ጨቋኝ ስርዓትን ለማስወገድና በምትኩ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመዘርጋት የሚደረገው ትግል ከየትና እንዴት መጀመር አለበት? ይህን ጥያቄ በአግባቡ ለመመለስ እንዲቻል የትግሉን መነሻ እና መድረሻ በግልፅ ማስቀመጥ ያስፈልጋል። ጨቋኝ ስርዓትን ለማስወገድ የሚደረገው ትግል መነሻ ምክንያቱ የዜጎች ነፃነትና እኩልነት አለመከበሩ ነው። ስለዚህ፣ የትግሉ ዓላማ ከሕዝቡ ለሚነሳው የነፃነትና እኩልነት ጥያቄ ምላሽ መስጠት የሚያስችል ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ነው። በመሆኑም፣ የትግሉ የመጨረሻ ውጤት የዜጎች ነፃነትና እኩልነት የተከበረበት ፖለቲካዊ ስርዓት መዘርጋት ነው። በአጠቃላይ፣ ጨቋኝ ስርዓትን ለማስወገድ የሚደረገው ትግል መነሻና መድረሻ የሕዝብ ነፃነትና እኩልነት ናቸው።

በየትኛውም ግዜና ቦታ ቢሆን ጨቋኝ ስርዓት እስካለ ድረስ ዜጎች ብሶትና ቅሬታ ይኖራቸዋል። ዜጎች በመንግስት ላይ ያላቸውን ብሶትና ቅሬታ የሚገልፁበት ምርጫና አማራጭ ሲያጡ ለአመፅና ተቃውሞ ወደ አደባባይ ይወጣሉ። ነገር ግን፣ ጨቋኝ ስርዓት አመፅና ተቃውሞ በተነሳ ቁጥር ከቀድሞ የበለጠ አስፈሪ የሆነ የኃይል እርምጃ በተቃዋሚዎች ላይ ይወስዳሉ። በእንዱህ ያለ ሁኔታ ውስጥ የፖለቲካ ልሂቃን ሕዝባዊ ንቅናቄውን በትጥቅ ትግል ወይም በሰላማዊ ትግል ለመምራት ምቹ ዕድል ይፈጠርላቸዋል። በዚህ መሰረት፣ ምንም እንኳን አንድ ዓይነት መነሻና መድረሻ ቢኖረውም ጨቋኝ ስርዓትን ለማስወገድ የሚደረገው ትግል ሁለት አማራጭ መንገዶች እንዳሉት መገንዘብ ይቻላል፤ አንደኛ፡- በብሔርተኝነት ላይ የተመሰረተ የትጥቅ ትግል፣ ሁለተኛ፡- በነፃነትና እኩልነት ላይ የተመሰረተ ሁሉን-አቀፍ ሰላማዊ ትግል ናቸው። ከዚህ በመቀጠል የመጀመሪያውን የትግል ስልት መሰረታዊ ባህሪና ውጤታማነት እንመለከታለን።

የሕዝቡን አመፅና ተቃውሞ በትጥቅ ትግል የማስቀጠል ዝንባሌ ያላቸው የፖለቲካ ልሂቃን በዋናነት ብሔርተኝነት እና በራስ-የመወሰን መብትን ማቀንቀን ይጀምራለ። ብሔርተኘነት የሕዝቡን ንቅናቄ ለማቀጣጠል የሚያገለግል ሲሆን በራስ-የመወሰን መብት ደግሞ የትግሉ ግብ (ተስፋ) ሆኖ ያገለግላል። በአብዛኞቹ የዓለም ሀገራት የሚካሄዱ የትጥቅ ትግሎች በእነዚህ ሁለት እሳቤዎች ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ነገር ግን፣ በዚህ መልኩ የሚካሄድ የትጥቅ ትግል ከትግሉ መነሻ ምክንያትና የመጨረሻ ውጤት አንፃረ የተዛነፈ ነው።

በመጀምሪያ ደረጃ የትግሉ መነሻና መድረሻ የሕዝብ ነፃነትና እኩልነት ነው። ነገር ግን፣ የትጥቅ ትግሉን ለማቀጣጠል ሲባል በማህብረሰቡ ዘንድ እንዲሰርፅ የተደረገው የብሔርተኝነት ስሜት ከነፃነትና እኩልነት ይልቅ በራስ-ወዳድነት (egoisim) እና ወገንተኝነት ላይ የተመሰረተ ነው። ስለ ብሔርተኝነት ፅንሰ-ሃሳብና በሰው ልጅ ላይ ስለሚያስከትለው የሞራል ኪሳራ በክፍል ሁለት በዝርዝር ለመግለፅ ተሞክሯል። ስለዚህ፣ በዚህ ክፍል ዋና ትኩረታችን የትጥቅ ትግል በማህበራዊ ስነ-ልቦና ላይ በሚያስከትለው ተፅዕኖ ላይ ይሆናል። 

Skocpol (1994) and Goodwin (1994) የተባሉ የዘርፉ ምሁራን፣ የትጥቅ ትግል የሚያካሂዱ አማፂያን ስኬትና ውድቀታቸው የሚወሰነው በሕዝባዊ አመፅ፥ በብሔርተኝነት፥ በውጪ ኃይሎች ድጋፍ፥ የሽምቅ ውጊያ ስልት፥ ወይም ሌላ ሳይሆን በስልጣን ላይ ባለው መንግስት ባህሪ እንደሆነ ይገልፃሉ። ጨቋኝ ስርዓት ለማስወገድ የሚደረግ የትጥቅ ትግል በአብዛኛው የሚጀምረው በሽምቅ ውጊያ ስልት ነው። ይህ ደግሞ አማፂያኑ ራሳቸውን በማህብረሰቡ ውስጥ በመደበቅ በመንግስት ላይ ጥቃት የሚፈፅሙበት ስልት ነው።

ከዚህ በተቃራኒ፣ ጨቋኝና አምባገነን መንግስታት ደግሞ ከአማፂያኑ ጥቃት በተፈፀመባቸው ቁጥር ከከዚህ በፊቱ የበለጠ የኃይል እርምጃ መውሰድ የተዋጊዎቹን ጥቃትና ድጋፍ ይቀንሳል የሚል እሳቤ አላቸው። ሽምቅ ተዋጊዎቹ በማህብረሰቡ ውስጥ ተደብቀው የሚንቀሳቀሱ እንደመሆኑ መጠን ጨቋ መንግስት በሚወስደው የአፀፋ እርምጃ በማህብረሰቡ አባላት በደልና ጭፍጨፋ ይደርሳል።በማህብረሰቡ ላይ በደልና ጭቆና በተፈፀመ ቁጥር ደግሞ የአማፂያኑ ድጋፍ ይጨምራል፣ የመንግስት ተቀባይነት ይቀንሳል። በዚህ መሰረት፣ የአማፂያኑን ጥቃትና ድጋፍ ለመቀነስ በሚል የሚወሰድ የአጸፋ እርምጃ የሽምቅ ተዋጊዎቹን አቅምና ድጋፍ እየጨመረ፣ የጨቋኙን ስርዓት አቅምና ተቀባይነት እየቀነሰ እንዲሄድ ያደርገዋል።

በአጠቃላይ፣ በትጥቅ ትግል የአማፂያኑ ስኬትና የጨቋኝ ስርዓት ውድቀት የሚወሰነው በዚህ ስሌት መሰረት ነው። በመሆኑም፣ በትጥቅ ትግል ጨቋኝ ስርዓት የሚወድቀው ንፁሃንን በመጨፍጨፉ ምክንያት ሲሆን፣ አማፂያኑ ደግሞ የሚያሸንፉት ንፁሃንን ዜችን በማስጨፍጨፋቸው እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። ከዚህ አንፃር፣ በብሔርተኝነት ላይ የተመሰረተ የትጥቅ ትግል በንፁሃን ዜጎች ላይ ኢ-ሰብዓዊ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፀም ምክንያት በመሆኑ ተመራጭ አይደልም።

ከዚህ በተጨማሪ፣ የትጥቅ ትግል የመጨረሻ ውጤት በመግቢያው ላይ ከተጠቀሰው የትግሉ መነሻና መድረሻ ጋር ፍፁም ተቃራኒ ነው። የትግሉ መነሻ የሕዝብ ነፃነት እና እኩልነት ቢሆኑም በትጥቅ ትግሉ ወቅት የሰረፀው በራስ-ወዳድነት ላይ የተመሰረተው የብሔርተኝነት ስሜት በሂደት ወደ ወገንተኝነት እና የተበዳይነት ስሜት ይቀየራል። ከላይ በጦርነት ወቅት አማፂያኑ በሚንቀሳቀሱበት ማህብረሰብ ላይ የሚደርሰው በደልና ጭፍጨፋ በሕብረተሰቡ ዘንድ የጠላትነትና ፍርሃት ስሜት እንዲሰርፅ ያደርገዋል። ስለዚህ፣ የትግሉ መነሻ ምክንያት ነፃነትና እኩልነት ናቸው። የትግሉ የመጨረሻ ውጤት ግን የወገንተኝነት/ተበዳይነት እና የጠላትነት/ፍርሃት ናቸው።

ከትጥቅ ትግል በኋላ የሚመሰረተው ፖለቲካዊ ስርዓትም በእነዚህ ስሜቶች ተፅዕኖ ስር ይወድቃል። የወገንተኝነት/ተበዳይነት እና የጠላትነት/ፍርሃት ስሜት በስፋት በሚንፀባረቅበት ማህብረሰብ ዘንድ እንደ አዲስ የሚዘረጋው ፖለቲካዊ ስርዓት የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ይሆናል። በእንዲህ ያለ የፖለቲካ ማህብረሰብ ዘንድ የብዙሃኑን ነፃነትና እኩልነት ማረጋገጥ የሚያስችል ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መጠበቅ የዋህነት ነው። ከዚያ ይልቅ፣ ከሌሎች የሕብረተሰብ ክፍሎ የሚነሱ የመብትና ነፃነት ጥያቄዎችን በፍርሃትና ጥርጣሬ የሚመለከት ይሆናል። እንደ ቀድሞ ስርዓት የዜጎችን ጥያቄ በኃይል ለማፈን የሚታትር ሌላ ጨቋኝ ስርዓት ይፈጠራል።             

በአጠቃላይ፣ በብሔርተኝነት ላይ የተመሰረተ የትጥቅ ትግል በማድረግ የብዙሃን ነፃነትና እኩልነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት በፍፁም መገንባት አይቻልም። በብሔርተኝነት ላይ በተመሰረተ የትጥቅ ትግል ከስልጣን ያስወገዱት ጨቋኝ ስርዓት “አልሸሹም ዞር አሉ” የሚሉት ዓይነት ነው። ምክንያቱም፣ ነፃነትን የማያውቅ ነፃ-አውጪ ሳይውል-ሳያድር ጨቋኝነቱ ፍትው ብሎ ይታያል። ለዚህ ደግሞ ጨቋኙን የደርግ ስርዓት በመገርሰስ ወደ ስልጣን ከመጡት የኢህአዴግና የሻዕቢያ መንግስት የበለጠ ጥሩ ማሳያ ያለ አይመስለኝም። (በቀጣዩ ክፍል ደግሞ በነፃነትና እኩልነት ላይ የተመሰረተ ሰላማዊ ትግል እንዴት ማካሄድ እንደሚቻል በዝርዝር እንመለከታለን።)          

ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በጀርመንና ኦስትሪያ የቀኝ-አክራሪ ብሔርተኞች ከእነሱ በስተቀር ሌላ ማንም ትክክል ሊሆን አይችልም በሚል ፅንፍ ረገጡ። ራሳቸውን ከሰው ዘር ሁሉ “ምርጥ” መሆናቸውን ለራሳቸው መሰከሩ። በመጀመሪያ ከሁሉም የተሻሉ ምርጦች መሆናቸውን ደጋግመው ለፈፉ። ቀጠሉና እነሱ ከሌሎች ሁሉ የተሻሉ ምርጦች ስለሆኑ ሌሎች ደግሞ ከእነሱ እኩል ምርጦች ሊሆኑ እንደማይችሉ ማሰብ ጀመሩ። እንዲህ እያለ ሄዶ በመጨረሻ ከምርጦች መሃል ተመራጮችን ለይተው አወጡ። በመጨረሻ ሰብዓዊ ክብራቸውን ከፍፈው በዓለም ታሪክ አሰቃቂ የሆነውን የዘር-ማጥፋት ፈፀሙ።

አክራሪ ብሔርተኞች ከመጨረሻው የሞራል ዝቅጠት ላይ ከመድረሳቸው በፊት ያደረጉት ነገር ቢኖር ከእነሱ እስተሳሰብ ጋር አብሮ የማይሄድ፣ ፅንፍ አክራሪነትን የሚቃወም ፅንሰ-ሃሳብ ያላቸው መጽሃፍትን ሰብስቦ ማቃጠል ነው። በወቅቱ ሁኔታውን የታዘበው የስነ-ልቦና ልሂቁ ሲግመንድ ፍሮይድ፤ “በጣም ተሻሽለናል…ኧረ በጣም ተሻሽለናል! ድሮ ድሮ ፀኃፊዎችን ነበር የምናቃጥለው! ዛሬ ግን መፅሃፍቶቻቸውን እያቃጠልን ነው” ብሎ ነበር። በእርግጥ ይሄ መሻሻል ከሆነ እኛም በጣም ተሻሽለናል። ደርግ ፊደል የቆጠረን ሁሉ መንገድ ላይ በጥይት ዘርሮ ይፎክር ነበር። ኢህአዴግ ደግሞ ፊደል የፃፈን እስር ቤት አስገብቶ ሰብዓዊ ክብሩን ይገፈዋል። ከዚህ አንፃር በጣም ተሻሽለናል!

ሲግመንድ ፍሮይድ የስነ-ልብና ተመራማሪ (psychoanalyst) ነበር። ከዚህ ጋር የተያያዘ ደግሞ የታሪክ ስነ-ልቦና “Psychohistory” የሚባል የጥናት ዘርፍ አለ። የዚህ ዘርፍ ግንባር ቀደም ተመራማሪ የሆኑት እንደ “Hans Meyerhoff” and “H. Stuart Hughes” ያሉ ምሁራን እንደሚሉት ታሪክ (history) እና የስነ-ልቦና ምርምር (psychoanalysis) በአስገራሚ ሁኔታ ፍፁም ተመሳሳይ የሆነ ግብ ነው ያላቸው። ለምሳሌ፣ David E. Stannard” የተባለው ፀኃፊ “Shrinking History” በተሰኘ መፅሃፉ ገፅ 45 ላይ የታሪክና የስነ-ልቦና ምርምር ግብን “to liberate man from the burden of the past by helping him to understand that past” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ እንደተጠቀሰው የታሪክ እና የስነ-ልቦና ምርምር ግብ መሆን ያለበት ሰውን ስላለፈው ግዜ እንዲያውቅ በማድረግ በአመለካከቱ ውስጥ የተቀረፀውን ጠባሳ ማስወገድ ነው። በቀድሞ ታሪክ በተፈፀመ በደልና ጭቆና በግልና በማህበራዊ ስነ-ልቦናችን ላይ ያሳረፈውን ጠባሳ መፋቅና ማስወገድ ያስፈልጋል። ይህን ማድረግ ከተሳነን ጤናማ የሆነ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት ሊኖረን አይችልም። የታሪክ ጠባሳን ዘወትር እያወሳን፤ መጥፎ-መጥፎውን በሌሎች ላይ እየለጠፍን፥ ስለራሳችን በጎ-በጎውን እያሰብን፣ የሌሎችን ጥፋት እየዘከርን የራሳችንን ጥፋት ከዘነጋን፣ ሌሎችን ለሁሉም ነገር ተጠያቂ፥ እኛ ደግሞ በሁሉም ነገር ተጠቂ አድርገን የምናስብ ከሆነ፣ እውነታን ማየት፥ ማስተዋል ይሳነናል፣ የሌሎችን መከራና ስቃይ መገንዘብ ይከብደናል። በቀድሞ ታሪክ በእኛ ላይ የተፈጸመውን በደልና ጭቆና ዳግም በሌሎች ላይ እየፈፀምን እንደሆነ በትክክል ማወቅ ቀርቶ በትንሹ እንኳን መገመት ይሳነናል።

ያለፈ ታሪክ የወደፊት ተስፋችንን ማጨለም የለበትም። የታሪክ ጠባሳን እያሰብን ዛሬ ሌሎችን ማቁሰል የለብንም። የዛሬ ቁስል ነገ ላይ ሌላ ጠባሳ ይፈጥራል። የትላንት ቁስል እያከክን ዛሬ ላይ ያቆሰልነው ሰው ነገ በተራው ቁስሉን እያከከ ሊያቆሰለን ይመጣል። ያኔ ዛሬ ላይ እኛ ያላደረግነውን ነገ ላይ ሌሎች እንዲያረጉት መጠበቅ የዋህነት ነው። ዛሬ ላይ በጥፋቱ ሳይሆን ያለፈ ታሪክ እየቆጠርክ የዘራህው ቂም ነገ ላይ በቀል ሆኖ ይጠብቅሃል። የትላንቱን ቂም ይዘህ ዛሬ ላይ ስትበቀለው እሱም ነገ እንዲበቀልህ ቂም እየጠነሰስክ ነው።

ይሁን እንጂ፣ አሁን በኢትዮጲያ ያለው ሁኔታ ከዚህ ፍፁም ተቃራኒ ነው። በጥላቻ ክፉኛ የታመመው ማህበራዊ ስነ-ልቦናችን የታሪክ ጠባሳችንን ከማከም ይልቅ ቂም-በቀል እየደገሰልን ይገኛል። የጥላቻ ፖለቲካን ለማስወገድ በቅድሚያ ስለ ቀድሞ ታሪካችን፣ ስለ ወቅታዊ ፖለቲካችን፣ ስለ የወደፊት ተስፋችን በግልፅ መነጋገር አለብን። በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ ተደብቆ ያለውን ቂምና ጥላቻ ፍቆ ለማስወገድ ሁላችንም ሃሳብና ስሜታችንን ያለገደብ መግለጽ መቻል አለብን።

እንደኛው ወገን ለብቻው የታሪክ ጠባሳን እያከከ የተቀረው የሕብረተሰብ ክፍል ግን እንኳን ስላለፈው ታሪክ፣ ዛሬ በእውን ያየውን፣ ስለ ወደፊቱ ያሰበውን እንዳይናገር የሚታፈን ከሆነ ነገ ላይ ሌላ ትልቅ ጠባሳ ይኖረናል። እንደ ሀገርና ሕዝብ፣ የቀድሞ ታሪካችን የነገ ተስፋችንን እያጨለመ ነው። ስለ ቀድሞ ታሪክ መፃፍና መናገር ዘረኝነትና ጥላቻ ከሆነ፣ ስለ ዛሬው ፖለቲካ መፃፍና መናገር ወንጀል ከሆነ፣ ነገ ላይ ምን አለን? ስለ ትላንትና ዛሬ መነጋገር ከተሳነን ለነገ ቂም-በቀል አሳደርን፡፡

አፓርታይድ ክፍል-10፡- በአንድ ሕዝብ ላይ የተለየ ጥላቻ የሚኖረው የአፓርታይድ መደበቂያ ሲሆን ነው!

በወቅታዊ የሀገራችን ፖለቲካዊ ሁኔታ ላይ ሃሳብና አስተያየት መስጠትና በምክንያት ላይ የተመሰረተ ውይይት ማድረግ እጅግ በጣም ከባድ እየሆነ መጥቷል። በተለይ ደግሞ ከሕወሃት/ኢህአዴግ ጋር በተያያዘ የሚሰነዘሩ ሃሳቦችና አስተያየቶች ብዙውን ግዜ አቅጣጫቸውን ይስታሉ። በተመሣሣይ፣ በትግራይ ክልል የሚስተዋሉ ማህበራዊ፥ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን በማንሳት በጥሞና መወያያት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል። ከሌሎች ብሔሮች እና ፓርቲዎች ጋር በተያያዘ ተመሳሳይ የተዛባ አመለካከትና አለመግባባት ሊኖር ይችላል። ነገር ግን፣ ከትግራይ ሕዝብና ከሕወሃት/ኢህአዴግ ጋር በተያያዘ የሚስተዋለው ችግር ከሁሉም የከፋ ይመስለኛል። የሚከተሉት ሦስት ነጥቦች ለዚህ ፅሁፍ እንደ መነሻ የተወሰዱ ናቸው፡-

1ኛ) በአብዛኞቹ የትግራይ ልሂቃን (የሕወሃት ደጋፊዎችና ተቃዋሚዎች) ዘንድ ከሕወሃት/ኢህአዴግ ላይ የሚሰነዘሩ ትችቶችና ነቀፌታዎች በትግራይ ሕዝብ ላይ የተቃጣ የዘረኝነትና ጥላቻ ጥቃት አድርጎ የመውሰድ ዝንባሌ በስፋት ይስተዋላል።

2ኛ) በአብዛኛው የአማራና ኦሮሞ ልሂቃን ዘንድ ደግሞ በኢህአዴግ መንግስት የተፈፀመን ስህተት ሁሉ ከሕወሃት (ወያነ) ጋር የማያያዝና ለስርዓቱ ያላቸውን ጥላቻና ነቀፌታ በትግራይ ሕዝብ ላይ የመለጠፍ ዝንባሌ በስፋት ይስተዋላል።

3ኛ) ሕወሃት ገና ከአመሰራረቱ ጀምሮ ሌሎች የፖለቲካ ድርጅቶችን ከትግራይ በማጥፋት ራሱን ብቸኛ የኃይል አማራጭ አድርጎ ከማቅረቡ በተተጨማሪ፣ የፓርቲው ሕልውናን ከትግራይ ሕዝብ ሕልውና እና ደህንነት ጋር የማቆራኘት ዝንባሌ ይስተዋላል። ለምሳሌ፣ አንዳንድ የድርጅቱ ከፍተኛ አመራሮች በይፋ ከተናገሩት ውስጥ፤ “የትግራይ ሕዝብ ከሌላ ሕወሃት የለም፣ ሕወሃት ከሌለ የትግራይ ሕዝብ የለም” የሚለው አባባል እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል።  

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት በአብዛኛው የሀገራችን የፖለቲካ ልሂቃን ዘንድ ሕወሃትን ከትግራይ ሕዝብ ነጥሎ አለማየት፣ ምክንያታዊ ሃሳብና አስተያየትን እንደ ዘረኝነትና ጥላቻ መውሰድ፣ እንዲሁም የትግራይ ሕዝብን ከትግራይ ገዢ ፓርቲ የመደበላለቅ ችግር ይስተዋላል። በመሆኑም፣ በሕዝብ ስም የፖለቲካ ፓርቲን ከትችትና ነቀፌታ መከላከል፣ በፖለቲካ ስም ደግሞ በሕዝብ ላይ ዘረኝነትና ጥላቻ መስበክ በስፋት ይዘወተራል። በዚህ ምክንያት፣ ከትግራይ ሕዝብና ከተጋሩዎች ጋር በተያያዘ የሚሰነዘር ሃሳብና አስተያየት በአብዛኛው እንደ ጥላቻና ዘረኝነት ወይም ጭፍን ብሔርተኝነት ስለሚወሰድ መጨረሳ ዛቻና ስድብ ብቻ ሆኖ ይቀራል። የችግሩን መሰረታዊ ምክንያት ለመረዳት በሀገሪቱ ያለውን የብሔር-አፓርታይድ በእስራኤል ካለው የአይሁዶች አፓርታይድ እና በደቡብ አፍሪካ ከነበረው የነጮች አፓርታይድ ጋር አያይዞ መመልከት ያስፈልጋል።   

በመሰረቱ “አፓርታይድ” የአንድን ዘር/ብሔር/ሕዝብ የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ አብላጫ ድምፅ ያለውን ዘር/ብሔር/ሕዝብ የሚጨቁን ስርዓት ነው። የአፓርታይድ ስርዓት እንደ ሌሎች ጨቋኝ ስርዓቶች ተቃዋሚዎችን ከመግደልና ከማስር ባለፈ ሰብዓዊ ክብራቸውን በመግፈፍ ያዋርዳቸዋል። ለዚህ ደግሞ በኢትዮጲያ የፌዴራል መንግስት የእስረኞች አያያዝ አዋጅን፣ በደቡብ አፍሪካ የአፓርታይድ ዘመን እስር ቤቶችን፣ እንዲሁም በፍልስጤም የሎሬት ዋሌ ሶይንካ ትዝብትን በማሳያነት ጠቅሰናል።ስለዚህ፣ ውርደት (humiliation) “በአይሁዶች አፓርታይድ”፣ “በነጮች አፓርታይድ” ሆነ “በብሔር አፓርታይድ” ቋሚ መርህና መመሪያ ነው።

በክፍል ዘጠኝ እንደተገለፀው፣ ለአንድ ፍልስጤማዊ “ውርደት” ማለት ከአያት – ቅድመ አያቶቹ የወረሰውንና የቤተሰቡ ሕልውና የተመሰረተበት የወይራ ዛፍ በእስራኤል ለሚገነባው የግንብ አጥር ተብሎ በኤሌክትሪክ መጋዝ እየቆረጠ ሲጣል፣ ከቤተሰቦችህ ጋር ቆመህ እያየህ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው። በተመሣሣይ፣ ለአንድ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ “ውርደት” ማለት 24 ዓመታት (እ.አ.አ. ከ1963 – 1987) 3.4 ሚሊዮን ጥቁሮች ከአያት-ቅድመ አያታቸው ከወረሱት መሬት ላይ ተፈናቅለው በርሃብና ድህነት ሲማቅቁ እያየ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው። ለአንድ ኢትዮጲያዊ ደግሞ “ውርደት” ማለት በከተሞች መስፋፋት (ማስተር ፕላን) እና በኢንቨስትመንት ስም ዘመድ አዝማዶቹ ከመሬታቸው እየተፈናቀሉ በድህነት አዝቅት ውስጥ ሲገቡ እያየ ምንም ማድረግ አለመቻል ነው።

ከላይ በተጠቀሱት ሦስት አጋጣሚዎች በማህብረሰባቸው ላይ እየደረሰ ባለው በደልና ጭቆና ምክንያት የሽንፈትና ውርደት ስሜት እየተሰማቸው ከአፓርታይድ ስርዓት የሚደርስባቸውን መከራና ስቃይ እያሰቡ ይፈራሉ። ነገር ግን፣ በደልና ጭቆናው ሲበዛ ፍርሃቱን ስብረው ይወጣሉ። የማህብረሰባቸው እኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት እንዲረጋገጥ ይጠይቃሉ። በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ያላቸውን ተቃውሞ ይገልፃሉ። የአፓርታይድ ስርዓት ደግሞ የአንድ ዘር/ብሔር/ሕዝብ የበላይነትና ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት እንደመሆኑ የእኩልነትና ነፃነት ጥያቄ ባነሰው የሕብረተሰብ ክፍልን በፍርሃትና ሽብር ያርዳል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን እና የመብት ተሟጋቾችን ለሞት፣ እስራትና ስደት በመዳረግ፣ ሰብዓዊ ክብራቸውን በመግፈፍ ያዋርዳቸዋል። ዋሌ ሶይንካ፣ በፍልስጤሞች ላይ የደረሰው ውርደት (humiliation) በውስጡ እጅግ አስፈሪ የሆነ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ እንዳለው እንዲህ ገልፆታል፡-

“I witnessed the reality of this humiliation in domestic settings on which the contempt of an occupying force had been visited. I witnessed it at checkpoints, I heard it in the numerous recitations of personal experiences across all classes, in numerous episodes, on the campus of Bir Zeit university. Most depressing of all, I read it in the eyes of the young where humiliation had hardened into a resolve not to abandon that ineffable possession, dignity, the loss of which would finally affirm the nullification of their human status. Most frightening of all, I saw it congealed into a hard, cold, unremitting hatred.” Climate of Fear, Lecture 4: The Quest for Dignity, 2004

በውርደት ሰብዓዊ ክብርህን ስታጣ ሰብዓዊነትን ታጣለህ፣ ውስጥህ በቂምና ጥላቻ ይሞላል። ነገር ግን፣ ይህ ቂምና ጥላቻ በማን ላይ ነው? ለምሳሌ ዋሌ ሶይንካ በፍልስጤሞች ፊት ላይ የታዘበው ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ በማን ላይ ያነጣጠረ ነው? በደልና ጭቆናውን በቀጥታ በፈፀሙት የእስራኤል ወታደሮች፥ የጦር ጀቶች፥ ወታደራዊና ሲቭል ባለስልጣናት፣ ወይስ በመላው የአይሁድ ሕዝቦች ላይ ያነጣጠረ ነው? በእርግጥ የአብዛኞቹ ፍልስጤማዊያን ቂምና ጥላቻ በአንድ ወይም ሌላ ወገን ላይ ሳይሆን በመላው የአይሁድ ሕዝቦች ላይ ያነጣጠረ ነው።

እስራኤል በፍልስጤሞች ላይ ለፈፀመችው በደልና ጭቆና እንደ ሀገርና መንግስት ተጠያቂ መሆኗ አያጠራጥርም። ነገር ግን፣ በመንግስት አስተዳደር ወይም በወታደራዊ እንቅስቃሴ በተፈፀመው በደልና ጭቆና ውስጥ ምንም ዓይነት ድርሻ በሌላቸው፣ በፍልስጤማዊያን ላይ የሚደርሰውን በደልና ጭቆና የሚቃወሙትን ጨምሮ፣ በአጠቃላይ በመላው የአይሁድ ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ የሚቋጥሩበት ምክንያት ምንድነው? በእርግጥ የእስራኤል መንግስትና ወታደሮች ለፈፀሙት በደልና ጭቆና በመላው የአይሁድ ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ መያዝ ምክንያታዊ አይደለም። ይሁን እንጂ፣ ምክንያታዊ ቢሆንም-ባይሆንም “የአይሁዶች አፓርታይድ” እስካለ ድረስ ቂምና ጥላቻው በነበረበት ይቀጥላል። ለምን?

የአይሁዶች አፓርታይ ስርዓት የተመሰረተው የአይሁዶችን የበላይነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ነው። በሀገሪቱ አረቦችን ጨምሮ ሌሎች ሕዝቦች ቢኖሩም፣ እስራኤል እንደ ሀገርና መንግስት የአይሁዶችና የአይሁዶች ብቻ ናት። በዚህ መሰረት፣ የእስራኤል ወታደር አንድ ፍልስጤማዊን ተኩሶ ሲገድል፤ አንደኛ፡- ወታደሩ አይሁድ ነው፣ ሁለተኛ፡- ወታደሩ የተቀጠረው በአይሁዶች መንግስት ነው፣ ሦስተኛ፡- ወታደራዊ ግዴታ የአይሁዶችን ሰላምና ድህንነት ማስጠበቅ ነው። ስለዚህ፣ በፍልስጤሞች ላይ የሚደርሰው በደልና ጭቆና በአይሁዶች፥ ለአይሁዶችና ስለ አይሁዶች በሚል የተፈጸመ ነው። ታዲያ እያንዳንዱ ፍልስጤማዊ አይሁድ እና የአይሁድ በተባለ ነገር ላይ ሁሉ እጅግ አስፈሪ የሆነ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ቂምና ጥላቻ ቢኖረው ምን ይገርማል?

በደቡብ አፍሪካ የነበረው የነጮች አፓርታይድ ስርዓት ገና በ1948 ዓ.ም ሲመሰረት ነጮች ብቻ በተሳተፉበት ምርጫ አሸናፊ የሆነው “Nationalist Party” ሊቀመንበር ድሉን አስመልክቶ ባደረገው ንግግር እንዲህ ነበር ያለው፡- “Our motto is to maintain white supremacy for all time to come…by force if necessary.” ከዚያ ቀጥሎ ባሉት አራት አስርት አመታት በጥቁሮች ላይ የደረሰው በደልና ጭቆና በነጮች፥ ለነጮች እና ስለ ነጮች በሚል የተፈፀመ ነው። በዚህ ምክንያት፣ አብዛኛው ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ ጥላቻው ለአፓርታይድ መሪዎችና ወታደሮች ብቻ ሳይሆን ነጭና የነጭ በተባለ ነገር ላይ ይሆናል። ታዲያ፣ አንድ ጥቁር ደቡብ አፍሪካዊ በሁሉም ነጭ ሰፋሪዎች ላይ ጠንካራ፥ ቀዝቃዛና የማያቋርጥ ጥላቻ ቢኖረው ምን ይገርማል?

በቀጣዩ ክፍል ከላይ የተጠቀሰውን በኢትዮጲያ ካለው ነባራዊ ሁኔታ ጋር አያይዘን እንመለከታለን። ይህን ፅሁፍ ለማጠቃለል ያህል፣ እርግጥ ነው፣ በአንድ ዘር/ብሔር/ሕዝብ ላይ ቂምና ጥላቻ መቋጠር ምክንያታዊ አይደልም። ነገር ግን፣ በደልና ጭቆና ባስከተለው ውርደት ሰብዓዊ ክብሩን ከተገፈፈ ሰው ምክንያታዊነት (rationality) መጠበቅ በራሱ ከመጀመሪያው የባሰ የዋህነት ነው። በመሰረቱ፣ ምክንያታዊነት ከሰብዓዊነት አይበልጥም። ስለዚህ፣ ሰብዓዊነት ባልተከበረበት ከጥላቻ የፀዳ ምክንያታዊ አመለካከት መጠበቅ ፍፁም ስህተት ይመስለኛል። ከዚያ ይልቅ፣ የችግሩን መሰረታዊ ምክንያት አውቆ ለመፍትሄው መረባረብ የሚበጅ ይመስለኛል። 

የትግራይ ህዝብ እና የህውሓት ግኑኝነት ነባራዊ ገፅታ (በሰለሞን ነጋሽ)

መግቢያ
የትግራይ ህዝብ እና የህውሓት ግኑኝነት በተመለከተ በተለያዩ ሰዎች የሚሰነዘሩ አስተያየቶች እስከዛሬ ድረስ አወዛጋቢ ሆነው ቀጥለዋል። እስከዛሬ ድረስ አወዛጋቢ መሆኑ በራሱ በጣም የሚያሳዝንና የሚያሳስብ ነገር ነው። ከዚህ ቀደም በርካታ ሰዎች ለጉዳይ ትኩረት ሰጥተው የጻፉ፡ የሚድያ ሽፋን የሰጡ፡ የግል ምስክርነታቸውንና ግንዛቤያቸውን በተለያየ መንገድ የገለጹ ቢሆንም፡ ወቅቱ የሚጠይቀው ርዕሰ ጉዳይ በመሆኑ እኔም የራሴን እይታ ማስቀመጥ እንዳለብኝ በማመን ይህን ጽሁፍ አዘጋጅቻለሁ። ጽሁፉ ምናልባትም ከዚህ ቀደም ያልነበራችሁን ግንዛቤ እንደሚያስጨብጣችሁ ተስፋ አደርጋለሁ።

ቅድመ እይታ
በአንድ በኩል ህውሓት ደጋግሞ “እኔና የትግራይ ህዝብ የማንነጣጠል አንድ አካል ነን” የሚል ፕሮፓጋንዳ ሲነዛ ይታያል። በሌላ በኩል ደግሞ ከህዝቡ መካከል በግልጽ “የለም እኛና እናንተ ለየቅል ነን፡ ገዢና ተገዢ ወይም ጨቋኝና ተጨቋኝ ነን” የሚላቸው በጣም ጥቂት ነው። ጥቂት በመሆኑ የተነሳ እና በህውሓት የረዥም ጊዜ የፕሮፓጋንዳ ስራ የተነሳ፣ በአብዛኛው ሌላው ኢትዮጵያዊ ዘንድ ፕሮፓጋንዳው ተቀባይነትን አግኝቶ ቆይቷል። ህዝቡና ድርጅቱ የማይነጣጠሉ ናቸው ተብሎ ተደምድሟል።

“ህውሓት እኔና የትግራይ ህዝብ አንድ ነን ይላል፡ አይደለንም ብሎ የሚከራከር ሰው አልተገኘም። ስለዚህ እነሱ አንድ ነን ካሉ እኛ እንዴት አንድ አይደላችሁም ልንል እንችላለን” ተብሎ ለሚነሳ ጥያቄ አጥጋቢ ምላሽ ለመስጠት አስቸጋሪ ሁኔታ ነበረ። በተጨማሪም “የትግራይ ህዝብ ከሌላው በተለየ በዚህ ስርዓት ተጠቃሚ ነው፣ ከዚህ የተሻለ ሌላ ሊጠቅመው የሚችል ስርዓት አይኖርም፣ ስለዚህ ጥቅሙን ለማስከበር ከስርዓቱ ጎን የግድ ይሰለፋል” ብለው የሚከራከሩም ጥቂት አይደሉም።

በሌላ በኩል ደግሞ “ህዝቡ ህውሓት እኛን አይወክልም ብሎ ለመናገር ያልቻለው ከሌላው በተለየ በትግራይ አፈናው ስለሚያይል ነው።” እንዲህውም “ህዝቡ በተለየ ተጠቃሚ ሊሆን ቀርቶ ከሌላው በባሰ የባርነትና የድህነት ህይወት ውስጥ እየኖረ ነው።” ብለው ምስክርነታቸውን የሚሰጡ ቁጥራቸው የማይናቅ ነው። የዛሬ ዓመት ትግራይን እንዲጎበኙ የተደረጉ አርቲስቶች አብዛኞቹ ራሳቸውን ከዚህ ጎራ መድበዋል። እነ አትሌት ፈይሳ፣ ፕ/ር መስፍን ወ/ማርያም፣ ፕ/ር ብርሀኑ ነጋ እና ለሌችም የትግራይ ህዝብ የሚኖረው እንደማንኛው ኢትዮጵያዊ ነው በሚል አቋማቸው እናውቃቸዋለን። እኔም ራሴን ከዚህ ጎራ እመድባለሁ። ክልሉ ውስጥ እንዳደገ፣ እንደተማረና እንደሰራ ሰው ነባራዊውን ሁኔታ ኖሬበት የማውቀው ነውና ይህን አቋም ብይዝ የሚገርም አይሆንም። ማስረዳት ግን ይጠበቅብኛል። እንሆ፥

የተለየ አፈና
ቀጥተኛ አፈና
ትግራይ ከሌሎች ክልሎች ለየት የሚያደርገው በህውሓት ቀጥተኛ አፈና ስር መሆኑ ነው። ህውሓት በአገሪቱ የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነቱን የተቆናጠጠ ብቸኛ “ሉአላዊ” ድርጅት እንደመሆኑ መጠን፡ ይህን የበላይነቱን ለማስጠበቅ ቁልፍ ቁልፍ የመንግስት ስልጣኖችን በመያዝና ሁሉንም መንግስታዊ መዋቅር በቁጥጥሩ ስር በማድረግ አገሪቱን በእግር ብረት ጠፍሮ እየገዛ እንደሆን ይታወቃል። በሁሉም ክልሎች ተመሳሳይ የሆኑ የጋራ የአፈና ዘዴዎች ተዘርግተዋል። የጸጥታ ሀይሉ፣ መከላከያው፣ የፍትህ ተቋማቱ፣ የደህንነት ክፍሉ ወዘተ በህውሓት ቁጥጥር ስር ውለው የኢኮኖሚና የፖለቲካ የበላይነቱን ለማስጠበቅ የሚጠቀምባቸው የፖለቲካ መሳሪያ መሆናቸው እሙን ነው።

ያም ሆኖ ሌሎች ክልሎች በህውሓት ቀጥተኛ አፈና ስር አይደሉም ያሉት። አፈናው በሌላ third party (ወይም ጠፍጥፎ በሰራቸው ተላላኪ ድርጅቶች) አማካኝነት የሚገለጽ ነው። እነዚህ ፓርቲዎች የህውሓትን ያክል ጥንካሬና aspirations ኖሯቸው ህውሓት በሚያፍነው ወይም ማፈን በሚፈልገው ደረጃ ህዝብን የሚያፍኑ አይደሉም። እንዳውም አንዳንዴ የሚገዳደሩበት (resist የሚያደርጉበት) ሁኔታ አለ። በነዚህ ክልሎች ውስጥ ለሚኖር ህዝብ ይህ ክፍተት ተቃውሞውን በተለያየ መንገድ ለመግለጽ በአንጻራዊነት የተሻለ ዕድል ፈጥሯል። ለምሳሌ የግል ፕሬሶችን በመክፈትና ህዝብን በማነቃቃት፣ የተለያዩ የፖለቲካ ድርጅቶችን በመመስረትና በህጋዊ ተቃዋሚነት በመንቀሳቀስ፣ ብሎም በአደባባይ ተቃውሞን በማነሳሳት ረገድ በሌሎች ክልሎችይህ ክፍተት ጉልህ ሚና ተጫውቷል።

ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ ትግራይ በቀጥታ በነሱ ቁጥጥር ስር መሆኑ እና ደግሞ በዚህ ክልል ተቃውሞ ከተነሳባቸው ለህልውናቸው የመጨረሻ አደገኛ በመሆኑ፣ እነዚህ በሌላ ክልል የሚታዩ የህዝብ የresistance መገለጫዎች ለረዥም ጊዜ በትግራይ እንዳይፈጠሩ ማድረግ ችለዋል። የግል ፕሬስ ትግራይ ውስጥ ከነ አካቴው እንዳይፈጠር አድርገዋል። በሌሎች አካባቢዎች አልፎ አልፎ ብቅ የሚሉ የግል ህትመቶችና መጻህፍቶች የትግራይን ምድር እንዳይረግጡ እገዳ ተጥሎባቸዋል። የግል ሚድያ ለመፍጠር የሞከሩ አንድ ወይም ሁለት ወጣቶችን ገና በለጋነታቸው ሳይበራከቱ ልክ አስገብተዋቸዋል። በትግራይ የሚናገረው ህውሓት ብቻ ነው። የሚደመጠው  ህውሓት ብቻ ነው። ሌላ ድምፅ የለም።

በትግራይ ለረዥም ጊዜ ተቃዋሚ ፓርቲ እንዳይመሰረትና በክልሉ እንዳይንቀሳቀስ ግልጽ በሆነ አፈና አግደውታል። ዓረና ትግራይን ዘግይተውም ቢሆን የፈቀዱት አንድም የመድብለ ፓርቲ ስርዓት በክልሉ እንደተጀመረ ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ ለመጠቀም፣ ሁለትም መስራቾቹ የቀድሞ የህውሓት ታጋዮች በመሆናቸው ህዝብ ከኛ በተለየ መልኩ ሊቀበላቸው አይችልምና ለስልጣናችን አደጋ አይሆኑም በሚል እሳቤ መሆኑ ይታወቃል። ያም ሆኖ ሰርጎ ገቦችን ከትተው በየጊዜው ሲያፍረከርኳቸው ይስተዋላል። ስርዓቱን አምርረው የሚቃወሙ ወጣቶች አማራጭ ፓርቲ ሊመሰርቱ ቀርቶ ብሶታቸውን የሚጋሩበት፡ተቃውሞና ትችታቸውን የሚናገሩበት መድረክ ፈጽሞ አያገኙም። የህውሓት ቀይ መስመር በትግራይ ደመቅ ይላል። ህውሓት ተቃውሞ በትግራይ ፈጽሞ አይፈቅድም። እስከመቼውም ድረስ ሊፈቅድ አይችልም።

የመረጃ አማራጭ ከሌለ፣ በክልሉም ሆነ ከክልሉ ውጪ ህውሓት እየሰራቸው ያሉ ወንጀሎች ህዝቡ የሚያውቅበት መንገድ ከሌለው፣ ህዝቡ ለነጻነቱ እንዲቆም በሰላማዊ መንገድ የሚያነሳሱና የሚያስተምሩ ወጣቶችና ፓርቲዎች ከሌሉ፣ በራሱ ጊዜ ህዝብ ተነስቶ ለመቃወም እድሉ ጠባብ ይሆናል። ወይም በጣም ጊዜ የሚጠይቅ ይሆናል። በአንድ በኩል ህዝቡ ከመታፈኑ በተጨማሪ በጥላቻ የተሞሉ ፕሮፓጋንዳዎችን በየቀኑ ሲለፍፉበትና ሲያሴሩበት ስለሚውሉ በፍርሃት እንዲሸበብ  ተደርጓል። በሌላ በኩል ደግሞ በብዙዎች ዘንድ ባልተነቃባቸው ተዘዋዋሪ የአፈና መሳሪዎችን በመጠቀም ህዝቡ በተለይ የገጠሩና የከተማ ድሃው ክፍል ሰጥ ለጥ ብሎ ለህውሓት እንዲገዛ ተደርጓል።

ተዘዋዋሪ የአፈና መንገዶች
የትግራይ እግሪ ምትካል /ትእምት/EFFORT/
ይህ ድርጅት የህውሓትን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ጡንቻ ያፈረጠመ ጠንካራ ድርጅት ነው። ስልጣን ላይ ለመቆየት የመንግስት መዋቅሮችን መቆጣጠር ብቻውን በቂ አይደለም በሚል እምነት የቆመና የራሱን የኢኮኖሚ ኢምፓየር በአገሪቱና በውጪ አገራት የዘረጋ ድርጅት ነው። እንደ ድርጅት financial freedom ከሌለውና እንደ መንግስት በውጭ እርዳታ የቆመ ከሆነ፣ ህውሓት በፈቀደው መንገድ አገሪቱን መግዛት አይችልምና ከጅምሩ የዚህ ዓይነት ምሰሶ መትከል ነበረበት።

ይህ ድርጅት ፓርቲው በማንኛውም ጉዳይ ፈርጣማና ፍሌክሲብል የሆነ ጡንቻውን እንዲጠቀም ከማስቻል በተጨማሪ፣ በስነልቦና ጦርነት ረገድ የማይናቅ ድልን አቀዳጅቶታል። ዛሬም ድረስ በርካታ ወጣቶች EFFORT የህዝብ ንብረት ነው በሚል ተስፋ ይኖራሉ። ይህን የህዝብ ንብረት “ከጠላት” የመጠበቅ አደራና ግዴታ አለብን ብለውም ያምናሉ። ይህ የህዝብ ሀብት ባለበት ሊጠበቅ የሚችለውና ህዝቡን ተጠቃሚ ማድረግ የሚቻለው ህውሓት ሲኖርና ችግሮቹን በግምገማ በተሃድሶና በመሳሰሉት እንዲፈታ ማድረግ ስንችል ብቻ ነው ብሎ የሚያምነው ቁጥሩ ቀላል አይደለም። ህውሓት ከስልጣኑ ከተነሳ ይህን ሀብት እናጣለን በሚል ስጋት ትግላቸው ለጥገናዊ ለውጥ ብቻ ይሆናል።

በእርግጥ ዛሬ በትግራይ ተቃውሞ አለ ከተባለ ከዚህ የዘለለ ተቃውሞ አይደለም ሊታይ የሚችለው። ይህ ደግሞ ለህውሓት ድልን አጎናጽፎታል። እኔ ከሌለሁ ትጠፋለህ ከሚለው ፕሮፓጋንዳ ጋር ስምም የሆነ አካሄድ በመሆኑ፣ ህዝቡ ህውሓት ላይ እንዳይነሳ ራሱን የቻለ አንድ ምክንያት ሆኗል። ባጭሩ በተዘዋዋሪ መንገድ የማፈኛ መሳሪያ ሆኖ አገልግሏል። ይሄ ወደፊትም አደጋ ያለው አካሄድ በመሆኑ በEFFORT ጉዳይ ላይ በግልጽ መነጋገር ለነገ የሚተው ጉዳይ መሆን የለበትም። በዚህ ዙሪያ ግልጽ የሆኑ ውይይቶችን ማድረግ በሚከተሉት ሁለት ምክንያቶች ተገቢ ነው፥ በመጀመሪያ ደረጃ በዚህ ምክንያት ጥገናዊ እንጂ መሰረታዊ ለውጥ አያስፈልግም ብሎ ለሚያምነው ክፍል መልስ ለመሰጠት ሲሆን በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ በድህረ ህውሓት ለምትኖረን ኢትዮጵያ ይህ ኩባንያ ያልተጠበቀ ችግር ሳይፈጥር በፊት ውይይቱን ከወዲሁ መጀመር የነገ አካሄዳችንን ፈር ለማስያዝ ይረዳል።

ማሕበር ረድኤት ትግራይ /ማረት/REST/
ይህ ድርጅት ላይ ላዩን በእርዳታና በልማት ስራ የተሰማራ ሲቪክ ተቋም ይምሰል እንጂ በብዙዎች ዘንድ ያልተባነነበት mighty የፖለቲካ ድርጅት ነው። በክልሉ ከፍተኛ የፖለቲካ ስልጣን ያለውና ህዝቡን በቁጥጥራቸው ስር ለማድረግ የሚጠቀሙበት ቁጥር አንድ የፖለቲካ መሳሪያቸው ነው። የመሳሪያዎቹ ዝርዝር ከቀላል ወደ ከባድ፥

1• ማረት በህዝብ ስም እርዳታ ይጠይቃል። እርዳታ የፖለቲካ መሳሪያ ነው። የህውሓትን ትዕዛዝ የማያከብር ድሃ በእርዳታ ይቀጣል። ከምግብ ለስራ ይሰናበታል። ወዘተ። ድሃን በጉሮሮው ከቀጣኸው ጉልበት ኖሮት ሊቃወምህ አይችልም። ስለዚህ ቀዳሚው የህውሓት ስራ አብዛኛውን የህዝብ ክፍል አደህይቶ የመግዛት ፖሊሲውን ማስቀጠል መቻሉ ነው። በቁጥጥሩ ስር በሆነ የማረት ተቋም እርዳታና የምግብ ለስራ እድሎችን በመስጠትና በመንፈግ በቀላሉ ህዝቡን ለማንበርከክ የተዋጣለት ከፖሊሲው ጋር የተቀናጀ የፖለቲካ መሳሪያ ሆኖ አገልግሎታል።

2• ህውሓት ማንኛውም ዓይነት የውጭ ግብረሰናይ ድርጅት (NGO) ትግራይ ውስጥ ራሱን ችሎ እንዳይንቀሳቀስ ገና ጫካ እያለ ጀምሮ በህግ አግዷል። ፕሮጀክታቸውንና ገንዘባቸውን ይዘው መጥተው ለማረት በማስረከብ፣ በማረት አማካኝነት ፕሮጀክቱ ተፈጻሚ እንዲሆን የሚጠይቅ አሰራር ይከተላል። መያዶቹ ከተስማሙ የፕሮጀክቱን ሂደት አልፎ አልፎ ሱፐርቫይዝ ለማድረግ ብቻ ይፈቀድላቸዋል። ካልተስማሙ ገንዛባቸውንና ፕሮጀክታቸውን ይዘው ወደ መጡበት እንዲመለሱ ያደረጋል። ህዝቡ መሃል ገብተው በራሳቸው እቅድና የአፈጻጸም መንገድ እንዲሰሩ ህውሓት ፈጽሞ አይፈቅድላቸውም፤ በሁለት ዋና ዋና ምክንያቶች፥ የመጀመሪያው የውጪ ድርጅቶች ህዝቡን ቀርበው በማነጋገር ህዝቡ ያለበትን ትክክለኛ ሁኔታ እንዳያወቅ፣ አውቀውም ወደ ውጪ እንዳይወጡት በመፈለግ ሲሆን ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ ከህውሓት ቁጥጥር ውጪ የሆነ ገቢ ህዝቡ እንዲኖረው ስለማይፈለግ ነው።

እነዚህ ሁለቱ ምክንያቶች ህውሓት በክልሉ የሚኖረውን ሃይል ማዳከም የሚችሉ መሆናቸውን ልብ ይሏል። ዛሬ NGOዎች ስፖንሰር ያደረጉትን ፕሮጀክት ሱፐርቫይዝ ሲያደርጉ የሚያነጋግሩት ህውሓት ያዘጋጀላቸውን ካድሬዎችን ብቻ ነው። ህውሓት ያላዘጋጃቸው በዕጣ የተመረጡ ተራ ሰዎች ስለሚኖሩበት ህይወት በትክክል እንዲናገሩ አይደረግም። ድንገት ተመርጠው ከሆነም ካድሬ በመሃከላቸው እንዲገኝ ተደርጎ ስለሚናገሩት ነገር እየተሰለሉ ነው። በተናገሩት መሰረት ከተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞች እንዲገለሉ እንደሚደረጉ ስለሚያውቁ ያሉበትን ሁኔታ በትክክል ለመናገር ይፈራሉ። በዚህ ምክንያት በተለይ ለውጭ ሚድያዎችና የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ክልሉ ዝግ እንደሆነ እስከዛሬ ድረስ አለ። በሌላ በኩል ደግሞ ከህውሓት ቁጥጥር ውጪ የሆነ ገቢ የሚያገኝ ሰው፣ በህውሓት መታዘዝን አሻፈረኝ ሊል ይችላልና ለፖለቲካ ህልውናቸው አደጋ ነው። ስለሆነም ህውሓቶች ይህን ሊፈቅዱ ፈጽሞ አይችሉም።

3• ማረት ከእርዳታ ውጪ በ”ልማት” ትርፍ በሚያስገኙ የንግድ ስራዎች ላይ የተሰማራ ድርጅት ነው። “የልማት” ስራው ባብዛኛው ፕሮጀክቶችን ቀርጾ በፕሮጀክት ስም ከውጪ ለሚያገኘው ገንዘብ እንደ ሽፋን የሚጠቀምበት የማጨናበሪያ መንገድ ሲሆን፣ ጎን ለጎን ደግሞ የማሳያውን ልማትም ቢሆን የሚሰራው ለድርጅቱ ታዛዥ የሆኑ አካባቢዎችንና ግለሰቦችን ታርጌት ባደረገ መልኩ ነው። ያም ሆኖ አንዱን የልማት ስራ ከሶስት ወይም አራት የተላያዩ ፕሮጀክቶች ሂሳብ እያወራረደ ኪሱን የሚሞላበት አሰራርን ዘርግቷል። በዚህ መንገድ የሚገኘው ትርፍ የህውሓትን ኪስ ከማደለብ ባሻገር ህዝቡን በሚከተለው መንገድ ለማፈን ይጠቀሙበታል።

4•  ማረት የብድር ሰጪ ተቋም (ደደቢት) በውስጥ ስላለው በዚህ ተቋም አማካኝነት በተለይ ድሃው ገበሬ በተለያዩ ምክንያቶች ብድር እንዲወስድ በህውሓት ይገደዳል። የብድሩ ምንጭ የማረት ትርፍ ነው። የማረት ትርፍ የሚመጣው በተጨናበረ መንገድ ነው። ገበሬው ያለፈቃዱና ያለ በቂ ስልጠና ተገድዶ ለማዳበሪያ ለምርጥ ዘርና ለመሳሰሉ የምርት ግብዓቶች እንዲህውም መጤ የግብርና ፓኬጆች ብድር እንዲወስድ ይደረጋል። ማዳበሪያና ምርጥ ዘር እንዲህውም ሌሎች ግብዓቶችን የሚያቀርበው ጉና ነው። ጉና በEFFORT ስር ነው። ጉና ምርቱን ለገበሬ አስገድዶ በመሸጥ ያተርፋል። ገበሬው በራሱ ጥሬ ገንዘብ መግዛት ስለማይችል፥ ብድር ከማረት በከፍተኛ ወለድ እንዲወስድ ይደረጋል። ማረት ሌላ ትርፍ ያጋብሳል። ገበሬው ብድሩን ለመክፈል ፍዳውን ያያል። ብድሩን ለመክፈል የግድ በእርዳታና በምግብ ለስራ ፕሮጀክቶች ስር መታቀፍ መቻል ይኖርበታል። በነዚህ ስር ታቅፎ ተጠቃሚ ለመሆን ደግሞ፣ ለህውሓት ታዛዥነቱንና አሜን ባይነቱን ማረጋገጥ አለበት። ወዘተ።

በዚህ ሁኔታ ነው ገበሬውን ሸብበው የያዙት። በተለይ ትግራይ ውስጥ 85 በመቶ የሚሆነው ህዝብ (ገበሬው) በኛ ቁጥጥር ስር ነው ሲሉ ደጋግመው የሚፎልሉትም በዚህ ምክንያት ነው። ገበሬው መቼም ቢሆን አንገቱን ቀና ማድረግ እንዳይችል የተወሳሰበ አሰራር ዘርግተው አስረውታል። ዛሬ የጎንደር ምሊሻ ገበሬና የኦሮሚያ ገበሬ ለነጻነቱ እንደቆመው ዓይነት ተቃውሞ ከትግራይ ገበሬው ይነሳባቸዋል ብሎ ማሰብ ይከብዳል። ገበሬው ካልተነሳ ደግሞ ሌላው ያን ያክል ስጋት ላይ የሚጥላቸው ባይሆንም ለሱም የሚቀጥለውን መሸበቢያ አሰራር ዘርግተዋል።

ማሕበር ልምዓት ትግራይ /ማልት/TDA/
ይህ ድርጅት ሲቋቋም በተለይ በዳያስፖራ የሚገኙ የትግራይ ተወላጆች በጦርነት የተዳከመችዋን ትግራይ ተረባርበው እንዲያለሙ እድል ይስጣል በሚል ዓላማ ነበር። ነገር ግን በዚህ መንገድ ለበርካታ ዓመታት ከዳያስፖራ ተጋሩ፣ በውጪ አገራት የትግራይ ወዳጆች እና በአገር ውስጥ በተለያዩ ቦታዎች የሚኖሩ የትግራይ ተወላጅ ባለሃብቶች ከፍተኛ ገንዘብ የተሰበሰበ ቢሆንም መድረሻው ሳይታወቅ እንደተነነና ይህም ጥያቄ አስነስቶ እንደነበር ይታወቃል። በዚህ ምክንያት ድርጅቱ አንዴ እንዲፈርስ፣ ሌላ ጊዜ ተመልሶ እንዲቋቋም ሲደረግ ቆይቷል። ከጅምሩ ዓላማው ፖለቲካዊ እንጂ ልማታዊ ባለመሆኑ፣ አስፈላጊ በሆነበት ጊዜ ሁሉ ዳግም እየመጣ የህዝቡን የልብ ትርታ የሚያዳምጡበት ሁነኛ የፖለቲካ መሳርያ ሆኗል። እንግዲህ የኔ ጥርጣሬ በዚህ ድርጅት የተሰበሰበው ገንዘብ፣ ብዙዎች እንደሚሉት በግለሰቦች ተመዝብሮ ድራሹ ጠፍቷል ሳይሆን ወደ EFFORT ወይም የህውሓት ካዝና ገብቷል የሚል ነው። ይህም ማለት በልማት ስም የሚሰበሰበው የመዋጮ ገንዘብ በራሱ ህውሓትን በማደለብ ጥቅም ላይ የሚውል ነው። የህውሓት የገንዘብ ምንጭ መሆኑ በራሱ የፖለቲካ መሳሪያ ቢሆንም ይህ ቀላሉ ጉዳይ ነው።

ከባለሀብት የተጀመረው ለማልት መዋጮ የመሰብሰብ አሰራር፣ ብኋላ የመንግስት ሰራተኛንና ተማሪውን የሚያሳትፍ እንዲሆን ተደርጓል። ከተማሪም ይሁን ከመንግስት ሰራተኛ የሚሰበሰበው ገንዘብ ያን ያህል የረባ ገንዘብ ባይሆንም በማልት ስም ህውሓት ለሚያቀርብላቸው ጥያቄ ባለሀብቶቹ፣ ሰራተኞቹና ተማሪዎቹ የሚሰጡት ምላሽ አወንታዊ ነው ወይስ አሉታዊ የሚለውን የሚለኩበት የፖለቲካ መሳሪያ ነው። አሉታዊ መልስ የሚሰጡት በርከት ያሉ እንደሆን “ሳይቃጠል በቅጠል” እንዲሉ አፋጣኝ የማስተካከያ እርምጃዎችን ይወስዳሉ። እርምጃዎቹ ግለሰብ ተኮር ቅጣቶች በመሰንዘር ወይም systematic የሆኑ የአሰራር ለውጦችን በመከተል ሊፈጸሙ ይችላሉ። ማልት የህዝቡን የልብ ትርታ እያዳመጡ ከስር ከስር እርምጃ የሚወስዱበት መሳሪያ በመሆኑ ከEFFORT እና ከማረት ቀጥሎ ሶስተኛው የተዋጣለት የፖለቲካ መሳሪያ ነው ማለት ይቻላል።

ከነዚህ ሶስቱ ተቋማት በተጨማሪ እንደማንኛውም ክልል በትግራይ ሌሎች የማፈኛ መንገዶች ስራ ላይ ናቸው። 1ለ5 ጥርነፋ፣ የጸጥታ ሀይሉና መከላከያው በቁጥጥራቸው ስር መሆን፣ የፍትህ ተቋማትና ደህንነት በነሱ ስር መሆን፣ አስገድዶ አባል ማድረግ፣ አባል ላልሆነ ዜጋ የስራ ዕድልና ሌሎች ነገሮችን መከልከል፣ በአንጻሩ ደግሞ አባል ለሆነና ለሚደግፋቸው በተለያዩ መንገዶች ተጠቃሚ እንዲሆኑ ማድረግ ወዘተ በሌላው ክልል እንዳለ ሁሉ በዚህ ክልልም አለ። ለየት የሚለው ከላይ የተጠቀሱት ሶስቱ ተቋማዊ የአፈና መሳሪያዎች ናቸው።

የትግራይ የተለየ ተጠቃሚ
እንግዲህ ከላይ የተዘረዘሩትን የአፈና መሳሪዎች ላነበበ የትግራይ በተለየ ተጠቃሚነት ሊዋጥለት የሚችል አይሆንም። ትግራይ ከሌላው በተለየ ተጠቃሚ አይደለም። እንዳውም በተለየ የታፈነ ህዝብ ነው። ይህ ማለት ግን በተለየ የተጠቀመ ክፍል የለም ማለት አይደለም። በፍጹም። እንዳውም በተገላቢጦሽ በስርዓቱ በተለየ ተጠቃሚ የሆነው ክፍል የወጣው ባብዛኛው ከዚህ ክልል ነው። በቁጥር ጥቂቶች ናቸው ነገር ግን ፍጹም የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነቱን ተቆናጠውቷል። ህውሓት ዓይኑን ጨፍኖ ሊያሞኘን እንደሚሞክረው በኢህአዴግ ስር እንዳሉት እንደ ማንኛውም ድርጅቶች እኩል አይደለም። የተለየ ተጠቃሚምና ፍፁም የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነትን የተቆናጠጠ ብቸኛው ሉአላዊ ፓርቲ ነው።

ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው ቁልፍ ቁልፍ የመንግስት ቦታዎችን በቁጥጥሩ ስር አድርጓል። ሁሉንም የመንግስት መዋቅሮችና የገቢ ምንጮችን በቁጥጥሩ ስር አውሏል። መከላከያ፣ ደህንነት፣ ፖሊስ፣ ፍርድ ቤት፣ ምርጫ ቦርድ፣ አየር መንገድ፣ አየር ሀይል፣ ጉምሩክ፣ ናሽኛል ባንክ፣ ሚድያ፣ ት/ት ሚንስቴርና ከፍተኛ የት/ት ተቋማት፣ አስመጪና ላኪ ድርጅቶች፣ ግብር ሰብሳቢ ባለስልጣን፣ ቱሪዝም ኢንዱስትሪ፣ የውጭ ምንዛሪ (ጥቁር ገበያ)፣ የመሬት ንግድ፣ የተፈጥሮ ሃብት፣ ገንዘብ አጠባ (money laundary & illicit financing) ወዘተ በህውሓትና በህውሓት ሰዎች ያልተያዘና ከቁጥጥራቸው ውጪ የሆነ አንድም ዘርፍ የለም። ባጭሩ አገሪቱ የግላቸው ንብረት ሆኗለች። ፓርቲውና ከፍተኛ ካድሬዎች የልዩም ልዩ! ተጠቃሚዎች ናቸው። የነዚህ ሰዎች ልዩ ተጠቃሚነትና የበላይነት፣ ከአጠቃላይ የትግራይ (ህዝብ) የበላይነት ጋር ተምታቶ ሲቀርብ ይታያል። ይህ ስህተት ነው። ሊታረም ይገባል።

ማጠቃለያ
ፕ/ር መስፍን እና ሌሎችም ከዚህ በፊት እንዳሉት የመጨረሻው የድህነት ወለል ላይ ያሉት፣ ቤት ንብረታቸውን ጥለው በአዲስአበባና ሌሎች ከተማዎች ጎዳና ላይ ሲለምኑ የሚውሉ የኔ ቢጤዎች በብዛት ከትግራይ የተሰደዱ ናቸው። ይህ ብቻ አይደለም፣ የሚላስ የሚቀመስ የሌለው፣ የህውሓትን ይሁንታና ምጽዋት ሲጠባበቅ የሚኖረው ህዝብ በትግራይ ያለ ማጋነን ከ80 በመቶ በላይ ይሆናል። ምጽዋት የማይጠብቁ የሚባሉት የመንግስት ሰራተኞች ራሱ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ከእጅ ወደ አፍ የሆነ ኑሮ ሲኖሩ ይታያሉ። በተዘረጋባቸው የፖለቲካ መሳሪያ አማካኝነት ታፍነው ይኖራሉ። ብሶታቸውን ለመግለጽ ይፈራሉ። እንደምንም ወደ ውጭ ቢወጡ እንኳን፣ ከወጡ ብኋላም ፍርሃቱ አይለቃቸውም። ህውሓትን ይፈራሉ፣ በዘራቸው ምክንያት እንዳያጠቃቸው ሌላውን ይፈራሉ። የአጣብቂኝ ህይወት ውስጥ ይኖራሉ።

በእርግጥ በዛው ልክ ደግሞ ከህውሓት ጋር አሸሸ ገዳሜ የሚሉ፣ በህዝብ ስም የሚነግዱ፣ በህዝብ ስም ከሌላው ኢትዮጵያዊ ጋር የሚጋጩ፣ በሌላው ሀዘን ላይ የሚጨፍሩ፣ በሌላው ደስታ ላይ ማቅ የሚለብሱ፣ ሆን ብለው ህዝቡ በሌላ እንዲጠላ የሚሰሩ የህውሓት ገረዶች አሉ። ህውሓት የሚፈልገው ስለሆነ ያሰማራቸው ካድሬዎች ናቸው። በተጠና መንገድ ተግባራዊ እየሆነ ያለ፣ ትግራይንና ትግራዋይን ከሌላው የመነጠል ስራ ነው።

የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነታቸውን በኢትዮጵያ ማስጠበቅ ካልቻሉ፣ ቢያንስ በትግራይ ማስጠበቅ ይኖርብናል ብለው ያስባሉ። ምሽጋቸውን ትግራይ ላይ እየቆፈሩ ነው። ትግራይን ቄጤማ አድርገዋታልና በከፋ ቀን ጉዝጓዛቸው ትሆን ዘንድ በዝግጅት ላይ ነች። የዚህ እንድምታ ለብዙዎቻችን ምናልባት በደንብ አልገባን ይሆን ይሆናል። ምናልባት ሊታወቅ የማይችል ሊሆን ይችላል። ዛሬ ደርሰው የዓፈርንና የሶማሌን ብሄርተኝነት የሚያራግቡት፡ የተቀረውን ኢትዮጵያዊ በዘር ከፋፍለው በማበጣበጥ እነሱ በትግራይ ለመሸሸግ ይመስላል። ምናልባት ሌላው ሲባላ እነሱ ደልቷቸው የሚኖሩ መስሏቸው ሊሆን ይችላል። ፍላጎታቸው ምንም ይሁን ምን ትግራይንና ኢትዮጵያን ከዚህ ድርጅትና ከነዚህ ሰዎች ማስጣል የሁሉም ኢትዮጵያዊ ሀላፊነትና ግዴታ ሊሆን ይገባል።

በሌላው ክልል እንደምናዬው በአጭር ጊዜ ውስጥ በራሱ ተነሳሽነት የትግራይ ህዝብ በተቃውሞ ይነሳል የሚለው እምነቴ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተሸረሸረ መጥቷል። ምክንያቱም ህዝቡ ህውሓትን ይፈራል፣ ሌላውን ወገኑንም ይፈራል። በተቃውሞ ለመነሳት አንዳቸውን መፍራት የግድ ማቆም አለበት። ሌላውን ወገኑን መፍራት እንዲያቆም በሌላው ወገኑ በኩል የአወንታ ምልክቶችና የትግል አጋርነቶችን ማየት አለበት። ህዝቡን ማግለልና ከህውሓት ጋር ደርቦ መፈረጅ ስህተት ስለሆነ ሊታረም ይገባል። ይህ ካልሆነ ግን ሌላውን ወገኑን እየፈራ ህውሓትን ሳይፈራ ለመታገል ይከብደዋል። ምክንያቱም ሌላውን እየፈራ ህውሓትን ሳይፈራ ጭቆና በቃኝ ብሎ ለመነሳት፣ ጠንካራ ትግራዋይነትን (ትግራዋይ ድርጅትን) መፍጠር ይጠበቅበታል። ከህውሓት ብኋላ ህልውናውን ለማስጠበቅ በደንብ መደራጀት እንደሚኖርበት የግድ ማመን ካለበት፣ ያንን ለማሳካት ጊዜ ይፈጃልና በቅርቡ ተቃውሞ ሊያስነሳ አይችልም። ከጊዜው አንጻር የተሻለው አማራጭ ትግራይንም ያካተተ፣ ትግራይን ከህውሓት ነጻ ለመውጣት ጭምር ያለመ ኢትዮጵያዊ ትግል ማካሄድ ነው። ይህን ማድረግ ግድ ይላል።ህውሓት እንደ ድርጅት እስካለ ድረስ የትኛውም የኢትዮጵያ ክፍል በሰላም ሊኖር አይችልምና ህውሓት ከኢትዮጵያ ምድር እስከወዲያኛው ማስወገድ ብቸኛው የማታገያ መንገድ ሊሆን ይገባል።

በመጨረሻ በተለይ ህዝባችን ያለበት ሁኔታ የሚያሳስበን በውጪ የምንኖር የትግራይ ተወላጆች ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ወገኖቻችን ጋር በመተባበር በህውሓት ምክንያት ዜጎች እየደረሰባቸውን ያለ ግፍ በጋር በማውገዘ የትግል አጋርነታችንን በግልፅ ማሳየት አለብን። በትግራይ ያለዉን እውነተኛ ገፅታ ለሌላው ኢትዮጵያዊ ማስረዳት ይጠበቅብናል። የትግራይ ህዝብም ለነፃነቱ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ እንዲቆም ማነሳሳት ይጠበቅብናል። በቃኝ የሚልበትን ጊዜ ለማፋጠን ብዙ መስራት ይጠበቅብናል። በፕ/ር መስፍን የቀረበ የመፍትሔ ሀሳብ በማካፈል ፅሁፌን ላጠናቅቅ።


ምንጭ፦ Solomonnegash.com

“አዎ… የትግራይ/ሕወሃት የበላይነት አለ!”

ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው ጥያቄ ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። “የትግራይ የበላይነት የለም” በሚል ካቀረቧቸው ማስረጃዎች ውስጥ ሁለት ነጥቦች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። የመጀመሪያው የፌዴራሊዝም ስርዓቱ የአንድ ብሔር (ክልል) የበላይነትን አያስተናግድም የሚል ነው። ሁለተኛው ደግሞ የሕወሃት አባላት በኢህአዴግ የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ሆነ ካቢኔ ውስጥ የስልጣን የበላይነት የላቸውም የሚል ነው። ነገር ግን፣ የአንድ ብሄር (ቡድን) የበላይነት መኖር-አለመኖር የሚለካው በመንግስታዊ ስርዓቱ ወይም በባለስልጣናት ብዛት አይደለም። በዚህ ፅሁፍ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ያቀረቧቸውን ሁለት መሰረታዊ የመከራከሪያ ሃሳቦችን ውድቅ በማድረግ “የትግራይ የበላይነት መኖሩን” በተጨባጭ ማስረጃ አስደግፌ ለማቅረብ እሞክራለሁ።

1ኛ) “የትግራይ የበላይነት” የሚረጋገጠው የስርዓቱ መስራች በመሆን ነው! 
በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል በፌዴራሊዝም ስርዓቱ መሰረት እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ስላለው የትግራይም ሆነ የሌላ ብሔር የበላይነት ሊኖር እንደማይችል ገልፀዋል፡-

“/የትግራይ የበላይነት/ የሚባለው አንዳንዱ የተዛባ አመለካከት ነው፣ አንዳንዱ ደግሞ ፈጠራ ነው። ከፌዴራል ጀምረህ የስርአቱን አወቃቀር ነው የምታየው፡፡ /አወቃቀሩ ካልፈቀደ/ “የበላይነት“ የሚፈልግም ካለ ስሜት ብቻ ፤ “የበላይነት አለ“ የሚልም የራሱ ግምት ብቻ ሆኖ ይቀራል፡፡ …/በኢህአዴግ/ አንዱ በደንብ የገምገምነው እሱን ነው፤ “የትግራይ የበላይነት“ የሚባል የለም ነው፡፡ …ሄደን ሄደን ስርእቱን እንየው ነው፡፡ ስርአቱ “የበላይነት“ እንዲኖር ይፈቅዳል ወይ? የምንፈቅድ አለን ወይ? የትግራይ ብቻ ሳይሆን የሌሎችም፡፡ ይሄ ስርአት ካልፈረሰ በስተቀር ሊኖር አይችልም፡፡ ይሄ ስርአት የትግራይንም የሌላንም የበላይነት አያስተናግድም፡፡ …ሁሉም ድርጅት የራሱን ነው የሚያስተዳድረው፡፡ ህወሓት ኦሮሚያን ወይም አማራ ክልልን ሊያስተዳድር አይችልም፡፡ ስርአቱ አይፈቅድም፡፡ ስለዚህ በክልል የበላይነት የሚባለው የሌለ አምጥቶ የመለጠፍ ፈጠራ ነው፡፡ ስርእቱ በዚህ መሰረት አልተገነባም አይሰራም፡፡” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል 

በእርግጥ በፌደራሊዝም ስርዓቱ መሰረት “የትግራይ የበላይነት አለ” ማለት አይቻልም። ነገር ግን፣ በኢትዮጲያ “የትግራይ የበላይነት” መኖርና አለመኖር የሚለካው የሕወሃት ፓርቲ በአማራ ወይም በኦሮሚያ ክልል ላይ ባለው የመቆጣጠር ወይም የማስተዳደር ስልጣን አይደለም። ምክንያቱም፣ በፖለቲካ ውስጥ “የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል የራሱ የሆነ መመዘኛ መስፈርት አለው።

የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት ራሱን የቻለ ፅንሰ-ሃሳብ ሲሆን እሱም “The Class Domination Theory of Power” ይባላል። በዚህ ፅንሰ-ሃሳብ መሰረት የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነት መኖርና አለመኖር የሚረጋገጠው ሌሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ባለው ችሎታ ነው። “Vergara L.G.” (2013) የተባለው ምሁር የአንድ መደብ/ቡድን/ብሔር የበላይነትን፤ “Domination by the few does not mean complete control, but rather the ability to set the terms under which other groups and classes must operate” በማለት ይገልፀዋል።

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ “የትግራይ የበላይነት” መኖሩና አለመኖሩን ማረጋገጥ የሚቻለው መንግስታዊ ስርዓቱ “የአንድ ብሔር/ክልል የበላይነትን ይፈቅዳል ወይስ አይፈቅድም” በሚለው እሳቤ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ ሌሎች ብሔሮችና ክልሎች የሚተዳደሩበትን ስርዓትና ደንብ ከመወሰን አንፃር ትልቁ ድርሻ የማን ነው በሚለው ነው። የአማራ እና ኦሮሚያ ክልልን ጨምሮ ሁሉም ክልሎች የሚተዳደሩበትን በብሔር ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከንድፈ-ሃሳብ እስከ ትግበራ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሰው ሕወሃት ነው።

በእርግጥ ዶ/ር ደብረፅዮን እንዳሉት፣ መንግስታዊ ስርዓቱ ሕወሃት የአማራና ኦሮሚያ ክልልን እንዲያስተዳድር አይፈቅድም። ነገር ግን፣ የአማራ ሆነ የኦሮሚያ ክልል የሚተዳደሩበትን መንግስታዊ ስርዓት እና ደንብ የቀረፀው ሕውሃት ነው። ስለዚህ፣ የአማራ ክልል እና የኦሮሚያ ክልል የሚመሩበትን ስርዓትና ደንብ በመወሰኑ ረገድ ካለው ችሎታ አንፃር “የትግራይ የበላይነት” ስለ መኖሩ ምንም ጥርጥር የለውም።

2ኛ) የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በፖለቲካ ልሂቃን ነው!
ዶ/ር ደብረፅዮን “የትግራይ የበላይነት” አለመኖሩን ለማሳየት ያቀረቡት ሌላኛው የመከራከሪያ ሃሳብ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ብዛት ነው። ከዚህ አንፃር፣ በኢህአዴግ መንግስት ውስጥ ከፍተኛ የመወሰን ስልጣን ባላቸው የስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ እና የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውስጥ የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት ትንሽ መሆኑ ነው፡-

“በፖለቲካ ሃላፊነትም እኩልነት ነው የሚታየው፡፡ በኢህአዴግ ምክር ቤትም ሆነ ስራ አስፈፃሚ ሁሉም የፖለቲካ ድርጅቶች እኩል ውክልና ያላቸው፡፡ ለምሳሌ አንጋፋው ህወሓት ነው በሚል የተለየ ተጨማሪ ቁጥር አይሰጠውም፡፡ ብዙ ውሳኔ በሚወሰንበት የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ከ36ቱ ከሁላችንም እኩል ዘጠኝ ነው የተወከለው፡፡ አብዛኛው ያልተስማማበት ስለማያልፍ ማንም ድርጅት ዘጠኝ ሰው ይዞ የበላይነት ሊያመጣ አይችልም፡፡ ….ለምሳሌ በካቢኔ አሁን 30 ነን፡፡ ድሮም ዛሬም ህወሓት ሶስት ሚኒስትር ብቻ እኮ ነው ያለው፤ ሶስት ይዘህ ደግሞ እንዴት ነው የተለየ ልታስወስን የምትችለው?” ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል

ነገር ግን፣ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚና በጠ/ሚኒስትሩ ካቢኔ ውስጥ ያሉት የሕወሃት አባል የሆኑ ባለስልጣናት ብዛት አነስተኛ መሆኑ የስልጣን የበላይነት አለመኖሩን አያሳይም። ምክንያቱም፣ የአንድ ቡድን/ብሔር የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው በባለስልጣናት ብዛት ሳይሆን በፖለቲካ ልሂቃን (political elites) አማካኝነት ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕወሃት የስልጣን የበላይነት የሚረጋገጠው የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች የሆኑ ልሂቃን ከባለስልጣናት በሚያገኙትን አድሏዊ ድጋፍና ትብብር መንግስታዊ ስርዓቱ እና የባለስልጣናቱ ውሳኔ በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማስቻል ነው። ፅንሰ-ሃሳቡን የበለጠ ግልፅ ለማድረግ ያግዘን ዘንድ በድጋሜ ከ“Vergara L.G.” (2013) ፅኁፍ ውስጥ የሚከተለውን እንመልከት፡-

“…political elites are defined as persons who, by virtue of their strategic locations in large or otherwise pivotal organizations and movements, are able to affect political outcomes regularly and substantially. The elites have power over the state, the civil organization of political power. Even though they could have conflicts with the mass, which certainly can affect political decisions from “top down” to “bottom up” the possession of multiples forms of capital (social, cultural, economic, politic, or any other social benefits derived from the preferential treatment and cooperation between individuals and groups) allows [them] to ensure their social reproduction as well as the cultural reproduction of the ruling class.” Elites, political elites and social change in modern societies; REVISTA DE SOCIOLOGÍA, Nº 28 (2013) pp. 31-49.

የፖለቲካ ልሂቃን በመንግስታዊ ስርዓቱ፣ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደቱና በሲቭል ድርጅቶች ሥራና አሰራር ላይ ተጽዕኖ ማሳረፍ፣ በዚህም የአንድ ብሔር/ፓርቲ የበላይነትን ማረጋገጥ የሚችሉት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት መድረክ ሲኖር ነው። በዚህ መሰረት፣ የስልጣን የበላይነት ባለው የፖለቲካ ቡድን የተለየ አድሏዊ ድጋፍና ትብብር የሚደረግላቸው ልሂቃን የፖለቲካ አጀንዳን በመቅረፅና በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የፖለቲካ አመለካከት ላይ ተፅዕኖ እንዲያሳርፉ ምቹ ሁኔታ ይፈጠርላቸዋል።

ከዚህ አንፃር፣ ከ1997ቱ ምርጫ በኋላ የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጅን መሰረት በማድረግና ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓቱን ለማስከበር በሚል ሰበብ ለእስርና ስደት ከተዳረጉት ተቃዋሚ ፖለቲከኞች እና የመብት ተሟጋቾች ምን ያህሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው? ተቃዋሚ ይቅርና፣ በ2007 ዓ.ም በመቐለ ከተማ በተካሄደው የኢህአዴግ 10ኛ ጉባዔ ላይ በቀረበው ሪፖርት ላይ የጠባብነትና ትምክህተኝነት አመለካከት አንፀባርቀዋል በሚል ከስልጠና በኋላ የመስክ ክትትል ከተደረገባቸው ጀማሪና መካከለኛ የኢህአዴግ አመራሮች ውስጥ ምን ያህሉ የሕወሃት አባላት ናቸው? ከምርጫ 2002 – 2006 ዓ.ም በኋላ ባሉት አራት አመታት ብቻ፤ 19 ጋዜጠኞችን ለእስር፣ 60 ጋዜጠኞች ደግሞ ለስደት ሲዳርጉ ከእነዚህ ውስጥ ምን ያህሉ የትግራይ ብሔር ተወላጅ ናቸው? ሦስቱም ጥያቄዎች መልሱ ከሞላ-ጎደል “ዜሮ፥ ምንም” የሚል ነው።

ታዲያ የሕወሃት አባላት “በጠባብነት” እና “ትምክህተኝነት” በማይፈረጁበት፣ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የፖለቲካ ልሂቃን “ከግንቦት7 ወይም ኦነግ” ጋር በማገናኘት በፀረ-ሽብር ሕጉ በማይከሰሱበት፣ ያለ ፍርሃትና ስጋት ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት በሚገልፁበት፣ የፖለቲካ አጀንዳውን በበላይነት በሚወስኑበት፣ …ወዘተ “የትግራይ የበላይነት የለም” ሊባል ነው። በአጠቃላይ፣ ዶ/ር ደብረፅዮን ያቀረቧቸው ሁለት የመከራከሪያ ሃሳቦች ምክንያታዊና አሳማኝ አይደሉም። “የትግራይ የበላይነት አለ ወይ?” ለሚለው መልሱ “አዎ…አለ!” ነው። እውነታው ይሄ ነው፡፡

የዘር/ብሔር አፓርታይድ – ክፍል 5፡- ማን ነው ተጠያቂው፡ ሕዝብ የጨፈጨፈው ወይስ ያስጨፍጫፈው?

በክፍል አራት በዝርዝር እንደተገለፀው፣ የሽምቅ ውጊያ ሕዝብን እንደ “ባህር” በመጠቀም አማፂያኑ እንደ “ዓሣ” በውስጡ እንዲንቀሳቀሱ የሚያስችል ስልት ነው። ጨቋኝ መንግስት ደግሞ “በአማፂያኑና በተቃዋሚዎች ላይ ከከዚህ በፊቱ የበለጠ ፍርሃትና ሽብር የሚፈጥር የኃይል እርምጃ በወሰድን ቁጥር የሽምቅ ተዋጊዎቹ ጥቃትና ድጋፍ ይቀንሳል” በሚል መርህ የሚመራ ነው። ነገር ግን፣ ከበፊቱ የበለጠ የኃይል እርምጃ በተወሰደ ቁጥር ጨቋኙ ስርዓት ለውድቀት፣ የሽምቅ ተዋጊዎቹ ደግሞ ለስኬት ይንደረደራሉ።

በዚህ መሰረት፣ እንደ ደርግ አምባገነናዊ የሆነ መንግስት የአማጺያኑን ጥቃትና ድጋፍ ለማስወገድ በሚወስደው የኃይል እርምጃ በንፁሃን ዜጎች ላይ የሚፈፅመው በደልና ጭፍጨፋ ከግዜ ወደ ግዜ እየጨመረ ሄዶ በመጨረሻ ለውድቀት ሲዳረግ፣ እንደ ሕወሃት ያሉ የሽምቅ ተዋጊዎቹ ደግሞ የመንግስት ስልጣን የመያዝ ፍላጎታቸው ይሳካል። ነገር ግን፣ ከውድቀት እና ስኬት በስተጀርባ ያለው ሃቅ በንፁሃን ዜጎች ላይ የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ነው። ለዚህ ተጠያቂው ማን ነው? አስቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ለውድቀት የተዳረገው አምባገነናዊ መንግስት ወይስ አስቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ለስኬት የበቃው የአማፂ ቡድን? 

በእርግጥ የደርግ መንግስት ሲዋጋ የነበረው በስልጣን ላይ ለመቆየት ሲሆን አማፂኑ ደግሞ ደርግን የመገርሰስ ዓላማ ነበራቸው። ስለዚህ፣ በሁለቱ ወገኖች መካከል ሲካሄድ የነበረው ጦርነት በዋናነት የመንግስትን ስልጣን ለመቆጣጠር ነበር። ከዚህ አንፃር፣ “በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ከሁሉም በፊት ተጎኚው ከስልጣን የተወገደው መንግስት፣ ተጠቃሚ ደግሞ የታገለለትን ስልጣን በእጁ ያስገባው አማፂ ነው” ሊባል ይችላል። ነገር ግን፣ ከውድቀትና ስኬት ባሻገር፣ በንፁሃን ላይ ለተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ተጠያቂው ማን እንደሆነ በግልፅ ተለይቶ መታወቅ አለበት። ለዚህ ደግሞ የሁለቱንም ወገኖች እንቅስቃሴ ከጦርነት በፊት፣ በጦርነት ወቅት እና ከጦርነት በኋላ በሚል ከፋፍሎ ማየት ያስፈልጋል።

1፡ ከጦርነት በፊት፡ መነሻ ምክኒያት
በክፍል አንድ በዝርዝር ለመግለፅ እንደ ተሞከረው፣ ፖለቲካዊ ስርዓቱ የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የማያረጋገጥ ከሆነ፣ የሀገሪቱ መንግስት ስራና አሰራሩን በማሻሻል ለማህብረሰቡ ጥያቄ ተገቢ ምላሽ መስጠት ከተሳነው፣ የአመፅና ተቃውሞ መቀስቀሱ የማይቀር ነው። የፖለቲካ ልሂቃን ደግሞ ማህብረሰቡ ዘንድ ያለውን የለውጥ ፍላጎት ወደ “አብዮት” (revolution) ለመቀየር እና የትግል ስልቱን ከአመፅና ተቃውሞ ወደ ትጥቅ ትግል ለማሸጋገር የብሔርተኝነት ስሜት ማስረጽ እና በራስ-የመወሰን መብትን እንደ ግብ ማስቀመጥ የግድ ነው።

የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚፈፀም ማንኛውም ዓይነት ተግባር በራሱ ሆነ በዓላማው “ትክክል” ነው። በአንፃሩ፣ የሕዝብን መብትና ነፃነት ለመገደብ የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት ተግባር “ስህተት” ነው። የሕወሃት መስራች ታጋዮች የትግራይን ሕዝብ መብትና ነፃነት ለማስከበር የትጥቅ ትግል መጀመራቸው ትክክል ነበር። በአንጻሩ የቀድሞው የአፄ ኃ/ስላሴ ዘውዳዊ አገዛዝ ሆነ የደርግ ወታደራዊ መንግስት ሕዝቡ ያነሳቸውን የእኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተቀብለው ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በተደጋጋሚ በኃይል ለማፈን መሞከራቸው ስህተት ነው። ስለዚህ፣ የአፄ ኃ/ስላሴ እና የደርግ መንግስት ኤርትራና በትግራይ የትጥቅ ትግል እንዲጀመር መነሻ ምክኒያት እንደመሆናቸው “ተጠያቂ” ናቸው።

2፡ በጦርነት ወቅት፡ እኩል ተጠያቂነት 
በጦርነት ወቅት የተፈፀሙ ተግባርን ከጦርነት በፊትና በኋላ (በሰላማዊ ሕይወት) እንደሚፈፀሙ ተግባራት በቀላሉ “ትክክል” ወይም “ስህተት” ብሎ መፈረጅ አይቻልም። ምክንያቱም፣ በጦርነት ውስጥ የሚፈፀሙ ተግባራት ምርጫና አማራጭ በሌለበት አስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ የሚፈፀሙ ናቸው። “Immanual Kant” የሞራልና ሕግ መርሆችን በሚተነትንበት “THE SCIENCE OF RIGHT” በተሰኘው መፅሃፉ በአስገዳጅ ሁኔታ (Necessity) ውስጥ የሚፈፀም ተግባርን ከሞራልና ሕግ አግባብ መፈረጅ የማይቻልበትን አጣብቂኝ መርህ እንዲህ ሲል ይገልፀዋል፡- “Necessity has no law. And yet there cannot be a necessity that could make what is wrong lawful.” በዚህ መሰረት፣ የሕልውና አደጋ የተጋረጠበት ሰው ራሱን ለማዳን በሚወስደው የኃይል እርምጃ (an act of violent self-preservation) ተጠያቂ ሊሆን እንደማይችል ይገልፃል፡-

“There can, in fact, be no criminal law assigning the penalty of death to a man who, when shipwrecked and struggling in extreme danger for his life, and in order to save it, may thrust another from a plank on which he had saved himself. For the punishment threatened by the law could not possibly have greater power than the fear of the loss of life in the case in question. Such a penal law would thus fail altogether to exercise its intended effect; for the threat of an evil which is still uncertain- such as death by a judicial sentence could not overcome the fear of an evil which is certain, as drowning is in such circumstances.”  THE SCIENCE OF RIGHT by Immanual Kant, tran. by W. Hastie, Part-1, Page 6-7.

ከላይ እንደተገለፀው፣ በኢትዮጲያ በደርግ እና በትግራይና ኤርትራ ነፃ-አውጪ አማፂያን፣ እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ በእንግሊዞችና በነጭ ሰፋሪዎች መካከል በተካሄደው ውጊያ አንዱ በሌላው ላይ የፈፀመውን ተግባር “አግባብነት” መታየት ያለበት በአስገዳጅ ሁኔታ መርህ ነው። በሁለቱም ሀገራት የሚንቀሳቀሱት አማፂያን ከሽምቅ ውጊያ በስተቀር እነሱን ለመደምሰስ የተሰማራውን ከፍተኛ ቁጥር ያለው ጦር ሰራዊት በመደበኛ የጦርነት ስልት መቋቋም አይችሉም። በዚህ መሰረት፣ እ.አ.አ. ከ1899 – 1901 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ ነጮች ታጋዮችና በእንግሊዞች ወታደሮች፣ እንዲሁም ከ1979 – 1981 ዓ.ም በደርግ ወታደሮችና በሕወሓት ታጋዮች መካከል ሲካሄድ በነበረው ጦርነት የተፈፀመውን አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ “ትክክል” ወይም “ስህተት” ብሎ መፈረጅ አይቻልም።

ስለዚህ፣ በደቡብ አፍሪካና በኢትዮጲያ የሚገኙ አማፂያን እያንዳንዳቸው 22000 የእንግሊዝና የደርግ ወታደሮችን የገደሉት ምርጫና አማራጭ በሌለበት አስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ሆነው ነው። ነገር ግን፣ ምንም ያህል አስገዳጅ ቢሆን 22ሺህ ወታደሮችን በሦስት አመት ውስጥ መግደል “ትክክል” ሊሆን አይችልም። ምክንያቱም፣ የተገደሉት ወታደሮች እንደ ማንኛውም ሰው ከመሆናቸው በተጨማሪ፣ 22ሺህ ወታደሮች በዚህ አጭር ግዜ ውስጥ መግደላቸው በደርግና በእንግሊዝ ጦር ሰራዊት ላይ የሕልውና አደጋ ፈጥሯል። ይህ ደግሞ በተራው በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፅሙ ምክንያት ሆኗል። ነገር ግን፣ ምንም ያህል አስገዳጅ ቢሆን፣ በትግራይ ሕዝብና በደቡብ አፍሪካ ነጮች ላይ የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ “ተቀባይነት” ሊኖረው አይችልም።

በአጠቃላይ፣ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ከተፈፀመባቸው ንፁሃን ዜጎች በስተቀር በጦርነቱ ተሳታፊ የሆኑት ሁለቱም ወገኖች እኩል ተጠያቂ ናቸው።  ምክንያቱም፣ የደርግና እንግሊዝ ጦር አዛዦች በአጭር ግዜ ውስጥ 22ሺህ ወታደሮች ባይገደሉባቸው ኖሮ በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፅሙ የሚደርጋቸው አስገዳጅ ሁኔታ አይፈጠርም ነበር። በመሆኑም፣ የደርግና የእንግሊዝ ወታደሮች ምንም ያህል በአስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ቢሆኑ በንፁሃን ዜጎች ላይ ለፈፀሙት አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ተጠያቂ ናቸው። በተመሣሣይ፣ የሕውሓት እና የደቡብ አፍሪካ ሽምቅ ተዋጊዎች ምንም ያህል በአስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ቢሆኑ በነፁሃን ዜጎች ላይ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፀም ምክንያት በመሆናቸው በዚያው ልክ ተጠያቂ ናቸው።

በክፍል ሦስት ጦርነቱ በተፋፋመበት፣ የብሔርተኝነትና ጠላትነት ስሜት ከፍተኛ ደረጃ ላይ በደረሰበት ወቅት፣ የአማፂያኑ መሪዎችና ልሂቃን መጠየቅ ያለባቸው መሰረታዊ ጥያቄ እዚህ’ጋ እናንሳ፤ “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?”

በክፍል ሁለት በዝርዝር እንደተጠቀሰው፣ የእንግሊዝ ጦር በደቡብ አፍሪካ “መሬቱን በእሳት መለብለብ” Scorched-earth” በሚል ተዋጊዎቹ በሚንቀሳቀሱባቸው አከባቢዎች የነበሩትን መኖሪያ ቤቶች በእሳት በማውደም፣ ሕፃናት፣ እናቶችና አዛውንቶችን በማጎሪያ ካምፕ ውስጥ አስገብቶ በርሃብና በበሽታ ያለቁበት ለምድነው? የሽምቅ ተዋጊዎቹ በሦስት አመት ውስጥ ከ22ሺህ በላይ የእንግሊዝ ወታደሮችን በመግደል የሰራዊቱ ሕልውና አደጋ እንዲወድቅ ስላደረጉ። በተመሳሳይ፣ የደርግ መንግስት “ዓሳውን ለማጥፋት ባህሩን ማድረቅ” በሚል በዋናነት የሕውሃት ሽምቅ ተዋጊዎች በሚንቀሳቀሱበት እንደ ሃውዜን ባለ ቦታ ላይ የአየር ድብደባ በመፈፀም በአንድ ቀን 1800 ንፁሃን ዜጎችን የጨፈጨፈው ለምንድነው? የኤርትራና የትግራይ አማፂ ቡድኖች በሶስት አመታት ውስጥ ከ22ሺህ በላይ የደርግ ወታደሮችን በመግደል የሰራዊቱ ሕልውና አደጋ እንዲወድቅ ስላደረጉ።

ስለዚህ፣ የትጥቅ ትግል መሪዎች ጦርነቱ በተፋፋመበት ወቅት “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ በማንሳት ከራሳቸውና ከትግል ጓዶቻቸው ጋር በግልፅ ቢወያዩበት ኖሮ፤ አንደኛ፡- ከራሳቸው አልፎ በጠላታቸው ላይ እየፈጠሩት ያለው አስገዳጅ ሁኔታ በመመዘንና የጠላት ኃይል ምርጫና አማራጭ በሌለበት የሚወስደውን እርምጃና የሚያስከትለውን ጉዳት በመገመት፣ በማህብረሰቡ ላይ የደረሰውን በደልና ጭፍጨፋ ማስቀረት ወይም ጉዳቱን መቀነስ ይችሉ ነበር።

ሁለተኛ፡- በሽምቅ ውጊያ ሕዝብን እንደ ባህር ተጠቅመው እንደ ዓሣ በውስጡ እየተንቀሳቀሱ በአምባገነናዊ ወይም ወራሪ ጦር ሰራዊት ላይ ጥቃት መፈፀም በማህብረሰቡ ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፀም ጥሪ ማቅረብ ነው። በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች እና በትግራይ ሕዝብ ላይ ለተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ የደርግና እንግሊዝ ሰራዊት በድርጊት ፈፃሚነት፣ የሕውሃትና የደቡብ አፍሪካ ሽምቅ ተዋጊዎች ደግሞ በምክንያትነት እኩል ተጠያቂ ናቸው።

3፡ ከጦርነት በኋላ፡ መንታ መንገድ
አንደኛ፡- 1ከላይ በተራ ቁጥር 1 ላይ እንደተጠቀሰው፣ የብሔርተኝነት ስሜት የትጥቅ ትግል ለማስጀመር ሲባል በማህብረሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገ መሆኑን ከተገነዘበ የመንግስት ስልጣን ከተቆጣጠረ በኋላ በክፍል ሦስት ላይ በዝርዝር እንደተጠቀሰው አክራሪ ብሔርተኝነትን ከማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ውስጥ በማስወገድ በእኩልነት፣ ነፃነትና የሕግ-የበላይነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ማህብረሰብ ለመፍጠር ይንቀሳቀሳል። ሁለተኛ፡- ከላይ በተራ ቁጥር 2 ላይ እንደተጠቀሰው፣ በጦርነት ወቅት አማፂ ቡድኑ በሚወክለው ማህብረሰብ ላይ ለተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ምክንያት በመሆኑ ከቀድሞ ስርዓት እኩል ተጠያቂ መሆኑን ተገንዝቦ በጦርነቱ ወቅት የተፈጠረውን የጠላትነት ስሜት ለማስወገድ ጥረት ያደርጋል።

አማፂ ቡድኑ ከጦርነቱ በኋላ ከላይ የተጠቀሱትን ሁለት ዋና ዋና ተግባራት በአግባቡ ከፈጸመ የሁሉም ዜጎች መብትና ነፃነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ይችላል። በተቃራኒው፣ የተጠቀሱትን ተግባራት ተገንዝቦ በአግባቡ መፈፀም ከተሳነው ግን፤ አንደኛ፡- ለትጥቅ ትግል ማስጀመሪያነት በማህብረሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገው የብሔርተኝነት ስሜት ከጦርነት በኋላ ወደ አክራሪ ወገንተኝነትና የተበዳይነት ስሜት ያድጋል፣ ሁለተኛ፡- በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜት ከጦርነት በኋላ ወደ ፍርሃትና አለመተማመን ይቀየራል። አንድ በፍርሃትና አለመተማመን ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ስርዓት እንደ ቀድሞ ስርዓት ጨቋኝ ይሆናል። በጨቋኝነቱ ላይ የአንድን ብሔር/ዘር መብትና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ከሆነ ደግሞ የዘር/ብሔር አፓርታይድ ይባላል።

የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች አማፂያን በ1948 ዓ፣ም ከእንግሊዝ ቅኝ-አገዛዝ ነፃ በወጡ ማግስት ከላይ ከተጠቀሱት መንታ-መንገዶች የትኛውን እንደተከተሉ ይታወቃል። ሕወሃት መራሽ ኢህአዴግ ደርግን ከስልጣን ካወረደ በኋላ በየትኛው መንገድ ተጉዞ ዛሬ ላይ እንደደረስን በቀጣዩ ክፍል በዝርዝር እንመለከታለን።